Tactische analyse: Zenit is perfecte tegenstander voor counterploeg PSV

PSV-trainer Phillip Cocu betitelde Zenit Sint-Petersburg voorafgaande aan de heenwedstrijd in Eindhoven als een counterploeg. Dat valt te betwisten. Immers: Zenit heeft zowel in de competitie (59% gemiddeld) als in de Champions League (54% gemiddeld) meer balbezit dan de tegenstander en maakte dit seizoen pas twee doelpunten (van de 45) uit een counter. Toch zit er een kern van waarheid in de woorden van Cocu; Zenit is namelijk een wolf in schaapskleren. De Russen hebben de kenmerken van een aanvallend team, maar de nadruk ligt in werkelijkheid op de verdediging.

Mourinho 2.0

Zenit-coach André Villas-Boas is een van de minst begrepen trainers ter wereld. De jonge Portugees wordt vaak gekarakteriseerd als een aanvallende manager die veel risico’s neemt in de hoop een doelpunt meer te scoren dan de tegenstander. Grote nederlagen tegen Liverpool (0-5) en Manchester City (6-0) in zijn tweede seizoen bij Tottenham Hotspur lijken dat beeld te bevestigen.

Dit is echter een misvatting. Het systeem van AVB is – als het werkt – bovenal een uitstekende manier van verdedigen. De verwarring ontstaat doordat Villas-Boas voor zijn defensieve speelstijl tactische elementen gebruikt die je normaal alleen ziet bij zeer offensieve teams. Uiteindelijk is AVB een ‘defense-first’ trainer: Mourinho 2.0. Het is zijn leermeester José Mourinho, alleen dan dertig meter naar voren en minder goed.

AVB zet zijn verdedigers vaak op de middellijn en probeert zo hoog mogelijk druk te zetten. Als het systeem werkt, zorgt dit ervoor dat de tegenstander op eigen helft wordt vastgezet en dat de aanvoer naar hun spitsen totaal onmogelijk wordt gemaakt. Teams van AVB doen daarbij niet aan mandekking, maar staan opgesteld in de zone. Deze veldbezetting maakt het mogelijk om bij balwinst direct om te schakelen.

Eendimensionaal

In aanvallend opzicht is het systeem van Villas-Boas juist erg beperkt en eendimensionaal. De teams van AVB hebben nauwelijks manieren om tot goede kansen te komen. De aanvalsmethode is er eentje die gebaseerd is op volume. Ze schieten voornamelijk heel erg vaak in de hoop dat er eentje invliegt.

Al zijn clubs hadden een rechtsbuiten die naar binnen sneed en een spervuur aan schoten losten. Het aanvallende succes van Villas-Boas’ teams valt of stond met de kwaliteit van genoemde rechtsbuiten. Bij FC Porto had hij Hulk die toen topscorer werd van de Portugese competitie. AVB won dat jaar de triple van competitie, beker en Europa League. Porto eindigde dat seizoen in de competitie met 27 overwinningen, drie gelijke spelen en nul nederlagen. De blauwwitten scoorden 71 goals en kregen er slechts 16 tegen, terwijl geen enkele andere ploeg er minder dan 31 moest verwerken. Oftewel: geen statistieken van een aanvalsmachine.

In zijn eerste seizoen bij Tottenham kreeg Gareth Bale de rol van hangende rechtsbuiten uiteindelijk toebedeeld en met 21 goals schoot de Welshman Spurs naar een puntenrecord in de Premier League.

Aan de andere kant was daar zijn periode bij Chelsea waar Daniel Sturridge werd belast met de rol van scorende rechtsbuiten, zonder veel succes. In Villas-Boas’ tweede seizoen bij Spurs was het vooral Andros Townsend die het aantal schoten opkrikte. De Engelsman maakte toen één goal uit 56 schoten, nota bene een mislukte voorzet.

Individuele kwaliteit

Bij Zenit hanteert AVB grotendeels dezelfde tactiek als bij zijn vorige teams. De basisformatie is 4-2-3-1, wat in balbezit vaak meer 2-4-3-1 wordt door de opkomende backs. Het aanvalsspel is grotendeels georganiseerd rond Hulk. De Braziliaan is topscorer van de Russische competitie en slechts één speler leverde meer assists af. Het doel van het positiespel van Zenit is om Hulk aan de bal te krijgen aan de rand van het strafschopgebied om hem de kans te geven zoveel mogelijk te schieten. Niemand in de Russische Premier Liga schiet vaker dan de rechtsbuiten van Zenit.

Mogelijke opstelling van Zenit in een 4-2-3-1-formatie.

Mogelijke opstelling van Zenit in een 4-2-3-1-formatie.

Hulk speelt het liefst tussen de 10-positie en rechtsbuiten, waardoor er ook regelmatig ruimte ontstaat voor rechtsback Alexander Anyukov. Voor PSV zou dit een probleem kunnen worden. Jetro Willems en Memphis Depay zijn niet de meest gedisciplineerde spelers van het elftal en dit zal wel nodig zijn tegen de Russen. Normaal is het Andrés Guardado die de linkerflank ondersteunt, maar tegen Zenit loopt PSV dan het risico Danny vrij te laten.

De 31-jarige Portugees is de andere sterspeler van de Russische koploper. Danny is in staat in de kleine ruimte een man uit te spelen (hij heeft na Hulk de meeste succesvolle dribbels) en vervolgens een messcherpe steekpass af te leveren, vaak richting spits Salomón Rondón die altijd loert op ruimtes achter de defensie. Het is geen wonder dat Danny samen met Hulk de meeste kansen creëert voor Zenit (2,4 per wedstrijd).

Zenit teert qua aanvallende impulsen vrijwel volledig op de individuele kwaliteit van Hulk en Danny. Als dit duo wordt uitgeschakeld, dan is er weinig meer van Zenit over. De Russen gokken dan op voorzetten vanaf de linkerflank (met name via de aanvallende back Domenico Criscito) en standaardsituaties. Twintig procent van de doelpunten van Zenit komt voort uit dode spelmomenten. Behalve via vrije trappen van Hulk sticht de ploeg van AVB ook veel gevaar via corners. Het is lastig voor PSV om daar op in te spelen, want de bezetting voor het doel bij hoekschoppen varieert per wedstrijd.

Cocu doet er verstandig aan om tegen Zenit vanuit de omschakeling te spelen, omdat de ploeg van AVB veel problemen heeft met het kapotspelen van een hechte defensie. Dat bleek in de Champions League tegen AS Monaco. In het prinsendom kwam Zenit ondanks zestig procent balbezit niet verder dan vier schoten, waarvan drie voorkwamen uit standaardsituaties.

Omschakeling

De defensieve organisatie is van Zenit het sterkste punt. Het is geen toeval dat de ploeg van AVB in de competitie pas tien tegengoals kreeg. De hoge pressing in combinatie met het vele balbezit zorgen ervoor dat tegenstanders maar weinig in de buurt van het doel van Juri Lodygin komen.

Voor PSV liggen er aanvallend gezien vooral kansen in de omschakeling, een wapen waarmee de Eindhovenaren in de Eredivisie al veel succes boekten. Met name als de controleurs van Zenit de bal verspelen, liggen er voor PSV mogelijkheden om met de snelheid van Luciano Narsingh en Memphis Depay te profiteren van de ruimte achter de Zenit-defensie. Daarnaast kan assistkoning Willems profiteren van het gegeven dat Hulk weinig meeverdedigt, al is het daarbij cruciaal om de restverdediging op orde te hebben.

Experiment

Zenit experimenteerde de afgelopen weken met een 4-3-2-1-formatie. Tegen PSV kan dit er zo uitzien.

Zenit experimenteerde de afgelopen weken met een 4-3-2-1-formatie. Tegen PSV kan dit er zo uitzien.

Sinds 9 december speelde Zenit geen officiële wedstrijd meer en de lange winterstop werd door Villas-Boas benut door een experiment uit te voeren. In meerdere oefenwedstrijden wisselde de Portugees zijn vertrouwde 4-2-3-1-formatie in voor een 4-3-2-1, waarbij Hulk en Danny vrij rondom spits Rondón kunnen bewegen en de backs wat hoger staan. Het valt echter te betwijfelen of Zenit het aandurft in Eindhoven dit experiment een vervolg te geven. In de laatste oefenwedstrijd (tegen Valencia) werd namelijk ‘gewoon’ 4-2-3-1 gespeeld.

Conclusie

Als PSV de keuze maakt om in te zakken tegen Zenit, dan is de koploper van de Eredivisie alles behalve kansloos. De blauwwitten spelen namelijk met veel ruimte in de rug en de Eindhovenaren hebben eerder aangetoond daarvan te kunnen profiteren. Bovendien heeft Zenit door zijn eendimensionale aanvalsstrategie veel moeite om kansen te creëren tegen een hechte defensie. Daarmee is Zenit misschien wel de perfecte tegenstander voor het huidige PSV.

Data via Opta Sports.

Dit artikel is geschreven door Pieter Zwart en Nikos Overheul

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter