UEFA duwt Oekraïne de afgrond in

Het toernooi in Polen en Oekraïne loopt prima. Hier en daar moppert het journaille over problemen met het vliegverkeer en doldwaze taxiritten, maar verder valt het allemaal reuze mee. De UEFA kijkt ondanks diverse incidenten genoegzaam toe. Men vergeet alleen weleens wat de gevolgen van dit EK zijn voor een land als Oekraïne. De overheid pompte meer dan vijf miljard euro in het toernooi dat ze waarschijnlijk nooit meer terugverdient.

Een EK organiseren doe je niet zomaar. Dat kost veel, heel veel geld. Zelfs als je het met twee landen organiseert, zoals deze zomer. Oekraïne investeert een totaalbedrag van 10,6 miljard euro, waarvan 5,2 miljard van de overheid komt. Dat geld zou zich terug moeten betalen door de groei van buitenlandse investeerders, maar juist die groep blijft weg uit het land. Met de aangenomen schuld, en uitblijvende inkomsten, komt het land op de rand van de afgrond te staan. Maar de UEFA zwijgt. Ze betalen het organiserende Oekraïne hoogstens een paar van de honderden miljoenen winst uit. Eigenlijk te gek voor woorden.

Volgens analisten is het nog altijd hoogst twijfelachtig of de investeringen van de voormalige Sovjet-Unie zijn vruchten afwerpen. We hebben het hier over een land dat jaarlijks 9 miljard euro aan schuldaflossingen moet doen.

Een optimistische voorspelling van de nationale bank van Oekraïne dacht aan een omzet tijdens het toernooi van 1 miljard euro, die bezoekers in het land zouden spenderen aan bezoeken aan restaurants, hotels en souvenirs in de steden Kiev, Donetsk, Charkov en Lviv. Dat is, vergeleken met de investeringen die gedaan zijn, slechts een druppel op een gloeiende plaat, buiten dat het veel te optimistisch gedacht is. De hoge mate van corruptie en slechte staat van het land hebben buitenlandse investeerders in recente jaren afgeschrikt, terwijl steeds duurder wordende hotelprijzen ervoor gezorgd hebben dat voetbalfans slechts kort in het land blijven, of zelfs helemaal niet meer op bezoek komen.

Tel daarbij op de negatieve publiciteit die het land in aanloop naar deze zomer ontving. Er zijn talloze incidenten geweest in de aanloop naar het EK, die het imago van de Oekraïne geen goed gedaan hebben. Van het oppakken van Julia Tymoschenko, het afslachten van zwerfhonden, de verwachte stijging van prostitutie tijdens het toernooi tot de angst voor racisme en antisemitisme. In het item van Victoria Koblenko in Studio Sportzomer van 11 juni beschrijft een Oekraïense vrouw van middelbare leeftijd die uitzichtloze situatie. Het roert Jan Mulder tot tranen toe. Bewust negatieve berichtgeving, zegt de één. Werkelijke omstandigheden, zegt de ander. Woord en weerwoord, waarbij de waarheid in het midden ligt. Ja, Oekraïne heeft stappen gemaakt in de laatste twintig jaar. Maar er is nog zoveel in te halen, en vooral zoveel schuld af te betalen.

Ook al wint Oekraïne het toernooi, het zet die erbarmelijke situatie niet plotsklaps recht.

De vooruitzichten zouden dus moeten wijzen op nog meer overheidsschulden, en nog grotere aflossingen. Uiteindelijk kunnen de inwoners van Oekraïne de grote verliezers worden. De regering moet de schulden, die aangenomen zijn voor het organiseren van het EK 2012, zien te herstructureren en dat zullen de burgers gaan voelen bij onder meer medische zorg, scholing en andere overheidsdiensten. Gehandicapte kinderen zullen minder aandacht krijgen. Analfabeten en dyslectici zullen minder geholpen kunnen worden. Dat alles in ruil voor een aantal fonkelnieuwe stadions en een maand vol nepfestiviteiten. En die stadions worden na het toernooi toch nooit meer helemaal gevuld.

“Binnen vijf jaar zullen we een nieuw land opgebouwd hebben,” beloofde de voorzitter van de Oekraïense voetbalbond, Hrihoriy Surkis, in 2007. Zijn land had net met Polen de rechten verworven om het toernooi te mogen organiseren. UEFA-bobo Michel Platini vervolgde met de woorden dat Oekraïne, net als Polen, een waardige uitverkorene was.

De keuze voor de twee naties was een kolfje naar de hand van Platini, die het krachtsveld van het Europese voetbal wil verplaatsen, weg van de traditionele grote landen die de dienst uitmaken. Dat maakt hem des te machtiger als baas van de UEFA, aangezien die landen die voorheen een grote invloed hadden (Duitsland, Engeland, Spanje en Italië), nu te maken krijgen met invloeden vanuit het oosten van Europa, die op hun beurt dankbaar zijn dat de voorzitter ook aan hen dacht. Tevens moge het met Fransman Platini als hoofd van de UEFA geen verrassing zijn dat Frankrijk als ‘traditioneel land’ zojuist gekozen is voor de organisatie van het EK 2016.

Niet één van de twaalf stadions die dit EK bespeeld worden, was vijf jaar geleden klaar voor gebruik. Zelfs beide landen waren niet eens klaar om het toernooi te organiseren. Oekraïne moest, zoals gezegd, zich verder in de schulden steken om nieuwe stadions te bouwen, de UEFA blij te maken en zich te verzekeren van de definitieve organisatie.

In hoeverre maakt dat de UEFA verantwoordelijk voor de staatsschuld van Oekraïne?

Het is een legitieme vraag, die direct veel controverse oproept. Controverse die niet altijd tot discussie leidt, ook niet in het voetballandschap. Een doorsnee voetbalfan zal het worst wezen dat een toernooi het organiserende land geld kost. Immers, hem gaat het alleen om het voetbal. Zolang de bal rolt, zul je hem niet horen over torenhoge kostenposten en sluitende begrotingen.

Maar wanneer diezelfde voetbalfan ook een interesse in economie en politiek heeft, dan wordt het interessant. Kan de UEFA verantwoordelijk gehouden worden voor het verslechteren van de toekomstperspectieven van Oekraïne? Is het wel verantwoord geweest van de UEFA, Polen, de Oekraïne en al hun adviseurs om dit toernooi nu op die plekken te organiseren?

Het zou verstandiger geweest zijn als deze twee landen het toernooi pas later hadden georganiseerd. De twee naties zijn namelijk nog steeds herstellende van het juk van het communisme, waarbij met name Oekraïne – zij staan 163e op de Heritage.org ranglijst voor economisch perspectief, Polen 64e – de grootst mogelijke moeite heeft om aan te haken bij de rest van Europa. Zowel op het gebied van economie, als infrastructuur, samenleving en voetbal. De inwoners willen zo graag, maar het lukt vooralsnog niet.

Een uitstel van het toernooi in deze regio zou uiteraard niet gunstig geweest zijn voor de machtspositie van de UEFA. Kijk dan ook niet vreemd op als het EK van 2020 na de Franse organisatie in 2016 weer in handen van een Oost-Europees land (of landen) valt.

Zolang er niks tragisch of abnormaals gebeurt – rellen en racisme niet meegerekend, dat is al voltrokken op het moment van schrijven – zal het EK van 2012 een succes zijn geweest voor Platini en de UEFA. De geschatte winst van de voetbalbond ligt op 250 miljoen euro.

Daarvan gaat exact nul euro naar de Oekraïense staatskas. De nationale regering heeft de UEFA namelijk gevrijwaard van het betalen van belasting, een van de voorwaarden voor het verkrijgen van de rechten tot organisatie van het toernooi. Wat diezelfde regering niet kan, is de burgers vrijwaren van eenzelfde belasting. Die belasting is namelijk nodig om de staatsschuld, die is opgelopen vanwege het EK, terug te betalen. Gelukkig is het patriottisme van de Oekraïner gestegen door de overwinning op Zweden.

Maar, de organiserende landen krijgen wel een gezamenlijke bonus. Die bedraagt drie miljoen euro. Voor beide landen. Oekraïne krijgt dus anderhalf miljoen euro voor het uitvoeren van het evenement. Op een investering van meer dan 5 miljard overheidsgeld, zijn dat kruimels, peanuts. Ze werken die miljarden aan extra schuld niet weg.

De UEFA haalt ondertussen glimlachend de schouders op. Zij hebben een goede beurt gemaakt. Hun macht is verstevigd, hun portemonnee flink gespekt en hun aanzien in Oost-Europa gestegen. Oekraïne en Polen staan dankzij de voetbalbond weer op de Europese voetbalkaart. Dat één van die landen daardoor economisch aan de rand van de afgrond staat, interesseert ze niet.

 

About Gino van Montfort

Gino is hoofdredacteur en mede-oprichter van Catenaccio. Hij is al van kinds af aan voor Feyenoord, maar laat in zijn artikelen vooral een merkwaardige interesse zien in clubs, spelers en verhalen uit Zuid-Amerika. Oh, en nu Feyenoord het wat minder doet, hoor je hem vooral over zijn andere grote liefde: Real Madrid. Volg Gino op Twitter | Meer artikelen van Gino