Tactische analyse: Hiddink zakt door het ijs in Tsjechië

Het stoom kwam nog steeds uit de oren bij Guus Hiddink toen hij na de 2-1 nederlaag bij Tsjechië aanschoof bij Jack van Gelder. Een individuele fout van Daryl Janmaat zorgde in de eindfase voor de verdiende zege van de thuisploeg. Waar voorganger Louis van Gaal bij vragen over individuele spelers steevast afwijzend reageerde, schoof Hiddink de schuld voor het verlies – overigens zonder zijn naam te noemen – vakkundig op het bordje van Janmaat. De 67-jarige trainer had echter beter in de spiegel kunnen kijken, want zijn foute keuzes leidden de verliespartij in.

Guus Hiddink weigerde na afloop de hand in eigen boezem te steken.

Guus Hiddink weigerde na afloop de hand in eigen boezem te steken.

Raadsel

De meest opmerkelijke beslissing van Hiddink was dat hij teruggreep op het 3-4-1-2 formatie die in Brazilië veelvuldig gebruikt werd. Volgens hem was die keuze gebaseerd op het spel van de Tsjechen, die met aanvallende backs zouden spelen en buitenspelers die naar binnen kwamen. Waar zijn observatie over de vleugelspelers vandaan kwam, is een raadsel. Deze bleven namelijk – net als in de eerste duels onder Pavel Vrba, voornamelijk aan de zijkant staan. Door deze miscalculatie werd het Nederlands elftal steeds uit het lood getrokken, omdat met name Joël Veltman veel naar de zijkant moest uitwijken om Ladislav Krejci, die het krijt aan de schoenen had, af te stoppen.

Zelfs als de analyse van Hiddink wel accuraat was geweest, dan was de keuze voor 3-4-1-2 moeilijk te verdedigen. De bondscoach koos er namelijk bewust voor om achterin continu 1-op-1 te spelen, aangezien het de bedoeling was dat Janmaat en Daley Blind de aanvallende backs gingen afstoppen. Tegelijkertijd hield Tsjechië achterin juist twee man over als Oranje balbezit had.

Pressing

De strategie om de aanvallende backs van Tsjechië in te dammen, bleek ook niet te werken. Het basisidee achter het druk zetten was hetzelfde als op het WK. De twee spitsen positioneren zich tussen de centrale verdediger en back aan hun kant, waarmee ze twee passinglijnen afsluiten. Vervolgens drukken deze aanvallers vanuit de vleugelverdediger door op de centrale man, waarmee de tegenstander hopelijk tot een lange bal en daarmee een grote kans op balverlies gedwongen wordt.

Een typerend moment. Nederland probeert druk te zetten, maar linksback David Limbersky staat helemaal vrij.

Een typerend moment. Nederland probeert druk te zetten, maar linksback David Limbersky staat helemaal vrij.

Cruciaal voor deze vorm van pressing is dat de onderlinge afstanden kloppen en het team als geheel compact staat. Deze automatismen leken onder Hiddink als sneeuw voor de zon verdwenen. Vaak slaagde Tsjechië erin om de ver opkomende backs te bereiken, doordat Oranje het veld te groot liet worden. De strategie van Hiddink om het gevaar van de vleugelverdedigers in te dammen, zorgde er juist voor dat David Limbersky en Pavel Kaderabek vogelvrij aangespeeld konden worden.

Vertragen

Uit balbezit slaagde Tsjechië er keer op keer in de opbouw van het Nederlands elftal te vertragen. In de voorgaande duels waren de Oost-Europeanen bijzonder kwetsbaar geweest op de counter, maar de formatie van Oranje speelde de thuisploeg dit keer in de kaart. In de eerste fase van de opbouw werden centrumverdedigers Joël Veltman en Bruno Martins Indi vrijgelaten, wat zorgde voor een laag tempo, omdat deze spelers veel met de bal gingen lopen op zoek naar een vrije man.

De pressing van Tsjechië. Linksbuiten Krejci gaat door op Veltman, terwijl Limbersky zorgt dat Janmaat niet te veel ruimte krijgt.

De pressing van Tsjechië. Linksbuiten Krejci gaat door op Veltman, terwijl Limbersky zorgt dat Janmaat niet te veel ruimte krijgt.

Als Tsjechië was omgeschakeld en in de defensieve organisatie stond, dan werd er op dezelfde manier druk gezet als door Australië tijdens het WK. De vleugelspelers gaven vanuit de backs van Oranje druk op het centrum en tegelijkertijd schoven de eigen vleugelverdedigers wat door om Janmaat of Blind niet volledig vrij te laten komen. Net als een paar maanden eerder moest het Nederlands elftal het antwoord schuldig blijven op deze strategie. Wat volgde was vaak een pass terug op doelman Jasper Cillessen of een kansloze lange bal.

Omzetting

Het valt te prijzen dat Hiddink zijn eigen fout in zag en al in de 39ste minuut weer 4-3-3 ging spelen. Een vergissing niet herstellen is namelijk nog kwalijker dan een fout maken. De omzetting zorgde ervoor dat het Nederlands elftal wat minder slecht ging spelen, maar op de uitvoering was nog steeds genoeg aan te merken.

Oranje slaagde er namelijk nooit in de kwetsbaarheden van Tsjechië uit te buiten. De ploeg van coach Vrba heeft twee problemen: bij balverlies in de opbouw staan er te weinig mensen achter de bal en bij de pressing ontbreekt de onderlinge afstemming regelmatig.

In de opbouw slaagde Nederland er echter niet in om Tsjechië uit elkaar te spelen, terwijl de Verenigde Staten daar een paar dagen eerder nog geen enkele moeite mee had. De oorzaak daarvoor was de bezetting van het middenveld, of eigenlijk het gebrek daaraan. Sneijder speelde vaak al in de eerste fase van de opbouw dicht tegen Robin van Persie aan, waardoor de spelmaker van Oranje zichzelf uitschakelde als mogelijk aanspeelpunt. Als verdedigende middenvelder De Jong vervolgens uitzakte om een drie tegen twee situatie achterin te creëren, dan was er met Wijnaldum nog maar één middenvelder over.

Nederland bouwt op, maar Wesley Sneijder is nergens te bekennen, waardoor een overtalsituatie uitblijft.

Nederland bouwt op, maar Wesley Sneijder is nergens te bekennen, waardoor een overtalsituatie uitblijft.

Het gevolg was veel onderling geschuif tussen de verdedigers, waardoor Tsjechië alle tijd kreeg om de defensieve organisatie goed neer te zetten. Tot overmaat van ramp viel Stefan de Vrij vaak terug op kansloze crosspasses. Werden de aanvallers wel een keer bereikt, dan waren de ruimtes inmiddels zo klein, dat het bijna onmogelijk werd om gevaar te stichten. Bovendien stond Nederland door het lage baltempo vaak met veel mensen voor de bal, waardoor het kwetsbaar werd op de counter.

Op dat gebied lag juist de zwakte van Tsjechië, maar dat kon Oranje op geen moment uitbuiten. De provocerende pressing die tegen Italië nog wel werd toegepast, was in Praag overboord gegooid. Het Nederlands elftal besloot de tegenstander zo vroeg mogelijk vast te zetten, maar sneed daarmee vooral zichzelf in de vingers. Doelman Petr Cech koos bij massale Nederlandse pressing namelijk vrijwillig voor een lange bal, waardoor kansen uit de omschakeling uitbleven voor Oranje.

Conclusie

Het is misschien wel de belangrijkste taak van een trainer om de zwakheden van een tegenstander optimaal uit te buiten, maar op dat terrein scoorde Hiddink tegen Tsjechië een dikke onvoldoende. Met zijn keuze voor een 3-4-1-2 formatie zorgde hij ervoor dat de zwakke defensie van de tegenstander moeiteloos overeind kon blijven en dat de backs, het grootste aanvallende gevaar, vogelvrij kwamen te staan.

Dat hij nog voor rust zijn fout inzag en besloot terug te keren naar een 4-3-3 formatie was dapper, maar ook na deze omzetting bleef de uitvoering onvoldoende. Hiddink slaagde er niet in om zijn elftal handvatten aan te reiken om onder de Tsjechische druk uit te komen en maskeerde de grootste zwakheid van zijn tegenstander door vroeg druk te zetten, in plaats van ruimtes te creëren voor Luciano Narsingh en Depay door meer vanuit de organisatie te spelen. Daarmee zakte de ervaren oefenmeester tactisch door het ijs, al is de kwalificatiereeks nog lang genoeg om op tijd de lessen te trekken uit de blamage in Praag.

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter