Wat is de perfecte penalty?

Terwijl de kwartfinale Engeland – Italië beslist moest worden via penalty’s, zonderden de beide keepers zich af met voorbereidend materiaal. Joe Hart kreeg een iPad onder zijn neus met de benodigde informatie. Gigi Buffon kreeg in de catacomben de laatste instructies. Voorheen waren er de briefjes van Van Breukelen en Lehmann, waarop stond wie waar zou schieten. Penaltywijsheden zijn van alle tijden. Wat is nu de slimste manier? Moet de penalty in de schiethoek, door het midden a la Neeskens, of tegendraads genomen worden? Catenaccio geeft advies aan keepers en spelers.

Het beslissende karakter van penalty’s zorgt ervoor dat er fel gediscussieerd wordt over verschillende strategieën voor keeper en penaltynemer: moet de keeper vroeg of juist laat in beweging komen? In het midden staan of net daarnaast? Een opvallend of juist camouflerend groen tenue dragen? Wetenschappelijk onderzoek is over zulke kwesties nog niet tot een eenduidige conclusie gekomen. Op basis van de twee recente EK’s en recente penaltyseries uit de Champions League, is er wel een vermoeden te deduceren. Een nuttig vermoeden, mogen we concluderen, omdat één op de vijf wedstrijden tijdens een eliminatiefase in internationale toernooien door strafschoppen beslist wordt.

Mentale druk

De mentale druk die komt kijken bij een penaltyserie, is niet te onderschatten. Spelers verliezen soms de controle over hun zenuwen, en besluiten zo ongeveer met de ogen dicht de bal op doel te rammen. Mannen als Jaap Stam, Sergio Ramos en Ashley Young zullen nog wel een keer nadenken voordat ze dat doen. Maar het is lastig, dat zeker. Slechts een paar seconden scheiden penaltynemer en keeper van euforie of deceptie. Vooral aan de kant van de penaltynemer is de mentale druk hoog, aangezien hij te allen tijde geacht wordt om te scoren. Van de keeper wordt niet verwacht dat hij een penalty stopt. Daarom wordt er vrijwel alleen nog maar gepraat over gemiste penalty’s, in plaats van gestopte schoten.

Om de penalty te benutten, is de stressbestendigheid van de speler waarschijnlijk meer van belang dan de eigenlijke voetbalkwaliteiten. Wanneer het belang van een penalty toeneemt, neemt de kans op een treffer af. Succes en stress zijn dus negatief met elkaar verbonden. Om de stress weg te halen en succes in de hand te werken, deed Catenaccio een korte analyse van recente penalty’s tijdens momenten van hoge druk. Hiervoor werd gekeken naar de afgelopen Champions League-campagne, vanaf de halve finale, en de EK’s van 2008 en 2012.

Tegendraads versus ‘rechtdoor’

Opvallend aan de kwartfinale was het terugkerende fenomeen van de tegendraadse penalty. Het lijkt alsof deze manier van het nemen van penaltýs de meest ‘natuurlijke’ is voor de schutter. Liefst zes van de negen geschoten penalty’ss waren tegendraads. Degenen die niet tegendraads gingen, hadden aanzienlijk meer kans om raak te gaan, gebaseerd op de gelijktijdige bewegingen van de keeper. Immers, Pirlo scoorde met zijn Panenka door het midden terwijl Joe Hart al in de voor hem logische (tegendraadse!) linkerhoek lag. Ashley Young raakte met een pegel de lat, terwijl Buffon al naar de rechterhoek ging. En Diamanti, de beslissende nemer, koos om rechtdoor in de linkerhoek te schieten, terwijl Joe Hart wederom naar de tegendraadse hoek ging.

Buffon had daarbij de winnende tip voor de vijfde Italiaanse schutter. ‘Ik heb hem de beslissende tip gegeven om de bal in de hoek te plaatsen. Normaal schiet hij ze allemaal door het midden, maar ik wist dat doelman Joe Hart zich goed had voorbereid.’ Opvallend dat hij zegt dat de bal in de hoek moet, maar welke hoek? Met een tegendraadse penalty in de rechterhoek had Joe Hart redding gebracht.

Champions League

De tegendraadse penalty lijkt dus een modegrille binnen de penaltynemers, en dat is ook iets waar keepers meer en meer op gokken. Vooral als de belangen groot zijn. Zo pakte Manuel Neuer in de halve finale van de Champions League twee tegendraadse strafschoppen van Cristiano Ronaldo en Kaká. In de finale deed hij dat kunstje nog eens over, toen de linksbenige Juan Mata de tegenstander was. Zijn Tsjechische collega Cech redde op zijn beurt de tegendraadse penalty van de eveneens linksbenige Ivica Olic (penaltyreeks hier). Eerder in het duel, in de verlenging, koos Cech al de goede, tegendraadse hoek, bij de penalty van Arjen Robben (die ook tegendraads miste tegen Dortmund in de competitie). In totaal werden 5 van de 13 tegendraadse penalty’s in de ‘crunch time momenten’ van de afgelopen Champions League gepakt, gingen er twee mis en was er daardoor een slagingspercentage van minder dan 50 %. Ter vergelijking, de keuze om in de hoek van het schietbeen en door het midden te schieten, leverde respectievelijk ruim 71 en 100 % slagingskans op. Maar wordt dit ondersteund door verdere data?

Penaltydata: Wat is waar?

Waar kan een penaltynemer nou van uit gaan, wanneer hij een penalty trapt? Moet hij in de hoek van het schietbeen? Door het midden? Of toch tegendraads? Als gekeken wordt naar alle penalty’s die vanaf de zomer van 2008 genomen werden, dan is de balans als volgt, op basis van een sample van 99 stuks.

Klik voor een vergroting

Laten we voorop stellen; de perfecte penalty bestaat niet. De minst risicovolle wel.

Ondanks de relatief kleine sample size, is te zeggen dat de keuzes voor de hoek waarin geschoten wordt elkaar niet veel ontlopen. Echter, de kans om te scoren in de tegendraadse hoek is wel een significant deel minder dan de keuze om de andere hoek te nemen.

De succesratio van een penalty die in dezelfde hoek wordt getrapt als het schietbeen, is vijftienhonderdste hoger.  Daar tegenover staat dat de pakkans bij elke getrapte penalty ongeveer gelijk is, maar dat de pakkans door het midden het kleinst is. Een logisch gevolg van het feit dat een keeper vrijwel altijd een hoek kiest. Buiten dat gegeven, wordt een penalty door het midden het vaakst gemist (0,17647), gevolgd door de tegendraadse penalty (0,13636). De penalty die in de hoek van het schietbeen wordt getrapt, wordt vrijwel nooit gemist (0,027). Dat de penalty a la Neeskens zo vaak gemist wordt, kan terug te voeren zijn op de jongens uit het eerdere voorbeeld, die met hun ogen dicht op doel schieten.

Advies: Wat is wijsheid?

Gezien het kleine aantal penaltynemers dat ervoor kiest om rechtdoor te schieten, is het advies voor de keepers duidelijk. Gok op de tegendraadse hoek. De pakkans is het hoogste en het succespercentage met 65 % bijna het laagste van de drie mogelijke opties. De meeste onsuccesvolle penalty’s worden dus in de tegendraadse hoek getrapt.

Voor spelers geldt het omgekeerde. Zij moeten juist niet kiezen voor de tegendraadse penalty, maar hun vizier verleggen naar de hoek van het schietbeen. Daar is volgens de penalty’s uit de dataset meer aanleiding tot succes, met een conversiepercentage van een kleine 80 %. Op één enkele penaltyreeks betekent dat gemiddeld 4 gescoorde penalty’s. Die andere wordt gepakt, maar die is in ieder geval wel binnen het doelkader.

Het midden vormt een prima alternatief, al moet je dan juist niet met je ogen dicht schieten. Hard en droog over de grond, zoals Neeskens het deed, of bekeken met een stift, zoals Panenka ooit zijn legende startte. Maar het beste is om de penalty in de schiethoek te leggen. De pakkans is vrijwel even groot als door het midden, met slechts 1 op de 99 penalty’s die meer wordt gestopt.

Kijk dus niet vreemd op als in de (halve) finale van dit EK tegendraadse strafschoppen en snoeiharde schoten door het midden gemist worden, en ballen in de schiethoek worden gescoord. Het is volgens de recente statistiek de regel van de wet, en de nieuwe penaltywijsheid.

 

About Gino van Montfort

Gino is hoofdredacteur en mede-oprichter van Catenaccio. Hij is al van kinds af aan voor Feyenoord, maar laat in zijn artikelen vooral een merkwaardige interesse zien in clubs, spelers en verhalen uit Zuid-Amerika. Oh, en nu Feyenoord het wat minder doet, hoor je hem vooral over zijn andere grote liefde: Real Madrid. Volg Gino op Twitter | Meer artikelen van Gino