Tactische analyse: FC Twente faalt tegen zwervende spits

Vanavond is het dan zo ver. De eerste confrontatie tussen Ajax en FC Twente staat op het programma, met als inzet de winst in de beker. Volgende week treffen beide elftallen elkaar opnieuw. Dan zou het gaan om de landstitel. In de zee van voorbeschouwingen komt Catenaccio met een tactische analyse van beide teams. Wat zijn de zwaktes van beide elftallen en waar gaat het verschil gemaakt worden?

FC Twente strijdt vanavond met Ajax om de KNVB Beker

FC Twente strijdt vanavond met Ajax om de KNVB Beker

Eerdere confrontatie

Hoewel er sindsdien natuurlijk veel veranderd is bij beide elftallen, is het handig om te starten bij de vorige confrontaties tussen FC Twente en Ajax. Meest interessant is dan de eerdere wedstrijd in de competitie, waarin Ajax en FC Twente in Enschede met 2-2 gelijkspeelden.

De thuisploeg speelde in deze wedstrijd in feite in dezelfde formatie als de laatste paar wedstrijden. Luuk de Jong wordt in de aanval ondersteund door Ruiz en Chadli; Landzaat, Janssen en Brama vormen het middenrif. Enige verschil in de opstelling was dat Nicky Kuiper linksback stond in plaats van Bart Buysse.

Opvallend in deze wedstrijd was de tactische keuze van Martin Jol om op de buitenspelval te spelen. FC Twente maakte vorig seizoen veel indruk door constant de gedekte man in te spelen, die kaatste vervolgens de bal terug, waarna ergens anders op het veld een ‘derde’ man vrij kwam. Door op de buitenspelval te spelen, probeerde Ajax deze strategie van Twente te dwarsbomen. Dit lukte in de openingsfase vrij aardig. Totdat in de elfde minuut Theo Janssen als doorkomende middenvelder de buitenspelval ontweek en alleen op Maarten Stekelenburg afkon.

De buitenspelval van Ajax mislukt en Theo Janssen kan zo doorlopen

De buitenspelval van Ajax mislukt en Theo Janssen kan zo doorlopen

Aan de andere kant had Twente het vooral bijzonder lastig met de zwervende spelers bij Ajax. Peter Wisgerhof en Douglas houden ervan om een statische spits tegenover zich te hebben, waarin ze zich kunnen vastbijten. De zwervende Mounir El Hamdaoui was dan ook een werkelijke kwelling voor ze. Later dit seizoen tegen Villarreal bleek nogmaals hoeveel problemen de achterhoede van Twente heeft met bewegelijke spitsen. Wat dat betreft is het voor Ajax een aderlating dat El Hamdaoui er niet bij is en de statische Siem de Jong in de spits staat.

Mounir El Hamdaoui zakt uit naar de linkerflank, Peter Wisgerhof gaat met hem mee, maar is te laat. Even later staat El Hamdaoui vrij in het strafschopgebied.

Mounir El Hamdaoui zakt uit naar de linkerflank, Peter Wisgerhof gaat met hem mee, maar is te laat. Even later staat El Hamdaoui vrij in het strafschopgebied.

Dat de verdediging van Twente ook moeite heeft met De Jong bleek echter in de slotfase van de wedstrijd. Wanneer De Jong zich liet terugzakken naar het middenveld liep Wisgerhof steevast met hem mee. Het leverde Ajax in de slotfase van de wedstrijd nog een dot van een kans op.

Siem de Jong zakt in naar het middenveld. Opnieuw is Peter Wisgerhof meegelopen, waardoor in zijn rug een gat ontstaat.

Siem de Jong zakt in naar het middenveld. Opnieuw is Peter Wisgerhof meegelopen, waardoor in zijn rug een gat ontstaat.

Waar Ajax in de eerste helft, door de beweging in de voorhoede en de pressing gecombineerd met de buitenspelval, de bovenliggende partij was, kwam na de rust FC Twente bovendrijven. De thuisploeg liet de opbouw voor wat het was en koos sneller voor de lange bal. De verdediging van Ajax had hier geen antwoord op en het middenveld van Twente kon vervolgens de aansluiting vinden en diepte zoeken. Op dat terrein liggen voor Twente ook vandaag mogelijkheden. Ajax heeft het namelijk nog steeds lastig met teams die opportunistisch voetballen en snel de lange bal hanteren.

Ajax

Die problemen kwamen ook weer naar boven in de laatste paar uitwedstrijden van Ajax. De verdedigers van de Amsterdammers hebben van nature de neiging door te dekken naar het middenveld, waardoor ze bij een diepe bal vaak een-op-een staan met hun directe tegenstander.

Goossens werkt de bal van ver de zestien in. De Ajax-verdediging staat niet best opgesteld.

Goossens werkt de bal van ver de zestien in. De Ajax-verdediging staat niet best opgesteld.

Dat blijkt ook uit het bovenstaande beeld. Toby Alderweireld is doorgeschoven richting het middenveld, waarna John Goossens de bal de zestien inpompt. Ajax krijgt de bal vervolgens niet weg en komt op een achterstand.

Jan Vertonghen dekt tot op de helft van NEC door op spits Vleminckx.

Jan Vertonghen dekt tot op de helft van NEC door op spits Vleminckx.

Vertonghen staat nog op het middenveld, terwijl Vleminckx onderweg is naar de voorhoede.

Vertonghen staat nog op het middenveld, terwijl Vleminckx onderweg is naar de voorhoede.

Om het probleem nog eens te onderstrepen kunt u naar de bovenstaande beelden kijken. Jan Vertonghen dekt tot diep op de helft van de tegenstander door op Björn Vleminckx. Even later is de Belgische spits doorgelopen naar de voorhoede, terwijl Vertonghen nog rond de middencirkel staat. Niemand neemt de man over, terwijl er wel twee man staan bij de man aan de bal. Een paar seconden later staat de Belgische topschutter voor een praktisch leeg doel na een voorzet van Leroy George.

Bij een voorzet van de vleugel staat de verdediging van Ajax regelmatig te schutteren.

Bij een voorzet van de vleugel staat de verdediging van Ajax regelmatig te schutteren.

Een ander groot probleem van de Amsterdammers zijn voorzetten van de vleugel. Er lijken geen vaste afspraken te zijn over wie de mandekking verricht bij voorzetten en wie de zone afdekt, waardoor er constant grote problemen ontstaan. Als illustratie het bovenstaande beeld uit de wedstrijd tegen NEC. Als Toby Alderweireld zich opstelt bij de plaats waar de pijl staat en Vertonghen bij Vleminckx blijft staan, kan de voorzet zonder moeite verwerkt worden. Nu kan Vleminckx van de tweede naar de eerste paal komen en daar ook nog eens levensgevaarlijk inkoppen.

Een lange bal wordt niet weggewerkt. Er zitten grote gaten in de defensie bij de oranje vlakken.

Een lange bal wordt niet weggewerkt. Er zitten grote gaten in de defensie bij de oranje vlakken.

Ook tegen SC Heerenveen kwamen deze problemen aan de oppervlakte. Zo kwam de eerste goal van de thuisploeg tot stand na een blinde lange bal Heerenveen. Ajax kon de bal niet goed wegwerken en stond vervolgens niet goed opgesteld, wat blijkt uit bovenstaand beeld. De bal werd vervolgens in de openliggende rechterzone gespeeld, waarna Vayrynen Kenneth Vermeer verraste met een schot van afstand.

Cruciaal hierin is dat Ajax vaak eerst vooruit loopt om snel de bal te veroveren, maar als dit niet lukt massaal terugdeinst. Wanneer men net zoals in de uitwedstrijd tegen FC Twente het lef zou hebben de pressing en het doordekken te combineren met de buitenspelval, ontdoet het zichzelf van veel problemen. De kans dat Frank de Boer dit risico neemt tegen Twente is echter nihil, waardoor er op dit vlak veel kansen liggen voor de ploeg uit Enschede.

Een voorzet wordt weer eens slecht verwerkt

Een voorzet wordt weer eens slecht verwerkt

Hetzelfde geldt voor voorzetten van de vleugel, waar Ajax ook tegen Heerenveen alle mogelijke moeite mee had. Als de bal er hoog voorkwam waren de afspraken nooit duidelijk, waardoor Heerenveen een berg grote kopkansen kreeg.

Siem de Jong is ingezakt naar het middenveld. Even later zou Christian Eriksen diepgaan en afronden.

Siem de Jong is ingezakt naar het middenveld. Even later zou Christian Eriksen diepgaan en afronden.

Ondanks als deze problemen speelt de ploeg van De Boer bij vlagen ook zeer verzorgd voetbal, zeker in de eigen Amsterdam Arena. Dit begint als Siem de Jong in de spits staat, zie boven, vaak met het inspelen van de spits, die wat teruggezakt is naar het middenveld. Vervolgens zijn er de lopende mensen, dikwijls Miralem Sulejmani en Christian Eriksen, die in het gat achter De Jong duiken. Een succesformule die ook tegen Heerenveen uiteindelijk de overwinning opleverde.

Als Ajax in balbezit is, zorgt Vurnon Anita ervoor dat hij altijd aanspeelbaar is.

Als Ajax in balbezit is, zorgt Vurnon Anita ervoor dat hij altijd aanspeelbaar is.

Belangrijk hierin is ook de rol van Vurnon Anita. De verdedigende middenvelder maakt in balbezit vrijwel altijd de juiste keuzes en zorgt dat hij altijd aanspeelbaar is, doordat hij constant in beweging is. Hetzelfde geldt voor Christian Eriksen. De jonge middenvelder legt erg veel energie in zijn spel, waardoor tegenstanders vaak moeten compenseren door sprints te trekken. Dit houdt een elftal vaak een uur lang vol, maar daarna is het fysiek niet meer op te brengen. Niet voor niets maakt Ajax de afgelopen weken het verschil in het laatste halfuur van de wedstrijd.

Excelsior kan het niet meer belopen in de slotfase en er ontstaan grote gaten achterin.

Excelsior kan het niet meer belopen in de slotfase en er ontstaan grote gaten achterin.

FC Twente

Bij Ajax zijn er problemen, maar ook in Enschede loopt het de laatste tijd niet echt lekker. De ploeg scoort niet veel doelpunten, heeft moeite de bal in de ploeg te houden en is achterin lang niet zo sober als vorig seizoen.

De verdediging van FC Twente is weer eens meegelopen met een spits, waardoor er in het centrum een gapend gat ontstaat.

De verdediging van FC Twente is weer eens meegelopen met een spits, waardoor er in het centrum een gapend gat ontstaat.

Deze problemen kwamen tegen Villarreal eigenlijk voor het eerst serieus aan de oppervlakte. Hier had FC Twente in feite dezelfde problemen als in de thuiswedstrijd tegen Ajax. Men wist niet hoe ze de bewegelijke spitsen van de Spanjaarden moesten aanpakken. Meestal liepen de centrale verdedigers mee, waarna in het centrum een gapend gat ontstond, zoals hierboven goed te zien is.

Junker is ingezakt en geeft de bal mee aan Willem Janssen, die zo door kan lopen naar Mihaylov.

Junker is ingezakt en geeft de bal mee aan Willem Janssen, die zo door kan lopen naar Mihaylov.

De problemen bleven echter niet beperkt tot de Europa League. Ook in de Eredivisie wisten teams, vooral de laatste weken, te profiteren van de zwaktes bij FC Twente. Zoals Roda JC dat Mads Junker regelmatig wat liet inzakken en de lopende mensen eroverheen liet komen. Ook ditmaal had de ploeg van Michel Preud’homme hier geen antwoord op.

In balbezit kiest FC Twente, zeker in de eerste helft, vaak voor een lange haal naar voren. Het middenveld moet vervolgens aansluiten, waarna ze hopen tot voetballen te komen. Dit lukt echter slechts met wisselend succes. In de tweede helft gaat de ploeg vaak wat meer uit van het voetballende. Vooral in de fase vlak na rust zijn ze erg scherp.

De Graafschap komt in de slotfase langszij.

De Graafschap komt in de slotfase langszij.

In de slotfase heeft Twente echter regelmatig de nodige problemen. Theo Janssen en Danny Landzaat zijn al wat ouder en hebben niet meer de meest perfecte conditie. Tegen De Graafschap werd dat ze fataal. Luuk de Jong, op dat moment middenvelder en Danny Landzaat zijn weliswaar helemaal mee teruggekomen, maar zijn op het moment dat de voorzet komt niet meer scherp genoeg om hun directe tegenstander af te stoppen.

Ruiz verliest dit seizoen vaker de bal als hij in de dekking wordt aangespeeld.

Ruiz verliest dit seizoen vaker de bal als hij in de dekking wordt aangespeeld.

De zwaktes van FC Twente werden in Nederland waarschijnlijk het best blootgelegd door ADO den Haag. De attractieve ploeg van John van den Brom verloor weliswaar van de regerend landskampioen, maar ze maakten het ze voetballend bijzonder lastig. De Hagenezen zetten Twente al vroeg vast, waarna steevast gezocht wordt naar Bryan Ruiz. De man uit Costa Rica heeft echter niet meer zijn vorm van vorig seizoen en lijdt nu vaak in dit soort cruciale fases balverlies. Twente bewees tegen Ado dat ze niet meer in staat zijn zich onder pressing uit te voetballen.

Ander punt is de vermoeidheid waarmee Twente structureel kampt. De ploeg heeft slechts een hele smalle kern, die in deze eindfase van het seizoen op zijn laatste benen loopt. Dat resulteert erin dat het middenveld de gaten vaak niet meer dicht weet te lopen en de verdediging het liefst tegen zijn eigen zestien aanspeelt, zodat ze maar niet teveel meters hoeft te maken. Dat resulteert in dit soort situaties. Op het hele middenveld van FC Twente is niemand te bekennen.

Het middenveld van FC Twente is totaal leeg, waardoor ADO zo de oversteek kan maken.

Het middenveld van FC Twente is totaal leeg, waardoor ADO zo de oversteek kan maken.

De kracht van de ploeg uit Enschede zit hem dit seizoen in de individuele kwaliteit van Theo Janssen en Bryan Ruiz. Met individuele acties zijn zij in staat het verschil te maken, terwijl het in de wedstrijd in feite niet echt loopt. Dat heeft ervoor gezorgd dat Twente nu nog meedoet in de titelrace en ook in de bekerfinale staat, terwijl ze het vorig jaar nog moesten hebben van het sterke collectief.

Gevaarlijk zijn ook de dode spelmomenten bij FC Twente. Waar Ajax grote moeite heeft met verdedigen bij dit soort momenten, scoort de ploeg uit Enschede juist enorm vaak uit dit soort momenten. Dit is vooral te danken aan de fantastische traptechniek van Theo Janssen, die de bal levensgevaarlijk voor het doel neer kan leggen. Op essentiële momenten, bijvoorbeeld tegen Rubin Kazan en Zenit Sint Petersburg, leverde dit de ploeg al overwinningen op. Ook tegen Ajax zal dit vanavond een groot wapen zijn.

Conclusie

Wat hieruit valt te concluderen is dat de ontmoetingen tussen Twente en Ajax zeer interessante confrontaties worden. Twente heeft grote moeite met spitsen die niet statisch in de spits blijven staan, terwijl dat juist het grote wapen is van dit Ajax. Aan de andere kant hebben de Amsterdammers het enorm lastig met hoge ballen van de vleugels, teams die de lange bal hanteren en dode spelmomenten. FC Twente hanteert dit seizoen snel de lange bal, heeft levensgevaarlijke koppers bij ballen van de vleugel en is dodelijk bij dode spelmomenten.

Mijn voorspelling is dat Ajax in de eerste helft de grootste moeite heeft met het opportunistische spel van FC Twente, maar dat de ploeg uit Enschede uit angst voor een tegentreffer, geen doelpunt weet te forceren. Essentieel wordt de fase vlak na rust. Meestal is Twente daarin erg sterk en als ze daarin scoren, lijkt me de wedstrijd beslist. Lukt dit ze echter niet, dan heeft Ajax de beste papieren. In het laatste halfuur van de wedstrijd zijn ze de laatste tijd heel erg sterk, terwijl Twente het dan vaak niet meer kan belopen. Dankzij een dood spelmoment kan echter Michel Preud’homme na negentig minuten ook wel eens met de beker gaan lopen.

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter