Zo ziet het nieuwe PSV eruit (en dit kan nog beter)

Ondanks het overtuigende kampioenschap kiest Phillip Cocu deze jaargang bij PSV voor een andere speelwijze dan vorig seizoen. Ook gisteren tegen Feyenoord was te zien hoe het succesvolle reactievoetbal en inzakken op eigen helft is ingeruild voor de ambitie om met agressieve druk naar voren dominant voetbal te spelen. Dit alles met als doel om de kloof te verkleinen tussen de jeugdopleiding het eerste elftal. Het is een gedurfde, maar prijzenswaardige ambitie om in het belang van de doorstroming vanuit de jeugd een aanvallende speelwijze bij het eerste door te voeren. De nieuwe speelstijl kan de club de komende jaren immers veel plezier opleveren, indien de uitvoering van de speelwijze wordt geperfectioneerd.

Schermafbeelding 2015-08-31 om 12.47.41

Pressing

PSV werd vorig jaar omschreven als ploeg die leunde op reactievoetbal en individuele kwaliteit. Ze lieten zich diep inzakken op eigen helft, waar ze probeerden de ruimtes klein te houden. Zo werden de zwakheden van de verdedigers gemaskeerd en tegelijkertijd bleek het systeem ideaal voor de snelle vleugelspitsen. Na balverovering schakelde PSV vlot om en bereikten ze in enkele passes de aanvallers. Voorin gaven de individuele kwaliteiten van de naar binnen snijdende vleugelspits Memphis Depay (22 goals) en centrumspits Luuk de Jong (20 goals) de doorslag.

Schermafbeelding 2015-09-01 om 18.41.32

Deze jaargang gooit Cocu het roer om, omdat hij wil dat PSV wedstrijden gaat domineren. Hij wil dat zijn ploeg de bal heeft, zonder dat dit leidt tot traag voetbal; Cocu wil het liefst dat PSV in een paar snelle passes aan de overkant is. Inherent aan de wens naar een dominante strategie is het feit dat PSV meer druk is gaan zetten. Luuk de Jong begint voorin meteen met het afjagen van de tegenstanders en de defensieve lijn is een stuk hoger komen te staan ten opzichte van de eerste helft van vorig seizoen.

Schermafbeelding 2015-08-31 om 12.38.29

Als indicator voor pressing hebben we bij PSV het percentage ingezette tackles (van het totaal aantal ingezette tackles) op de helft van de tegenstander en het percentage lange ballen van de keeper van de tegenstander (van het totaal aantal passes tegenstander) vanaf het begin van vorig seizoen bekeken. Per speelronde staat het gemiddelde percentage van de vorige 5 speelronden weergeven (bijvoorbeeld: speelronde 9 is het gemiddelde percentage tackles of gemiddeld percentage lange ballen van speelronde 5 tot en met 9, speelronde 20 van 16 tot en met 20, etcetera). Hieruit valt op te maken dat PSV steeds hoger druk probeert te zetten, al is er duidelijk sprake van fluctuaties gedurende het seizoen.

 

Ook uit de data blijkt dat PSV steeds meer druk is gaan zetten (zie bovenstaande grafiek). Dat proces is aan het einde van vorig seizoen al ingezet (ongeveer vanaf speelronde 28). De hoge pressing van PSV is te zien aan het doorjagen op de keeper door spits Luuk de Jong, en aan het afdekken van de centrale verdedigers of het fel opjagen van een centrale verdediger wanneer de keeper de desbetreffende speler inspeelt (zie onderstaand filmpje). De hoge druk heeft niet per se als doel om de bal direct op de helft tegenstander te veroveren, maar is om de lange bal af te dwingen. Vaak leidt een lange pass van de tegenstander tot balverlies.

ezgif.com-gif-maker-2

Tegen Feyenoord was goed te zien wat de resultaten van de druk van PSV kunnen zijn, wanneer de pressing goed uitgevoerd wordt. De Rotterdammers wilden iedere keer weer opbouwen via de centrumverdedigers of verdedigende middenvelder Marko Vejinovic, maar ze werden steeds weer ingesloten door de aanvallers van PSV. Feyenoord kwam bijna niet onder PSV’s druk uit, waardoor balverlies op eigen helft of een wilde trap richting de voorhoedespelers volgde.

Balbezit

Schermafbeelding 2015-08-31 om 12.53.12

Guardado laat zich inzakken tussen de centrale verdedigers om de opbouw te verzorgen.

 

De opbouw van PSV wordt grotendeels verricht door Guardado, die zich al vroeg tussen de verdedigers (vaak tussen de linkercentrale verdedigers en de linksback) in laat zakken om vervolgens een van de middenvelders in te spelen. Niet voor niets verstuurde de Mexicaan tot nog toe de meeste passes (272, 82% aangekomen) van de PSV-selectie en van alle Eredivisie-spelers heeft alleen Jaïro Riedewald vaker naar een ploeggenoot gepasst (292). Als Guardado niet aanspeelbaar is, komt Pröpper of Maher in de bal. PSV wil graag van achteruit opbouwen, maar keeper Jeroen Zoet kiest regelmatig voor de lange bal richting De Jong. Dat is ook wel logisch, aangezien De Jong enorm veel kopduels wint (4,7 per 90 minuten in 2014/15, derde van de Eredivisie) en PSV zo snel op de helft van de tegenstander in balbezit kan komen.

Voor de backs, in principe Jetro Willems en Santiago Arias, is in Cocu’s strategie een belangrijke rol weggelegd. Zij moeten de hele zijkant bestrijken en Luuk de Jong middels voorzetten van aanvoer voorzien. Met name Willems bleek vorig seizoen uitermate geschikt voor die rol; hij leverde in competitieverband liefst 13 assists, waarvan zeven op spits De Jong –  vaak lange, strakke voorzetten, zoals deze in de thuiswedstrijd tegen Ajax. Feyenoord wist gisteren totaal geen raad met de opkomende vleugelbacks – wat ook werd geïllustreerd door de zeldzame goal van Arias.

Cocu wil nog steeds dat zijn manschappen het doel van de tegenstanders zo snel mogelijk proberen te bereiken. Het liefst laat hij zijn ploeg in een hoog tempo combineren op de helft van de tegenstander, waarna de buitenspelers of vleugelverdedigers gezocht worden voor een voorzet of steekpass. Vanaf dit seizoen gaan de vleugelaanvallers ook meer van kant wisselen; vorig seizoen moest Narsingh strak aan de rechterzijlijn blijven en zijn man opzoeken om een voorzet te geven. Nu mag hij regelmatig wisselen van positie met Lestienne om verwarring te zaaien. De goals van Narsingh tegen FC Groningen zijn goede voorbeelden van zijn nieuwe rol. Ook tegen de niet bepaald wendbare backs Van Beek en Kongolo pakte het wisselen van de vleugelaanvallers goed uit. Zo kwam Lestienne een aantal keer goed door op rechts en was de assist op Arias van Narsingh een steekbal vanaf de linkerkant.

PSV zoekt na balverovering nog steeds naar een snelle tegenstoot, maar dat mondde met name in het Eredivisieduel met Groningen vaker uit in een lange bal richting centrumspits De Jong dan in een vlijmscherpe counter via de flanken. Dat komt onder andere door de toegenomen defensieve taken van de vleugelaanvallers. Lestienne en Narsingh liepen vaak helemaal tot hun eigen zestien met Hateboer en Burnet mee. Bij balverovering stonden ze zodoende nog diep op eigen helft.

Defensieve kwetsbaarheid

Cocu mag zich de komende weken bewijzen als tacticus, aangezien de keuze om meer druk vooruit te zetten de nodige instructies en organisatie vereist. Door de pressing naar voren ligt er immers meer ruimte in de rug van de achterhoede. Veel spelers uit de laatste linie vinden het moeilijk om met zulke ruimtes in hun rug te spelen. FC Groningen legde dat probleem in de strijd om de Johan Cruijff Schaal al direct bloot. Met diepe steekpasses in de ruimte achter de laatste linie van PSV werden de snelle aanvallers steeds weer gelanceerd. Linksback Simon Poulsen en de centrale verdedigers Jeffrey Bruma en Nicolas Isimat-Mirin hadden daar grote moeite mee. Poulsen werd nadien zelfs vervangen door de rechtsbenige Joshua Brenet.

Een aspect dat nog veel verbetering vereist is de pressing. De pressing wordt nog niet goed gecoördineerd, wat ervoor zorgt dat PSV tussen wal en schip dreigt te vallen. De aanvallers zetten gretig druk naar voren, terwijl de verdedigers liever achteruitlopen. Het gevolg is dat het middenveld bijna verdrinkt als de tegenstander erin slaagt om zich onder de druk van de voorste vier man uit te spelen. PSV is dan extra kwetsbaar in de omschakeling van aanval naar verdediging omdat Adam Maher en Davy Pröpper van nature aanvallend ingestelde middenvelders zijn die liever vooruit denken dan achteruit. Wellicht dat Cocu er daarom voor kiest om soms in te zakken op eigen helft. Als zijn team vermoeid is of er een voorsprong verdedigd moet worden wil PSV zich nog weleens terugtrekken.

ezgif.com-gif-maker

Bovenstaand filmpje legt de zwaktepunten van het huidige PSV op pijnlijke wijze bloot. Na balverovering kan Heerenveen eenvoudig omschakelen door het centrum naar de helft van de tegenstander, doordat PSV veel spelers (waaronder twee middenvelders) voor de bal heeft. Met een diepe pass in de ruimte achter de defensie wordt Luciano Slagveer in één keer voor de goal gezet. Het is aan keeper Jeroen Zoet te danken dat het PSV uiteindelijk geen tegendoelpunt oplevert.

Ook de statistieken wijzen op de defensieve kwetsbaarheid van PSV. Sander IJtsma (11tegen11) berekent voor wedstrijden de ExpG-formule – de hoeveelheid “te verwachten” doelpunten op basis van de kwaliteit en hoeveelheid van kansen die een ploeg creëerde. In de twee uitwedstrijden die PSV dit seizoen speelde, was het aantal te verwachten doelpunten van de tegenstander twee maal erg hoog; ADO creëerde kansen die normaliter 1,4 doelpunten op zouden leveren en Heerenveen kwam uit op 1,89 (zie onder) – voor een titelkandidaat simpelweg te veel. Als PSV op deze weg doorgaat met kansen weggeven, is het onvermijdelijk dat het elftal van Cocu de komende weken (te) veel tegendoelpunten te verwerken krijgt. Vorig seizoen was er in de eerste wedstrijden sprake van een vergelijkbare situatie. Toen was PSV defensief uitermate zwak, waarna Cocu besloot om zijn team verder terug te laten spelen. Daarna speelden de achterhoedespelers met veel minder ruimte in hun rug, waardoor hun zwakke punten minder vaak bloot kwamen te liggen.

Identiteit

De belangrijkste reden voor een nieuwe speelstijl is de eigen jeugdopleiding. De Eindhovenaren proberen het imago koopclub van zich af te schudden en focussen zich steeds meer op jeugdige talenten met een hoge potentiële marktwaarde. De talenten van de Herdgang – al dan niet gekocht bij een andere (buitenlandse) club – moeten in de toekomst vaker doorstromen naar het eerste elftal. Algemeen directeur Toon Gerbrands zei daarover in Voetbal International: ‘Wij maken geen onderscheid tussen twee werelden – jeugd en profs – maar integreren die volledig waar dat mogelijk is. De Herdgang is één wereld, met eenzelfde manier van denken.’

PSV probeert de weg van de jeugdopleiding naar het eerste elftal dus minder moeilijk te maken. Cocu is daarom – vanaf dit jaar – bij het eerste elftal bezig met het ontwikkelen van een eigen identiteit, een kenmerkende speelwijze die in de hele jeugdopleiding geïmplementeerd moet worden. Een dergelijke clubidentiteit is volgens Cocu noodzakelijk om een optimale doorstroming vanuit de jeugdopleiding naar het eerste elftal te bewerkstelligen. Op dit moment heeft PSV simpelweg geen duidelijke identiteit – de speelwijze is in een bepaald seizoen vooral afhankelijk van de trainer die er op dat moment zit. Het ontwikkelen van een eigen identiteit is in de lijn van FC Barcelona (en Ajax, alhoewel ze dat liever niet hardop uitspreken bij PSV). Bij die club wordt door de hele jeugdopleiding dezelfde speelstijl gehanteerd; als een jeugdspeler doorstroomt naar de hoofdmacht, is hij bekend met de manier van druk zetten en het positiespel van het eerste elftal. Het ambitieuze PSV wil daar ook naartoe.

De komende weken wordt het nog afwachten of Cocu daadwerkelijk vasthoudt aan de nieuwe speelwijze. Het is verleidelijk om terug te vallen op het succesvolle countervoetbal van vorig seizoen. PSV heeft enkele snelle aanvallers die sterk zijn in de tegenaanval en kan door in te zakken de defensieve beperkingen van de achterste linie verhullen. Teruggaan naar het vertrouwde reactievoetbal is echter wel in botsing met de langetermijnvisie van PSV, en Cocu heeft zich in de media diverse keren uitgesproken als grote voorstander van die visie. Het zou Cocu sieren als hij het geduld kan opbrengen om de nieuwe speelwijze te perfectioneren, maar de druk buiten het veld zal sterk toenemen als de druk in het veld niet snel resultaten oplevert…

Data via Opta Sports

About Philip Schreurs

Philip (1999) is de jongste van de redactie, maar waarschijnlijk ook de meest getalenteerde. Hij specialiseert zich in de Eredivisie. Volg Philip op Twitter | Meer artikelen van Philip