Tactische analyse Klassieker: Ajax favoriet, ook zonder Plan B

Ajax – Feyenoord is altijd een van de grootste wedstrijden van het seizoen, maar de aanloop naar de uitvoering van dit seizoen is bijzonder rustig verlopen. Mede ingegeven door de midweekse interland van het Nederlands elftal, heeft de Klassieker dit jaar minder media-aandacht gekregen dan je zou verwachten. Ronald Koeman is hier vermoedelijk blij mee. Feyenoord kent zijn slechtste seizoensstart in vijftig jaar en de afgelopen wedstrijd tegen FC Twente was de eerste nederlaag in 28 thuiswedstrijden.

de-boer

 

Ook Ajax kende een enigszins valse start in de Eredivisie. De regerend landskampioen begon de competitie weliswaar met een galavoorstelling tegen Roda JC, maar viel tegen AZ behoorlijk door de mand. Beide teams hebben dus het een en ander goed te maken. Het vreemde scenario doet zich voor dat zowel Feyenoord als Ajax hun rechtsback én hun aanvoerder missen. Daryl Janmaat en Siem de Jong zijn geblesseerd, terwijl Ricardo van Rhijn, Stefan de Vrij en Feyenoords tweede rechtsback Jordy van Deelen allen geschorst zijn. Janmaat hoopt overigens De Klassieker nog te halen. Mocht dat lukken, dan zal hij echter nooit honderd procent zijn. Al met al is er dus sprake van een gemankeerde Ajax – Feyenoord.

Rode waas

Een rode kaart is vaak zo duidelijk een kantelpunt in de wedstrijd dat alle problemen die een team etaleerde vóór de rode kaart op slag worden vergeten. Zowel Ajax als Feyenoord hadden daar vorig weekend baat bij. Beide clubs speelden immers ook voor de rode kaarten een matige partij.

Te beginnen met Ajax. De Amsterdammers weten nog niet hoe ze nieuwe aanwinst Bojan optimaal moeten gebruiken. De Spanjaard begon voortvarend aan zijn Ajax-periode met een doelpunt en een assist in de oefenwedstrijd tegen Werder Bremen, maar heeft het sindsdien moeilijk. Dit is niet zo zeer te wijten aan gebrek aan kwaliteit van Bojans kant, maar aan het feit dat hij nog een weg moet vinden in het Ajax-systeem. Bojan is namelijk geen echte vleugelaanvaller. Hij is een spits die op de rechterflank staat. Dit kan in principe prima maar aangezien Bojan continu het centrum induikt, moet er wel iemand anders in de zone van de rechtsbuiten verschijnen. Gebeurt dit niet, dan maakt Ajax namelijk helemaal geen gebruik van de rechterflank. Dat maakt het positiespel aanzienlijk lastiger.

Opkomende rechtsback

Tegen AZ was dit precies wat er gebeurde. Ricardo van Rhijn kreeg rood, maar zijn inbreng in de aanval van Ajax was voor en na de kaart vrijwel gelijk. Hij verscheen slechts incidenteel op de helft van AZ, maar kwam nooit in de buurt van de achterlijn en grossierde in de balletjes breed: niet de soort passes die je verlangt van een opkomende rechtsback. Ruben Ligeon zal Van Rhijn zondag vervangen en ook van hem zal worden verwacht dat hij veelvuldig opkomt om Bojan te ondersteunen. Zeker tegen Feyenoord is dit een noodzaak. Tegen de Rotterdammers zorgt dit bovendien voor weinig risico. Aan de linkerflank kan Ronald Koemen namelijk kiezen uit Sekou Cissé en John Goossens. Geen van beide spelers is erg snel en de kans om tegen een counter aan te lopen is voor Ligeon en Ajax dus relatief klein.

 

De passes van Ricardo van Rhijn tegen AZ. Hij werd nooit gevaarlijk. (via Squawka)

De passes van Ricardo van Rhijn tegen AZ. Hij werd nooit gevaarlijk. (via Squawka) [Ajax van rechts naar links]

Aanvoer Eriksen

Een ander aspect dat vanaf minuut één misliep bij Ajax was de aanvoer van Eriksen. De jonge Deen is de spelmaker van de Amsterdammers en veel aspecten van hun spel zijn erop gericht Eriksen in stelling te brengen. Tegen Roda JC ging dit uitstekend. Eriksen had alle vrijheid en strooide met passes vanuit en richting de rand van het vijandelijke strafschopgebied.

De passes van Christian Eriksen tegen Roda JC. Veel ballen naar de rand van de zestien. Gele pijlen wijzen op gecreëerde scoringskansen. (via Squawka) [Ajax van links naar rechts)

De passes van Christian Eriksen tegen Roda JC. Veel ballen naar de rand van de zestien. Gele pijlen wijzen op gecreëerde scoringskansen. (via Squawka) [Ajax van links naar rechts)

Tegen AZ ging dit echter mis. Eriksen kwam wel aan de bal, maar kon er weinig mee doen. De meerderheid van zijn passes gingen in een ruimte boog om de zestien van AZ heen. Dit roept dus de vraag op wat AZ goed deed en Roda fout. Of anders geformuleerd: wat moet Feyenoord zondag doen om het gevaar Eriksen in te dammen?

 

Passes van Christian Eriksen tegen AZ. Vrijwel geen passes richting gevaarlijke zones. (via Squawka) [Ajax speelt van rechts naar links)

Passes van Christian Eriksen tegen AZ. Vrijwel geen passes richting gevaarlijke zones. (via Squawka) [Ajax speelt van rechts naar links)

Het antwoord zit hem niet zo zeer in de manier waarop Eriksen zelf werd aangepakt. Noch AZ noch Feyenoord heeft immers een verdedigend middenveld dat goed genoeg is om de Deen af te stoppen als hij eenmaal op een gevaarlijke positie aan de bal is. Er moet dus wat in een eerder stadium gebeuren. De aanvoer naar Eriksen moet worden afgesneden.

Tegen Roda JC werd voornamelijk Niklas Moisander geen strobreed in de weg gelegd. Hij verstuurde maar liefst honderdvijftig passes, waarvan 98% aankwam. Een groot gedeelte hiervan ging direct naar Eriksen. Tegen AZ kwam de Fin maar tot 62 passes. Als Feyenoord Moisander uit de wedstrijd kan halen, heeft dit ook een negatief effect op de prestaties van Eriksen. De aangewezen personen om dit te doen zijn Graziano Pellè en Lex Immers. Helaas voor Feyenoord is vooral Graziano Pellè niet bijzonder defensief onderlegd en het valt te betwijfelen of Feyenoord in deze opzet zou slagen.

Siem de Jong is door een ingeklapte long enkele weken uit de roulatie. Zijn meest waarschijnlijk vervanger is Lasse Schöne. De Deen is een solide middenvelder, maar kan geen wedstrijd beslissen, zoals De Jong dat wel kan. Ajax is de komende periode dus nog meer afhankelijk van Eriksen dan ze nu al zijn. Kortom, het indammen van Eriksen is van groot belang voor Feyenoord. Dit is waarschijnlijk de beste kans voor de Rotterdammers om Ajax af te stoppen.

Afhankelijk van Pellè

Er zijn weinig voetballers die minder op elkaar lijken dan Eriksen en Graziano Pellè, maar in één aspect komen ze volledig overeen. Zoals Eriksen de kapstok van Ajax is, zo is Pellè dat bij Feyenoord. De Italiaan is zowel klassieke ‘targetman’ als afmaker en had vorig jaar met afstand het beste seizoen van zijn loopbaan. De kwaliteiten van Pellè zijn duidelijk, maar hier schuilt ook het gevaar voor Feyenoord. De spits is niet alleen belangrijk met zijn doelpunten, ook bij de aanvoer van andere spelers is hij veelvuldig betrokken.

Het patroon van de aanvallen van Feyenoord is duidelijk zichtbaar. Vanuit de verdediging of het middenveld wordt de bal naar Pellè gespeeld, die de bal vervolgens aflegt op Immers, waarna hij naar Schaken of Janmaat passt. Pellè is dan vanzelfsprekend ook het eindpunt van de aanval.

Als Ajax erin slaagt de bal op Pellè uit het spel van Feyenoord te halen, hebben ze de wedstrijd al voor een groot gedeelte in de knip. Feyenoord-trainer Koeman zei vorig seizoen dat Ajax geen ‘Plan B’ heeft, maar dit gaat evenzeer – zo niet meer – op voor zijn eigen team. Als ze Pellè niet kunnen bereiken, heeft Feyenoord verder geen opties meer.

Dat Ajax in staat is Pellè uit de wedstrijd te halen, staat buiten discussie. Het lukte ze vorig seizoen immers ook al. Christian Poulsen is bij uitstek geschikt om dit karwei op te knappen. Hij is de enige verdedigende middenvelder in de Eredivisie die qua fysiek kan wedijveren met de Italiaanse spits. Dit bleek in de vorige ontmoeting in de ArenA. De Deen schermde Pellè consequent af, waardoor er vrijwel geen pass in zijn richting aankwam. Poulsen zal dus waarschijnlijk weer starten aankomende zondag en Pellè zal het dus wederom zeer moeilijk krijgen.

Provisorische verdediging Feyenoord

Zoals gezegd mist Feyenoord door schorsingen en blessures drie verdedigers. De Vrij, Janmaat en Jordy van Deelen zullen waarschijnlijk alle drie afwezig zijn. De Rotterdammers zullen dus met een experimentele achterlinie voor de dag moeten komen. Voor Feyenoord is dit een groot probleem, omdat juist in deze linie de kracht van het team ligt.

Pellè kreeg vorig seizoen veruit de meeste aandacht, zoals spitsen dat vaak krijgen, maar de verdediging van Feyenoord was ook ijzersterk. De Rotterdammers hadden vorig seizoen de beste achterlinie van de Eredivisie. Ajax en Twente kregen weliswaar minder tegendoelpunten te verwerken, maar Feyenoord was vorig seizoen de ploeg die de minste schoten tegen kreeg in de Eredivisie. Het aantal tegendoelpunten werd negatief beïnvloed door het feit dat Feyenoord bijzonder zwak was in het verdedigen van standaardsituaties.

Dat de helft van de vaste verdediging afwezig is, gaat dus waarschijnlijk een groot probleem worden voor de Rotterdammers. Het ligt voor de hand dat of Mathijsen of Martins Indi rechts centraal zal spelen, een positie waar geen van beide aan gewend is. Als Daryl Janmaat niet op tijd fit is, heeft Koeman voor de rechtsbackpositie eigen alleen derde rechtsback Sven van Beek over als optie, bepaald niet ideaal in een wedstrijd die de Rotterdammers absoluut moeten winnen.

Tegen Twente had rechtsback Jordy van Deelen een bijzonder slechte avond. Net als zijn collega Van Rhijn was ook de Feyenoorder vóór zijn rode kaart al bezig aan een matige wedstrijd. De combinatie van Dusan Tadic en Dico Koppers was de verdediging van Feyenoord compleet te machtig. Na een half uur begon Tadic te spelen op een manier die je in de Eredivisie niet vaak tegenkomt. In het Spaans wordt deze rol aangeduid met de term ‘interiore’. Dit zijn creatieve links- en rechtsbuitens die bij balbezit van hun ploeggenoten naar het centrum trekken. De back moet dan óf mee – waardoor er ruimte aan de zijkant ontstaat – óf niet mee, waardoor de creatieve speler direct achter de spits vrij komt. Van Deelen koos ervoor om met Tadic mee te gaan, waardoor Koppers  vaak totaal ongedekt was.

 

Linksbuiten Dusan Tadic (rood) is naar het centrum getrokken. De Feyenoord-verdediging is met hem mee gegaan, waardoor linksback Dico Koppers(blauw) alle ruimte heeft.

Linksbuiten Dusan Tadic (rood) is naar het centrum getrokken. De Feyenoord-verdediging is met hem mee gegaan, waardoor linksback Dico Koppers(blauw) alle ruimte heeft.

 

De combinatie van een linksbuiten die naar binnen beweegt en een linksback die opkomt, is ook een element van het spel van Ajax. Fischer is weliswaar geen interiore, want hij trekt voornamelijk naar het midden als hij zelf de bal heeft, toch ligt het voor de hand dat Feyenoord wederom in de problemen gaat komen op deze flank. Een dynamische aanval afstoppen, vereist veel coördinatie van de verdedigers. Gezien de blessures en schorsingen van de Rotterdammers is het onwaarschijnlijk dat ze dit tot een goed einde gaan brengen. Fischer beleefde in de Ajax – Feyenoord van vorig seizoen zijn definitieve Eredivisiedoorbraak. Het zou niemand moeten verbazen als er zondag een reprise komt.

Conclusie:

Feyenoord heeft sinds 2005-06 niet meer gewonnen in de Amsterdam ArenA en er zijn bijzonder weinig redenen om aan te nemen dat dit zondag gaat veranderen. Het spel van de Rotterdammers rust op twee pilaren: het aanvalsspel van Pellè en de sterke verdediging. Ajax heeft bewezen Pellè af te kunnen stoppen en door de blessures en schorsingen is de verdediging ook gemankeerd. De Rotterdammers hebben op hun beurt niet laten zien dat ze bij machte zullen zijn om een Plan B uit te voeren of dat ze Ajax kunnen ontregelen. Het ligt dus voor de hand dat Ajax de eerste Klassieker van het jaar gaat winnen en Feyenoord zijn derde wedstrijd op rij verliest.

Data van @WhoScored, @Squawka en @OptaJohan

About Nikos Overheul

Nikos is werkzaam als voetbalconsultant. Ex-Brentford / Midtjylland.. Volg Nikos op Twitter