Tactische analyse: Hoe verslaat Oranje reuzendoder Costa Rica?

Heel Nederland leeft vol vertrouwen toe naar de kwartfinale van het WK. Tegen Costa Rica – een elftal met spelers van Saprissa, San José en FC Kopenhagen – worden geen noemenswaardige problemen verwacht en er wordt alvast uitgekeken naar een halve finale tegen België of Argentinië. Oranje treft echter met Costa Rica een reuzendoder met de minst gepasseerde defensie op dit WK. Om daarvan te winnen heeft bondscoach Louis van Gaal opnieuw een goed plan nodig.

Vermoedelijke opstelling Costa Rica

Vermoedelijke opstelling Costa Rica. (Afbeelding via sharemytactics.com)

Jorge Luis Pinto

‘Later word ik trainer van Millonarios’, terwijl zijn klasgenoten bezig waren met een carrière in de wetenschap had Jorge Luis Pinto, de huidige bondscoach van Costa Rica, al hele andere ambities. Hij verslond talloze boeken over voetbal en speelde in het schoolelftal, waarvan hij tegelijkertijd trainer was. Al snel besefte hij dat hij als speler niet genoeg talent had om het tot het hoogste niveau te schoppen en dus behaalde hij zijn diploma in lichamelijke opvoeding.

Dat diploma gaf hem de kans om via een omweg alsnog trainer te worden. Hij trok namelijk de stoute schoenen aan en hij overtuigde de legendarische Colombiaanse manager Gabriel Ochoa Uribe ervan hem aan te nemen als conditietrainer bij Millonarios. Daarmee nam Pinto echter geen genoegen. Hij investeerde in zichzelf door een studietrip van drie jaar door Brazilië te maken, alvorens een academische graad te halen in Köln.

In 1984 kwam uiteindelijk op 31-jarige leeftijd zijn jongensdroom uit: hij werd de nieuwe coach van Millonarios in zijn vaderland. De Colombiaanse competitie werd destijds echter geregeerd door de drugsmaffia, tot ergernis van Pinto, die door zijn woedeaanvallen tegenover de corrupte arbiters de bijnaam El Explosivo kreeg. Pas in 2006 zou hij voor het eerst in eigen land – na eerdere titels in Peru en Costa Rica – kampioen worden, nota bene met het net gepromoveerde Corporación Nuevo Cúcuta Deportivo.

Het leverde hem een baan als bondscoach van Colombia op, maar hij werd nog tijdens de kwalificatiereeks ontslagen en dus bleef zijn tweede jongensdroom – een elftal leiden op een WK – onvervuld. Nu slaagt Pinto daar met Costa Rica – waar hij tussen 2004 en 2005 ook al keuzeheer was – alsnog in.

Zijn filosofie heeft hij uitgebreid beschreven op zijn briljante website. In balbezit gaat Pinto uit van verzorgd en gevarieerd voetbal, terwijl hij verdedigend heilig gelooft in een compact blok dat zonedekking hanteert. Qua trainingsmethodologie neemt hij een voorbeeld aan José Mourinho. Om zijn theoretische uitgangspunten kracht bij te zetten, gebruikt Pinto op zijn website talloze filmpjes, de meeste afkomstig van eerdere WK’s. Zo analyseert hij de opbouw van het Oranje van Marco van Basten in 2006 en dat van Leo Beenhakker in 1990.

Hoe Pinto over voetbal denkt, komt het beste tot uiting in het dankwoord dat hij op zijn website zette nadat hij als eerste Colombiaanse trainer de kwartfinale van het WK bereikte. ‘Tegen al die mensen die voetbaltrainer willen worden, wil ik het volgende zeggen: de voetbalwereld is wetenschappelijk en academisch. Dus academische voorbereiding moet zoveel mogelijk gezocht worden in de grote universiteiten van deze wereld.’

Organisatie

Costa Rica is een van de meest intrigerende ploegen van dit toernooi. Vooraf voorspelden alle kenners een roemloze uitschakeling in de groepsfase, maar achtereenvolgens werden Uruguay en Italië over de knie gelegd. Ook Engeland en Griekenland konden daarna niet winnen van Costa Rica. Daar moest dus iets bijzonders aan de hand zijn.

Uit een blik op het wedstrijdformulier blijkt al het eerste opvallende aspect. Costa Rica speelt als enige ploeg dit toernooi in een 5-4-1 formatie, een opstelling die je überhaupt zelden ziet. Bovendien zijn de twee centrale middenvelders Yeltsin Tejada en Celso Borges ook nog defensief ingesteld. Hierdoor zou je kunnen denken dat het team van trainer Jorge Luis Pinto erg verdedigend is, maar dit blijkt enorm mee te vallen.

Pinto hecht weliswaar veel waarde aan een compacte verdediging, maar toch speelt Costa Rica vaak ver van zijn eigen doel af. In de eerste fase van de verdediging staan de buitenspelers Ruiz en Bolaños een stuk hoger, om zo de opbouw van de tegenstander te frustreren.

De Uruguayaanse keeper Fernando Muslera aan de bal. Costa Rica zet een hoog blok in een 3-4-3 formatie.

De Uruguayaanse keeper Fernando Muslera aan de bal. Costa Rica (in het wit) zet een hoog blok. De buitenspelers blokkeren de passlijnen naar de Uruguayaanse backs.

Als de eerste pressing van Costa Rica geen balwinst oplevert, dan zakken de buitenspelers terug naar het middenveld en de vleugelverdedigers terug in de laatste linie om zo de 5-4-1 te creëren die het op papier speelt. Ook in deze fase doet de ploeg van Pinto enkele aparte dingen. Hoewel rechterspits Bryan Ruiz vrijwel altijd naar het middenveld terugzakt, blijft zijn collega aan de linkerkant (Christian Bolaños) soms ook voorin hangen aan de zijlijn. Hierdoor heeft Costa Rica in Joel Campbell en Bolaños twee mensen die ze meteen kunnen aanspelen als ze de bal veroveren.

In een 5-4-1 formatie zakt Costa Rica. Linkshalf Bolaños staat iets hoger dan de andere middenvelders.

In een 5-4-1 formatie zakt Costa Rica (wit) in. Linkshalf Bolaños staat iets hoger dan de andere middenvelders.

Ander opvallend aspect is dat de Tico’s ook met hun 5-4-1 blok ver van eigen doel staan. Hoewel hun verdedigers niet heel snel zijn, speelt Costa Rica toch met een buitenspelval. Tot nu toe is dat elke keer succesvol gebleken. Het is niet voor niets dat geen enkele ploeg zijn tegenstander zo vaak buitenspel zette in de groepsfase als de Costa Ricanen. Ook Griekenland trapte er in de achtste finale tien keer in. Het success van de hoge defensieve lijn blijkt ook uit andere cijfers: de ploeg kreeg namelijk slechts twee tegendoelpunten dit WK, één uit een strafschop en de ander toen ze met tien man stonden tegenover de Grieken.

Counter

Voor de aanval van Costa Rica hoeft in principe niet te worden gevreesd. Alleen Bryan Ruiz en Joel Campbell zijn normaal gesproken in staat een doelpunt te maken. Christian Bolaños is weliswaar een creatieve speler, maar heeft vrijwel geen scorend vermogen. In 59 interlands wist hij slechts twee keer te scoren. Van de landen die nog in het toernooi zitten heeft bovendien Costa Rica het minste geschoten. De spaarzame schietkansen hadden bovendien ook nog gemiddelde de laagste goalverwachting, zo rekende Colin Trainor uit.

Schoten voor per 90 minuten op dit WK. Costa Rica valt tussen de kwartfinalisten uit de toon. (Via Colin Trainor)

Schoten voor per 90 minuten op dit WK. Costa Rica valt tussen de kwartfinalisten uit de toon. (Via Colin Trainor)

Daar hoeft bondscoach Louis van Gaal dus niet bepaald wakker van te liggen. Zolang Nederland het middenveld compact houdt en ervoor zorgt dat er geen passes richting Campbell worden gegeven, is het grootste gevaar al geweken.

Waar echter wel rekening mee moet worden gehouden is de counter die bij Costa Rica altijd op de loer ligt. Vanuit hun 5-4-1 stellingen, schieten ze massaal naar voren als ze de bal winnen. De twee buitenspelers gaan naar binnen, de vleugelverdedigers worden links- en rechtsbuiten en plotseling sta je tegenover een counter waarbij vijf Costa Ricanen de hele breedte van het veld bestrijken. Als Borges en Tejeda, de twee controleurs, ook bijsluiten, staat Costa Rica ineens met een man of zeven rond het strafschopgebied.

Costa Rica op de counter. Rechtsback Gamboa staat op het punt een voorzet te geven. Costa Rica heeft drie 1-tegen-1 situaties in het strafschopgebied.

Costa Rica op de counter. Rechtsback Gamboa staat op het punt een voorzet te geven. Costa Rica heeft drie 1-tegen-1 situaties in het strafschopgebied.

 

Proactief

Het Nederlands elftal treft in Costa Rica een elftal dat niet veel kansen weggeeft en moeilijk te bestrijden is. Daar staat tegenover dat de ploeg van trainer Jorge Luis Pinto ook zelf niet veel creëert. Het is de vraag hoe Oranje hiermee omgaat. Als Van Gaal wederom opteert voor een 3-4-1-2 en op de omschakeling gaat spelen – zoals in elke wedstrijd hiervoor – draait hij de wedstrijd vanaf minuut één de nek om. Vanuit een verdedigend perspectief is dit geen slecht idee. Costa Rica is zoals gezegd voornamelijk gevaarlijk op de counter. Als Van Gaal hier een tactiek tegenover zet die ook op de omschakeling gericht is, zorg je ervoor dat Costa Rica offensief onschadelijk wordt gemaakt. Als Oranje het doel schoon houdt, dan is een individuele bevlieging van Arjen Robben of Robin van Persie voldoende om door te stoten naar de halve finale.

Een andere, meer proactieve optie is te gaan voor 4-3-3 met Memphis Depay op links en Robben op rechts. Deze twee spelers zouden ervoor zorgen dat de twee backs van Costa Rica terug worden gedrongen. In een Nederlandse counter zijn Depay en Robben immers levensgevaarlijk en dus zal een back twee keer nadenken voordat hij mee naar voren trekt. Vooral Memphis Depay zou hier moeten excelleren. Oscar Duarte is de vaste rechter centrale verdediger, maar is dankzij een rode kaart geschorst. Zijn waarschijnlijke vervanger zal Johnny Acosta zijn, een veel mindere speler.

Dit zou twee mogelijke gevolgen hebben. Óf Costa Ria wordt in zijn geheel teruggedrongen en dan moeten ze in eigen strafschopgebied verdedigen, waar niet hun kwaliteit ligt. Óf Depay en Robben kunnen gebruik maken van de ruimte achter de Costa Ricaanse verdediging. Beide scenario’s zijn gunstig voor Oranje en dus lijkt het vertrouwde 4-3-3 systeem de meest logische optie.

Sneijder

Interessant aspect van deze wedstrijd is hoe Louis van Gaal gebruik gaat maken van Wesley Sneijder. Tot nu toe heeft het Nederlands elftal mandekking op het middenveld gespeeld. Elke Nederlandse centrumspeler had een directe tegenstander. Tegen Costa Rica kan dat echter niet op dezelfde manier. Voor het eerst treffen de Nederlanders een team met slechts twee centrale middenvelders.

Dit is dus de uitgelezen kans voor Van Gaal om Sneijder van zijn defensieve arbeid te ontzien, zoals we eerder deze week al betoogden. De spelmaker van Oranje kan zijn energie dan steken in zijn kernkwaliteit: aanvallen. Laat hem samen met Van Persie tussen de verdediging en het middenveld van Costa Rica instaan, om de opbouw te verstoren. Dan kunnen Georginio Wijnaldum en de vervanger van Nigel de Jong het vuile loopwerk opknappen.

Conclusie

Costa Rica is een interessante tegenstander, die de ruimtes klein maakt en ver van zijn doel speelt. Het wordt interessant om te zien hoe Oranje, dat tot nu toe moeite had om zelf het spel te maken, zich daar tegen gaat wapenen.  Door de defensieve kracht van Costa Rica wordt het waarschijnlijk geen attractieve wedstrijd, helemaal als je bedenkt dat Nederland en Costa Rica de twee ploegen zijn met de meeste overtredingen. Dit duel gaat waarschijnlijk uitdraaien op een tactisch steekspel tussen Van Gaal en Pinto. Tot nu toe is de Nederlandse oefenmeester daarin iedere keer de sterkste gebleken. Als hij tegen Costa Rica ervoor kiest om 4-3-3 te spelen en Sneijder defensief te ontlasten, dan kan hij opnieuw als triomfator uit de strijd komen.

Dit artikel is geschreven door Nikos Overheul en Pieter Zwart

About Nikos Overheul

Nikos is werkzaam als voetbalconsultant. Ex-Brentford / Midtjylland.. Volg Nikos op Twitter