Zwart in Afrika: Jeugdopleiding

Nederland is misschien wel het beste opleidingsland ter wereld op voetbalgebied. De jeugdcomplexen van vrijwel alle Nederlandse topclubs liggen er goed bij. De velden zijn vrijwel zonder uitzondering goed onderhouden en behouden zelfs in de winter vaak een mooie, groene kleur. De kleedkamers zijn van alle gemakken voorzien en de spelers worden dankzij een geavanceerd systeem met busjes van en naar de club gebracht. De trainingen worden gegeven door gediplomeerde coaches en zelfs bij de jongste teams staan vaak meerdere trainers fulltime onder contract.

Het ‘jeugdcomplex’ van Mamelodi Sundowns in beeld: één veld en verdord gras.

Dat dit in Zuid-Afrika niet het geval zou zijn, had ik wel ingecalculeerd. Toch had ik een stuk meer verwacht dan ik te zien kreeg toen ik de jeugdacademie van Mamelodi Sundowns bezocht. Althans, als je het een jeugdacademie kan noemen. Mamelodi Sundowns, één van de grootste clubs van Zuid-Afrika, traint de jeugd namelijk op het complex van een school. Het ‘complex’ bestaat uit twee velden en een gebouwtje dat als kleedkamer moet dienen. Achter één van de twee doelen ligt een verspringbak. Bij de afsluitende partijvorm worden twee paaltjes in de grond gezet, die moeten dienen als doel, omdat de doelen niet verplaatst kunnen worden.

Eén van de Spaanse trainers vertelt me later dat dit nog wel meevalt. Toen hij eens bij het veld kwam om te trainen, stond het gras hem letterlijk tot de enkels. Tussen het gras zat zelfs al wat opkomend onkruid. Hij werd ziedend, omdat het in zijn ogen onbestaanbaar was dat jeugdspelers van een topclub in Zuid-Afrika zo moesten trainen. Al snel begreep hij dat dergelijke zaken in Afrika gemeengoed waren en er niets anders op zat dan er maar het beste van te maken.

De faciliteiten mogen dan niet optimaal zijn, maar Mamelodi Sundowns heeft in ieder geval nog een jeugdopleiding. Daarmee is de club in Zuid-Afrika namelijk eerder een uitzondering dan regel. Slechts Ajax Cape Town, Kaizer Chiefs en Supersport United hebben eveneens een volwaardige opleiding. Van deze clubs is Mamelodi Sundowns de enige die jeugdtrainers fulltime in dienst heeft. Rondom het WK 2010 hingen beloftes van de voetbalbond om meer in de jeugdopleidingen te investeren, maar daarvan is bijzonder weinig terecht gekomen. Wel rijden bijna alle bestuursleden van de SAFA (de KNVB van Zuid-Afrika) nu in een Mercedes Benz. Prioriteiten stellen kunnen ze wel in Zuid-Afrika.

De jeugdopleidingen die er zijn worden vaak eerder gebruikt als prestigeproject dan waarvoor het bedoeld zou moeten zijn: spelers opleiden. De president van een club stelt ook in de jeugd namelijk prestaties centraal, waardoor er bijzonder veel op fysiek wordt geselecteerd. Dat werkt vervolgens weer age cheating in de hand. Dat in de jeugd het opleiden van spelers veel belangrijker is dan winnen, mag als een paal boven water staan.

Het gebrek aan opleidingen zorgt er eveneens voor dat de kennis van oud-profs in Zuid-Afrika niet doorgegeven kan worden aan de nieuwe generatie. Na afloop van hun profcarrière keren de sterspelers van weleer vaak terug naar Zuid-Afrika, maar een baan in het voetbal zit er vaak niet in. Vervolgens raken deze voormalig topspelers aan de drank en belanden ze aan de onderkant van de samenleving, zoals bijvoorbeeld bij voormalig Serie A-speler Phil Masinga gebeurd is. Het zijn niet de rolmodellen die je zou wensen voor de Zuid-Afrikaanse sterren van de toekomst.

Veel Zuid-Afrikaanse voetbalfans zien in dat hun voetbal zich door het gebrek aan opleiding op een heilloze weg bevindt. De wrange vruchten van het gebrek aan organisatie zijn terug te zien bij Bafana Bafana. Op het veld doen de spelers van Gordan Igesund de meest onbegrijpelijke dingen. Als supporter kun je jezelf er de haren bij uit het hoofd trekken, totdat je beseft dat veel van deze spelers tot hun zeventiende geen enkele voetbaltraining hebben gehad. Daardoor stikt hun spel van de technische en tactische mankementen. Vrijwel alle spelers uit Zuid-Afrika die zich handhaven in Europese topcompetities zijn opgeleid bij Ajax Cape Town, dat daarom in heel het land beschouwd wordt als sympathieke club.

Op de Afrika Cup komen de spelers van Bafana Bafana voorlopig redelijk goed weg met hun tekortkomingen, omdat hun tegenstanders vaak te kampen hebben met dezelfde mankementen. Op een WK worden de tekortkomingen van het Afrikaanse voetbal, die mede veroorzaakt worden door een totaal gebrek aan opleiding, echter steevast pijnlijk blootgelegd. Wil Zuid-Afrika zich ontwikkelen op voetbalgebied, dan doet het er goed aan voor iedere profclub een jeugdopleiding verplicht te stellen. De jeugd heeft namelijk de toekomst.

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter