Zwart in Afrika: Age cheating

Afrika is al jaren het beloofde continent op voetbalgebied. Voetbalkenners voorspellen de doorbraak van het continent al jarenlang. Met fysieke kracht en technisch vernuft biedt Afrika kwaliteiten die op het hoogste niveau het verschil kunnen maken. Steeds meer voetballers uit het beloofde continent breken door bij Europese topclubs. Toch blijft succes voorlopig uit: nooit kwam een Afrikaans land verder dan de kwartfinale op een WK.

Dat heeft onder meer te maken met de kinderziektes die het Afrikaanse voetbal tergen. Eén daarvan is age cheating: het vervalsen van geboortedocumenten. Daardoor kunnen Afrikaanse ploegen in de jeugdtoernooien meedoen met de besten. Zowel op jeugd WK’s als op de Olympische Spelen heeft Afrika het hoogste treetje gehaald. Die successen kunnen ze echter maar niet transporteren naar de volwassenen.

Dat komt omdat de Afrikaanse spelers vaak ouder zijn dan ze zich voordoen. De Ugandese televisiejournalist Joseph Oppio weet er alles vanaf: “Dat is het grote probleem van het Ugandese voetbal”, vertelt hij terwijl hij naar een wedstrijd van Ethiopië kijkt. “In de jeugd winnen wij altijd van Ethiopië, net als in kleinere toernooien. Dat komt omdat Ethiopië dan jongere spelers opstelt dan wij. Zij begrijpen dat het gaat om ervaring, zodat je er staat op het moment dat je er moet staan. Hier op de Afrika Cup.”

“Uganda doet nooit mee aan de Afrika Cup, omdat ze alleen maar gericht zijn op de korte termijn”, treurt de cynische Oppio, die ooit hoopt bondscoach van Uganda te worden. “Ook in de jeugd willen ze alleen maar successen boeken en daarom is age cheating in ons land zo’n groot probleem. Zolang ze winnen, trekt niemand zich er iets van aan. Ze begrijpen gewoon niet dat het de wortel is van ons probleem.”

Landen als Uganda, die zich door voortdurende age cheating niet weten te plaatsen voor grote toernooien, zijn er in Afrika veel. Maar ook de grote voetballanden uit Afrika, zoals Ghana, Nigeria en Zuid-Afrika, hebben te kampen met het probleem. Onlangs besloot Orlando Pirates, één van de grootste clubs van Zuid-Afrika, wegens age cheating de hele opleiding op te doeken. De jeugdteams van Orlando Pirates waren jarenlang onverslaanbaar, maar nooit brak een speler uit de opleiding door in het eerste elftal. Bij de senioren zuivert het leeftijdsverschil zich namelijk. De leeftijd is voor spelers dan geen voordeel meer.

Kijk naar de twee sterren van het Ghana onder twintig dat in 2009 het WK won. Dat toernooi leverde Dominic Adiyah, die acht keer scoorde, een transfer op naar AC Milan. Nu, bijna vier jaar later, speelt de ster van weleer voor Arsenal Kiev, een subtopper in Oekraïne. De andere ster, Ransford Osei, speelde een blauwe maandag voor FC Twente, maar is inmiddels alweer terug in eigen land, waar hij voor Asante Kotoko speelt.

Aan de leeftijd van Afrikaanse voetballers in Europa valt eveneens af te lezen dat age cheating een groot probleem is. Regelmatig zijn Afrikanen in Europa al op hun 28e totaal over hun top, terwijl Europeanen dan op hun top zijn. Spelers uit Europa en Zuid-Amerika voetballen vrijwel altijd tot na hun dertigste mee in de topcompetities. Voor een Afrikaan is het uitzonderlijk als hij na zijn dertigste nog in Europa actief is. Samuel Kuffour is wat dat betreft een goed voorbeeld: op zijn zeventiende debuteerde hij al bij Bayern München, waar hij jarenlang een gewaardeerde kracht was. Toen Ajax hem in 2008 (officieel was Kuffour toen 32 jaar) huurde, was hij echter een onbruikbare, versleten verdediger.

Age cheating doet zich op meerdere manieren voor. Als er een gezin is met drie broertjes en het middelste broertje heeft het meeste voetbaltalent, dan gebeurt het regelmatig dat hij met het paspoort van zijn jongste broertje gaat voetballen, zodat zijn kansen op een doorbraak vergroot worden.

Een andere vorm van age cheating heeft te maken met corruptie. In sommige Afrikaanse landen is het ambtenarenbestand behoorlijk corrupt. Met genoeg geld is het niet lastig om je geboortejaar aan te passen. Voor een jonge voetballer met talent kan dat een hele goede investering zijn qua carrière. Als je jezelf jonger voordoet dan je bent, dan vergroot dat je kansen op een loopbaan in Europa.

In sommige landen doen ook scholen actief mee aan het vervalsen van leeftijden. Met het winnen van schooltoernooien zijn vaak tienduizenden euro’s te verdienen. Daardoor laten scholen hun meest talentvolle voetballers regelmatig spelen onder een andere naam. Als een jongen bijvoorbeeld Didier heet en in de zesde klas zit, dan laten ze hem spelen onder de achternaam van een andere Didier die in de derde klas zit.

Als het Afrikaanse continent succesvol wil zijn op het WK, dan moet het dit grote probleem zien te tackelen. Daarvoor is steun van voetbalbonden, scholen en overheden nodig: zij moeten gaan inzien dat age cheating de bijl aan de wortel van het Afrikaanse voetbal is. Op dit terrein is een zeer strikt beleid nodig. Alle stakeholders (bonden, scholen, overheden, clubs, spelers, trainers, supporters en zaakwaarnemers) moeten zich hierachter scharen en eens en voor altijd een einde maken aan age cheating. Als dat lukt heeft het beloofde continent Afrika een grote stap gezet in de richting van een wereldtitel.

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter