Tactische analyse: Robben moet het veld breed houden

Nederland heeft na een moeilijke eerste helft met 3-0 van Estland gewonnen en heeft zich inmiddels zo goed als zeker voor het wereldkampioenschap in Brazilië gekwalificeerd.

Louis van Gaal koos voor een 4-2-3-1 formatie met Robben en Lens op de flanken. Wesley Sneijder keerde terug in het elftal en Jonathan de Guzmán kreeg zijn eerste basisplaats in Oranje. De verdediging bestond met Daryl Janmaat, Stefan de Vrij, Bruno Martins Indi en Daley Blind geheel uit Eredivisiespelers. Estland zette hier een rigide 4-4-2 tegenover.

4-3-3 of 4-2-3-1?

Bij zijn aanstelling als bondscoach kondigde Louis van Gaal aan terug te gaan naar de Hollandse school. 4-3-3 met buitenspelers. Marco van Basten en Bert van Marwijk waren hiervan afgestapt – ze kozen uiteindelijk voor 4-2-3-1 – maar Van Gaal zou het in ere herstellen. Inmiddels blijkt dit nogal mee te vallen. Van Gaals Oranje speelt nu meestal ook een 4-2-3-1 met een controlerend duo en een ’10’. Dit is niet zo opmerkelijk. Alles aan Louis van Gaal suggereert dat hij koppig vasthoudt aan zijn ideeën, maar dit valt alleszins mee. Met AZ won hij het kampioenschap immers ook op basis van uitstekend countervoetbal. De bondscoach is aanmerkelijk pragmatischer dan hij zich laat aanzien.

Voor de rol van meest aanvallende middenvelder zijn Sneijder en Rafaël van der Vaart op dit moment de twee belangrijkste kandidaten. Voor beide spelers geldt dat zij het best functioneren direct achter de spitsen én dat ze verdedigend niet al te sterk zijn. Dit maakt een keuze voor 4-2-3-1 logisch. De positie achter de spitsen waar zowel Sneijder als van der Vaart excelleren bestaat simpelweg niet in een klassieke 4-3-3. In zo’n systeem moeten ze verder van het vijandelijk doel spelen. In die formatie zou Sneijder of van der Vaart tevens meer defensieve verantwoordelijkheden hebben. Een keuze voor 4-3-3 zou dus hun sterke punten verminderen en hun zwaktes extra benadrukken. Tegen Estland bleek dit voornamelijk bij het eerste doelpunt. Van der Vaart kon in de zestien de bal van Janmaat controleren en afmaken.

Een van de meer opvallende aspecten van het huidige systeem van Nederland is dat Louis van Gaal zijn controleursduo de opdracht heeft gegeven om continu van plaats te wisselen. Strootman en De Guzman stonden afwisselend aan de linker- en rechterkant. Dit is overduidelijk iets dat Van Gaal heeft geïntroduceerd. Tegen Italië deden Jordi Clasie en Kevin Strootman hetzelfde. Dit kan een manier zijn om een verdedigend blok te verrassen, maar tegen Estland werkte dit nog niet.

Het blok van Estland

In de hoogste divisie van Estland zitten gemiddeld 201 mensen op de tribunes. Het is niet bepaald volkssport nummer één. Het zou daarom niet geheel onbegrijpelijk zijn om te denken dat Estland van het niveau Andorra en San Marino is. Dit valt echter alleszins mee. Estland speelde een gedurfde tactiek. Het was uiteraard verdedigend – Estland heeft deze kwalificatiereeks exact één doelpunt gemaakt – maar bondscoach Tarmo Rüütli had zijn team niet de opdracht gegeven om voor massaal in de eigen zestien te gaan staan. De Esten speelden aanzienlijk verder van het eigen goal af dan vooraf gedacht.

Het blok van Estland stond dus niet op de rand van hun eigen zestien, maar waar was het dan wel? De twee aanvallers van Estland, Andres Oper en Henrik Ojamaa, hadden post gevat tussen de verdedigers van Nederland en het controleursduo Strootman/De Guzmán. De intentie was duidelijk om de opbouw van Nederland al in een vroeg stadium te ontregelen. Doordat Strootman en de Guzmán geen tijd krijgen, waren het vaak De Vrij en Martins Indi die moesten opbouwen. Beide Feyenoorders zijn grote talenten, maar geen van tweeën heef een splijtende pass in de benen. Deze tactiek van Estland was niet zonder risico. Met Arjen Robben en Jeremain Lens in de gelederen heeft Oranje veel snelheid en kunnen ze de ruimte achter een verdediging eenvoudig benutten. Deze tactiek vereist dus veel discipline op het middenveld: Nederland mag geen pass door of over de verdediging geven. Ook dit deed Estland uitstekend. De linies waren compact en het Nederlandse middenveld stond continu onder druk.

 

De Vrij aan de bal. Door het blok van Estland voor Strootman en De Guzmán heeft hij in het centrum geen simpele afspeelmogelijkheden.

Over de flanken

Als je tegenstander een compact blok heeft opgetrokken, zit er meestal maar één ding op. Als er in het midden geen ruimte is, moet het er logischerwijs aan de zijkanten wel zijn. Dat is dan dus waar je moet aanvallen. Arjen Robben en Jeremain Lens kunnen beiden het veld breed houden, maar vooral Robben liep erg vaak de drukte in. Van Gaal bekritiseerde hem dan ook terecht. De enige speler die consequent via de flanken aanviel was rechtsback Daryl Janmaat. Hij krijg de hele wedstrijd ruimte en leverde na rust twee assists af. Linksback Blind is in Oranje een meer verdedigend ingestelde speler en juist om die reden had Robben links voorin moeten blijven. Staat Lens op de linkerkant, snijdt hij vaak naar binnen. In dit geval betekende dat dus dat hij de drukte indraaide. Vanaf de linkerkant kwam dan ook bijna geen gevaar.

Conclusie

Voor een relatief klein land leverde Estland vrijdagavond een uitstekende prestatie. Het Nederlands elftal een helft lang geen ruimte geven is knap. Het legde hiermee ook een mogelijk minpunt van Oranje bloot. De centrale verdedigers zijn op dit moment nog niet goed genoeg om een compact blok uit elkaar te spelen. Door een hoge balcirculatie en breedte kan dit probleem worden opgelost, maar als de buitenspelers naar binnen snijden, wordt dit een erg lastig verhaal. Het Nederlands elftal zal zeker actief zijn in Brazilië, maar het team is er nog lang niet.

About Nikos Overheul

Nikos is werkzaam als voetbalconsultant. Ex-Brentford / Midtjylland.. Volg Nikos op Twitter