Traditionele top drie presteert al jaren constant

De Eredivisie staat op z´n kop. FC Groningen staat slechts één schamel puntje achter op de koploper, het verschil tussen de lijstaanvoerder en de hekkensluiter is nog nooit zo klein geweest en elke ploeg die de koppositie kan overnemen lijkt te bezwijken onder de druk. Roda JC- en ADO-uit zijn plots zo makkelijk niet meer en RKC hoeft zich niet af te vragen hoe dik ze aan de broek zullen krijgen op bezoek bij Ajax, maar is in staat een punt mee naar huis te nemen. Is dit een trend van de laatste jaren? Brokkelt de macht van de traditionele top-3 daadwerkelijk af, of vormt de huidige seizoensouverture een uitzondering?

topdrie

Om dit te kunnen onderzoeken vergelijken we de prestaties van de traditionele top-3: PSV, Feyenoord en Ajax door de jaren heen. Als startpunt delen we de Eredivisie vanaf 1956 op in drie periodes van negentien seizoenen. Het gemiddeld aantal behaalde punten, het gemiddelde doelsaldo en de gemiddelde eindklassering van de top-3 zijn te vinden in tabel 1. Het aantal punten is gecorrigeerd naar een driepuntensysteem en naar 34 wedstrijden per speelronde (tussen 1962 en 1966 bestond de Eredivisie uit slechts zestien teams).

Tabel 1 Periode I Periode II Periode III
Seizoenen 1956-1975 1975-1994 1994-2013
Aantal punten 67 70 71
Doelsaldo +40 +44 +43
Eindklassering 3,6 2,6 2,7

 

Uit de tabel valt op te maken dat de prestaties van de top-3 er door de jaren heen niet minder op zijn geworden. In periode I waren ze in alle drie de categorieën het minst; de minste punten per jaar, het minste doelsaldo en de laagste eindklassering. De verschillen tussen periode II en III zijn minimaal.

Dat blijkt ook uit andere gegevens wat betreft de Eredivisiehistorie, te vinden in tabel 2. Periode I was qua prestaties van Ajax, Feyenoord en PSV de minste. Opnieuw komen de gegevens over periode II en III redelijk overeen.

Tabel 2 Periode I Periode II Periode III
Seizoenen 1956-1975 1975-1994 1994-2013
Gezamenlijk top-3 3 10 7
Rechterrijtje 5 2 1
Andere kampioen 3 1 2

 

Valt hieruit te concluderen dat de top-3 door de jaren heen beter (of in ieder geval niet minder) is gaan presteren? Dat is misschien iets te kort door de bocht. Je kunt je bijvoorbeeld afvragen of de prestaties van de top-3 tussen bijvoorbeeld 1994 en 2000 wel als ‘recent’ mogen worden getypeerd. Wel geven bovenstaande gegevens een eerste indicatie over het verschuiven van de krachtsverhoudingen. Om beter conclusies te kunnen trekken, is het echter verstandig om het al dan niet afbrokkelen van de macht van de top-3 ook eens vanuit een andere invalshoek te bekijken.

In de voetballerij regeert de waan van de dag. Vitesse speelde vorig seizoen een periode heel behoorlijk voetbal en telkens werd Fred Rutten geconfronteerd met de vraag of zijn team tot de kampioenskandidaten behoorde. Na drie nederlagen van Feyenoord in het huidige seizoen zou het team er ineens helemaal niets meer van kunnen. Een paar overwinningen later zijn ze weer kampioenskandidaat. Laten we eens meegaan in die waan van de dag (of eigenlijk in de waan van het afgelopen seizoen) en de prestaties van de top-3 in het seizoen 2012-2013 vergelijken met de prestaties in alle andere seizoenen.

Tabel 3 Periode I Periode II
Seizoenen 1956-2012 2012-2013
Aantal punten 69 71
Doelsaldo +42 +46
Eindklassering 3,0 2,0

 

De prestaties van de top-3 waren het afgelopen seizoen prima in orde. De gemiddelde eindklassering van 2,0 was de hoogst haalbare, omdat Ajax, PSV en Feyenoord gezamenlijk de top-3 vormden. Maar ook het puntenaantal en het doelsaldo lagen boven het gemiddelde uit alle jaren daarvoor. Toch is het belangrijk nogmaals te vermelden hoe opportunistisch deze benadering is. Op basis van één seizoen kun je niet zo veel conclusies trekken. Het bekende ‘balletje binnenkant paal’ heeft een te grote invloed op bijvoorbeeld de eindklassering. Daarom wordt de afgelopen tien jaar Eredivisievoetbal vergeleken met alle voorgaande seizoenen (zie tabel 4).

Tabel 4 Periode I Periode II
Seizoenen 1956-2003 2003-2013
Aantal punten 69 70
Doelsaldo +43 +40
Eindklassering 3,0 3,0

 

Ajax, Feyenoord en PSV eindigden zowel in het afgelopen decennium als in de periode daarvoor gemiddeld op de derde plek. Het verschil in puntenaantal en doelsaldo is verwaarloosbaar. Toch wordt er regelmatig geroepen dat het niveau van de top-3 ten opzichte van de rest van de competitie daalt. Dat is lastig te verklaren. Misschien liggen een aantal uitzonderlijke periodes uit het verleden nog te vers in het geheugen en wordt dat als maatstaf genomen. Of misschien hebben de recente wanprestaties van de top-3 een grote invloed, omdat ze zo vers in het geheugen liggen.

Die prestaties van de top-3 zijn in de huidige voetbaljaargang ontluisterend te noemen. Als Ajax, Feyenoord en PSV deze prestaties de rest van het seizoen doortrekken, dan levert dat de volgende cijfers op (zie tabel 6). Gemiddeld 13 punten minder, een doelsaldo dat +17 lager ligt dan gemiddeld en een veel hogere eindklassering dan gemiddeld in alle voorgaande Eredivisieseizoenen.

Tabel 6 Periode I Periode II
Seizoenen 1956-2013 2013-2014
Aantal punten 69 56
Doelsaldo +42 +25
Eindklassering 3,0 4,7

 

De prestaties van Ajax, Feyenoord en PSV zijn dus belabberd tot nu toe. Daarbij moet wel worden aangetekend dat het lastig is om duidelijke conclusies als nog geen derde van de wedstrijden is gespeeld. De topclubs hebben nog 23 wedstrijden om de ingelopen schade in te halen. Hoe groter het aantal gegevens waarover je beschikt, hoe aannemelijker je conclusies worden.

Het is daarom wat kortzichtig om te roepen dat Ajax, Feyenoord en PSV er opeens helemaal niets meer van kunnen. Hoe matig de prestaties van de traditionele top-3 dit jaar ook zijn, op basis van dit onderzoek kan dat geen trend worden genoemd. Het is eerder een uitzondering op de regel dat de resultaten van de top-3, vergeleken met de periode ervoor, zeer constant zijn gebleven. De laatste jaren delen Ajax, PSV en Feyenoord nog steeds de lakens uit in de Eredivisie, hoe vertekenend de huidige voetbaljaargang ook moge zijn.

About Marco van der Heide

Marco van der Heide voetbalde in de Jupiler League voor SC Cambuur, maar moest stoppen vanwege een hoofdblessure. Nu richt hij zich op de sportjournalistiek, is hij voetbaltrainer, startte hij de onderneming VoetbalTaal en werkt hij aan een boek over talentontwikkeling.