Tactische analyse: Oranje treft Spaans catenaccio

Zelfs Louis van Gaal zei het. Hij noemde Spanje een ploeg die altijd wil aanvallen. Xavi & co staan te boek als frivole, creatieve ploeg. La Roja heeft namelijk continu veel balbezit en in Nederland wordt dat dan al gauw gelijkgesteld aan attractief voetbal. Het tegendeel is waar. Het Spanje van Vicente del Bosque is vooral een defensief ingesteld ploeg, zeker op eindtoernooien. Op het WK van 2010 won Spanje al zijn duels in de knockoutfase van het toernooi met 1-0. Geen cijfers van een verwoestende aanvalsmachine. Het geeft eerder blijk van de Spaanse versie van catenaccio: tiki-taka.

Opvallend aspect aan al die wedstrijden op het WK was dat Spanje in al die duels pas na een uur scoorde. Waar de Spanjaarden voornamelijk mee bezig zijn, is geen tegengoals krijgen. Pas laat in de wedstrijd, als de tegenstander wat vermoeider raakt en de ruimtes wat groter worden, slaat Spanje toe.

Dat Spanje kiest voor defensieve zekerheid is overigens niet meer dan logisch. In een competitie kun je incidenteel tegen een zeperd oplopen zonder dat dit al te grote consequenties geeft. Op een eindtoernooi betekent dit echter dat je huiswaarts moet. De ploeg van Del Bosque begrijpt dit als geen ander en dit is terug te zien in hun spel.

Spanje op hun meest conservatief, zes middenvelders en geen echte spitsen.

Spanje op hun meest conservatief, zes middenvelders en geen echte spitsen. Afbeelding via Sharemytactics.net

Tiki-taka

Honderden korte passes, astronomische balbezitcijfers, de invloeden van Barcelona op het Spaanse elftal zijn herkenbaar. Del Bosque geeft echter zijn eigen draai aan het tiki-taka voetbal: een conservatieve. Andres Iniesta, Xavi en Sergio Busquets op één middenveld? Dat is leuk voor Barcelona, maar voor de Spaanse ploeg op een eindtoernooi een beetje te frivool. Iniesta wordt naar de linkerkant gedirigeerd, Xavi wordt de meest aanvallende middenvelder en Xabi Alonso komt naast Busquets te spelen. Met Cesc Fabregas als valse spits en David Silva als rechtsbuiten heeft Spanje maar liefst zes middenvelders, maar geen spitsen. Zo is er extra defensieve stabiliteit ingebouwd ten koste van aanvallende stootkracht. Dit wil niet zeggen dat de Spanjaarden niet zullen aanvallen als je ze alle ruimte geeft, zoals Italië in de EK-finale, maar in eerste instantie is dit niet het strijdplan. Balbezit is voor Spanje geen aanvallende kwaliteit, maar een defensief wapen. Om Johan Cruijff te citeren: “Als wij de bal hebben, kunnen hun niet scoren.”

Interessant aspect aan de Spaanse selectie is dat ze aanvallend gezien een gigantische hoeveelheid opties achter de hand hebben. In de laatste oefenwedstrijd tegen El Salvador startte Spanje met Diego Costa, Pedro en Fabregas als voorste drie. Het middenveld werd bevolkt door Andres Iniesta en Koke. La Roja heeft dus genoeg opties van de bank om directer te gaan voetballen. Als Nederland achter zou komen of moe wordt en ruimte weg gaat geven heeft Spanje dus de middelen om daar optimaal van te profiteren.

In de WK-kwalificatie speelde Spanje incidenteel met Sergio Busquets als enige controleur. In de wedstrijden tegen Frankrijk, de enige wedstrijden waar het voor de Spanjaarden echt om ging, viel Del Bosque echter gewoon terug op de variant met Xabi Alonso naast Busquets. Het ligt voor de hand dat dit ook op het WK zo zal zijn. Aanvallen is leuk tegen Finland, maar tegen Chili en Nederland hechten de Spanjaarden meer waarde aan defensieve zekerheid.

Del Bosque

De grote visionair achter het Spaanse succeselftal is bondscoach Vicente del Bosque. In Nederland wordt hij neergezet als een vriendelijke oom, die slechts succes heeft dankzij zijn kwaliteiten als peoplemanager. Daarmee maak je echter een karikatuur van een van de succesvolste coaches van de 21ste eeuw.

Del Bosque toonde voor het eerst zijn bijzondere kwaliteiten toen hij van 1999 tot 2003 trainer was van Real Madrid. Hij viel vooral op dankzij zijn tactische flexibiliteit. Hij zorgt altijd voor een goede defensieve organisatie en laat zijn sterspelers in hun kwaliteiten spelen. In 2000 won hij de Champions League door in de finale te kiezen voor een 5-3-2 formatie tegen de 4-4-2 van Valencia. Twee jaar later boekte hij opnieuw succes in de grootste Europese clubcompetitie. Dit keer met een 4-4-2 systeem, met een ruit op het middenveld.

Bij Real Madrid dachten ze dat dit succes niet te danken was aan Del Bosque, maar aan de kwaliteit van zijn spelers en dus werd hij in 2003, ondanks zijn tweede kampioenschap in vier jaar tijd, de laan uit gestuurd. Na zijn vertrek won Madrid, ondanks flinke investeringen in de selectie, tot 2007 geen landstitel meer en het duurde zelfs tot 2011 totdat de Madrilenen de achtste finale van de Champions League opnieuw overleefden. Niet geheel toevallig was het dit seizoen Carlo Ancelotti die voor Real Madrid La Decima binnensleepte. De Italiaan combineert net als Del Bosque een grote mate van tactische flexibiliteit met een goed gevoel voor psychologie.

Ook bij Spanje liet Del Bosque zijn pragmatische aard zien. Ondanks de overvloed aan creatieve middenvelders verzekerde hij Sergio Busquets en Xabi Alonso als controleurs van een basisplaats in het hart van het elftal, zoals Claude Makélele dat altijd was geweest in zijn tijd bij Madrid. Hij begreep als geen ander dat Spanje Barcelona niet was en dus moest het ontbreken van de offensieve kwaliteit van Lionel Messi gecompenseerd worden met defensieve zekerheid. Opnieuw bleek het recept van Del Bosque uiterst succesvol.

Xavi speelt waarschijnlijk zijn laatste grote toernooi.

Xavi speelt waarschijnlijk zijn laatste grote toernooi.

Omschakeling

Dat Spanje Barcelona niet is komt ook naar voren als de bal verloren wordt. Weliswaar hanteert Spanje ook de vijf-seconden-regel, waarbij de bal binnen vijf seconden na balverlies terug veroverd moet worden, maar de uitvoering is totaal anders. Waar het hele elftal in de tijd van Pep Guardiola agressief naar voren drukte, de buitenspelval gehanteerd werd en de doelman ver voor zijn doel speelde, pakt Spanje het totaal anders aan.

De spelers die het overvolle middenveld bezetten geven weliswaar direct druk, maar op hetzelfde moment lopen de twee centrumverdedigers – mede omdat Iker Casillas liever niet te ver voor zijn doel keept – al naar achteren om een lange bal over de defensie op te vangen. Daarbij worden ze vaak ondersteund door een controlerende middenvelder en een knijpende back. Als het Spanje niet lukt de bal direct terug te veroveren, dan houden de centrumverdedigers de counter op en hergroepeert het elftal zich achter de bal.

In deze fase liggen de grootste kansen voor het Nederlands elftal om Spanje pijn te doen. Vooral achter de meest offensieve back Jordi Alba liggen bij balverlies zeeën van ruimtes. Om daarvan te profiteren is het cruciaal om zo snel mogelijk de oversteek te maken, waardoor Arjen Robben in een direct duel kan komen met Gerard Piqué of Sergio Ramos. Als Nederland eerst traditioneel achterin rond gaat tikken voordat de oversteek gemaakt wordt, dan wordt het nagenoeg onmogelijk gaten te vinden in de Spaanse defensie.

Probleem

Hoewel de aanvallende backs van Spanje Nederland kansen bieden, zijn zij waarschijnlijk ook het grootste defensieve probleem. In de oefenwedstrijd tegen Ghana bleek Oranje geen goed plan te hebben om de backs van de tegenstander op te vangen. Bondscoach Louis van Gaal wil dat Daley Blind en Daryl Janmaat doorschuiven om de verdedigers van de tegenstander vast te zetten, maar in de praktijk liepen Arjen Robben en Robin van Persie achter de backs aan, wat ten koste ging van de energie die ze in aanvallende acties konden leggen.

In feite is zowel het doorschuiven van Blind en Janmaat als het opofferen van Robben en Van Persie onverstandig. Bij de eerste optie maak je jezelf defensief extreem kwetsbaar en bij de tweede optie raken je beste spelers uitgeput. Oranje doet er goed aan om de backs niet direct aan te pakken en in plaats daarvan negen man (exclusief Van Persie en Robben) achter de bal te groeperen. Hierdoor nodig je Spanje uit om met veel mensen de aanval te zoeken en creëer je voor jezelf ruimte in de omschakeling.

En die backs dan? Daar hoeft Nederland zich niet zoveel zorgen over te maken, zolang ze aan de zijkant van het veld blijven. Voorzetten zijn een bijzonder ineffectieve aanvalsstrategie en al helemaal voor Spanje, dat aanvallend – Diego Costa uitgezonderd – vooral kleine spelers opstelt. Nodig ze dus vooral uit om de ballen blind voor het doel te slingeren. Bovendien stel je niet voor niets drie centrumverdedigers op: dit geeft je de kans om de meeste voorzetten weg te koppen en spelers die loopacties in de diepte maken op te vangen. Spanje is gevaarlijk via de as, dus daar moet je de meeste spelers hebben staan.

Zuid-Afrika verdedigt in een 6-3-1 formatie en geeft Spanje weinig ruimte rond de zestien.

 

Ontmanteling

Spanje kan het op twee manieren moeilijk worden gemaakt. De eerste is hoog druk zetten en de opbouw in een vroeg stadium verstoren. Dit is echter weinigen gegeven. De laatste jaren is dat eigenlijk alleen groepsgenoot Chili enkele malen gelukt. Voor het Nederlands elftal liggen hier niet de kansen.

Louis van Gaal sprak al over zijn plan om provocerende pressie te spelen. Hij wil de Spanjaarden laten komen, de bal heroveren op het middenveld en dan snel de omschakeling zoeken. De 3-0 nederlaag die Spanje in de finale van de Confederations Cup leed tegen Brazilië kwam ook voort uit deze tactiek. Met Neymar die Alvaro Arbeloa opzocht en Hulk die de ruimte achter Alba indook, werd Brazilië continu gevaarlijk. Hierbij moet echter wel aangetekend worden dat Spanje dat toernooi met slechts één controleur speelde, omdat Xabi Alonso geblesseerd was. Arbeloa is inmiddels – mede door een blessure –  uit de selectie verwijderd ten faveure van Cesar Azpilicueta die verdedigend meer in zijn mars heeft dan de rechtsback van Real Madrid.

Nederland kan wellicht nog de meeste hoop putten uit de ontmanteling van Spanje door Zuid-Afrika (1-0) afgelopen november. Bafana Bafana startte vanuit een 4-2-3-1 formatie, maar liet de buitenspelers uit balbezit ver inzakken, waardoor praktisch met zes man op een lijn gespeeld werd achterin. Hierdoor ontstonden er vrije verdedigers die konden uitstappen op momenten dat Zuid-Afrika in de problemen kwam. In balbezit wisselde Bafana Bafana temporisaties af met snelle counters. Een spaarzame fout van de Spaanse defensie leidde uiteindelijk het winnende doelpunt van ex-FC Twente-speler Bernhard Parker in. Daarbij moet wel worden aangetekend dat Spanje in dat duel experimenteerde met een verkapt 4-4-2 systeem, wat het spel niet ten goede kwam.

Conclusie

Nederland heeft een kans om van Spanje te winnen, zij het een geringe. Louis van Gaal heeft terecht opgemerkt dat Spanje simpelweg een veel betere ploeg heeft en dat hoog drukken zetten voor een team als Nederland geen zin heeft. In de oefenwedstrijden tegen Ghana en Wales bleek nogmaals dat hier niet de kracht van Oranje ligt.

Van Gaal wil met zijn provocerende pressie La Roja uit de tent lokken en met de individuele kwaliteiten van Robben en Van Persie de ruimte achter de Spaanse verdediging benutten. Cruciaal daarbij wordt dat Nederland Spanje moet benaderen alsof het Italië is. Het team van trainer Del Bosque gaat Oranje het gevoel geven dat er misschien wel iets te halen valt, om vervolgens als een sluipmoordenaar toe te slaan in het laatste half uur.

Slechts door negentig minuten lang geconcentreerd te verdedigen en te gokken op een paar snelle counters maakt Oranje een schijn van kans, al blijft zelfs dan een minimale overwinning voor het Spaanse catenaccio waarschijnlijker.

Dit artikel is geschreven door Nikos Overheul en Pieter Zwart.

Catenaccio brengt tijdens het WK een speciaal magazine uit dat binnenkort exclusief te lezen is op Blendle. We bieden onze artikelen daar los te koop aan voor een bescheiden bedrag (0,10 – 0,25 cent, afhangende van de lengte). Door je te registreren op Blendle.nl krijg je gratis een tegoed van 2,50, wat straks voldoende is om ons hele magazine te kopen. Praktisch gezien kan je Catenaccio dus gewoon gratis blijven lezen tijdens het WK, maar steun je wel ons werk! 

Volg ons op Blendle om op de hoogte te blijven!

About Nikos Overheul

Nikos is werkzaam als voetbalconsultant. Ex-Brentford / Midtjylland.. Volg Nikos op Twitter