Tactische analyse: Ajax moet topper tegen PSV voor rust beslissen

De Eredivisie nadert zijn climax en aankomende zondag kan de titelstrijd een nieuwe wending krijgen. PSV mag het in eigen huis opnemen tegen Ajax. Een lastige uitwedstrijd voor de Amsterdammers, aangezien ze zelden winnen in Eindhoven. Aan Frank de Boer de taak om net als in eigen huis een strategie te bedenken om PSV onschadelijk te maken. Dat zal Dick Advocaat zich echter niet willen laten gebeuren.

Eerdere ontmoetingen

Toivonen zet druk op de man in balbezit. Strootman is alert op een pass naar Vurnon Anita. Uiteindelijk kiest Ajax noodgedwongen voor de lange bal.

Ajax en PSV speelden dit seizoen al twee keer tegen elkaar. De eerste wedstrijd vormde de opening van het voetbalseizoen. In de strijd om de Johan Cruijff Schaal wist Ajax geen enkele vuist te maken tegen de bekerwinnaar. PSV zakte in tot de middellijn en ging daarna druk geven op de Ajax-defensie. Als de bal veroverd werd, kon snel de diepte gezocht worden via Jeremain Lens, Luciano Narsingh en Dries Mertens.  Ook Ola Toivonen wist tweemaal het doel te vinden. Een pijnlijke 4-2 nederlaag was het gevolg voor de regerend landskampioen. Vurnon Anita, Theo Janssen en Aras Özbiliz, die destijds nog in de basis stonden, zijn inmiddels niet meer in Amsterdamse dienst.

Op 2 december speelde PSV en Ajax wederom tegen elkaar.  In deze wedstrijd kwamen de Amsterdammers aanzienlijk beter voor de dag. Vooral in de eerste helft domineerden zij de wedstrijd. Er werd constant druk gezet op de verdediging van PSV en op keeper Boy Waterman. Hierdoor kregen de Eindhovenaren geen seconde de tijd om op te bouwen – toch al niet hun sterkste punt – en zodoende kwam PSV nauwelijks onder de druk vandaan.

Ajax zette vaak met twee man voorin druk. Dit deden ze op twee manieren. Als de verdediging van PSV in een rechte lijn van vier stond positioneerden links- en rechtsbuiten Viktor Fischer en Derk Boerrigter  zich tussen de backs en de centrale verdedigers bij Brabants balbezit. Vanuit die positie zetten ze vervolgens druk op de laatste linie en de keeper. Spits Danny Hoesen liet zich uitzakken en zorgde ervoor dat Mark van Bommel niet simpel op kon bouwen.

De tweede variant – de meest gebruikte – hanteerde Ajax als de backs van PSV vooruit geschoven stonden. In dit geval zette Siem de Jong of Christian Eriksen druk naar voren en ging naast Hoesen staan.

Pressie van Ajax in de eerste minuut: Eriksen dekt door op keeper Boy Waterman. Hoesen maakt de pass naar Marcelo onmogelijk. Waterman speelt de lange bal.

De afwezigheid van Ola Toivonen was in deze wedstrijd een groot probleem.  Als PSV de lange bal in zijn richting speelt is hij vaak in staat om dit soort kopduels te winnen. Zijn vervanger Giorgino Wijnaldum is hier aanmerkelijk minder goed in. Als PSV niet kan opbouwen en ook de lange bal niet rendabel is, blijft er weinig over. Dit bleek erg duidelijk in deze wedstrijd. Doelman Waterman werd gedwongen lange ballen te spelen die zelden iets goeds opleverden.

Wat de spits van Ajax betreft was er een levensgroot verschil tussen beide confrontaties. In de Johan Cruijff Schaal wist Kolbeinn Sigthorsson geen enkele keer gevaarlijk te worden. Het centrum van PSV kon zich namelijk gemakkelijk vastbijten in de statische spits. Dat was wel anders in de competitiewedstrijd, waarin de wendbare Danny Hoesen in de punt stond. De jonge aanvaller scoorde de belangrijke 2-1 en wist regelmatig aan de aandacht van Marcelo en Derijck te ontsnappen. De Boer doet er dus verstandig aan om zondag met Ryan Babel of Hoesen in de spits te beginnen.

De gevaren van mandekking bij corners. De oranje rechthoek is bij uitstek een gevaarlijke zone. Hier staat echter niemand. Toby Alderweireld komt simpel voor zijn man, zal hierna de oranje zone in lopen en kopt op de lat.

In beide confrontaties met PSV wist Ajax via een hoekschop te scoren. Uit corners wisten de Amsterdammers ook nog eens de paal en de lat te raken. Een groot gevaar dus voor de mannen van Advocaat. De hoofdtrainer wijt de problemen in zijn team vooral aan een gebrek aan kwaliteit, maar bij standaardsituaties heeft het ook met tactiek te maken. PSV speelt namelijk in de mandekking, terwijl er niemand bij de tweede paal staat. Hierdoor is het vrijwel altijd gevaarlijk als iemand bij een corner zijn man niet de baas is. Een kolfje naar de hand van Ajax, dat dit seizoen vooral in belangrijke wedstrijden effectief was met standaardsituaties.

PSV

Voorafgaand aan het seizoen was PSV de torenhoge titelfavoriet. Dat was niet voor niets, want Advocaat beschikt over een aantal kwalitatief sterke spelers. Dat lieten deze spelers bij vlagen ook zeker zien.

Typisch voor PSV is de efficiëntie in de omschakeling. Vaak begint dit bij Strootman of Van Bommel die de bal verovert en direct de diepte zoekt op één van de buitenspelers. Vervolgens komt het hele elftal in beweging. Dit zorgt ervoor dat PSV niet alleen abnormaal veel scoort, maar ook nog de doelpuntenmakers erg divers zijn.

Vooral in het laatste kwartier – als de tegenstander vermoeid raakt en ruimte weggeeft – scoort PSV er lustig op los. Maar liefst 31 van de 88 treffers van PSV werden in de slotfase gemaakt. Ter vergelijking: in de gehele eerste helft werd dit seizoen 33 keer doel getroffen. Afgelopen weekend ondervond Willem II de kracht van PSV in het laatste kwartier aan den lijve. Een 1-1 stand werd daarin omgezet in een 1-3 overwinning. Het Haags kwartiertje is in Nederland een begrip, maar dit seizoen mag je met recht spreken van een Eindhovens kwartiertje.

De snelheid van de Eindhovense aanval is iets waar Ajax zich zorgen over dient te maken. De hoge verdedigingslinie van de Amsterdammers is bij uitstek iets dat door PSV kan worden benut. Dit bleek ook duidelijk in de eerste competitiewedstrijd tussen de twee ploegen. Ajax was heer en meester in de eerste helft, maar bij rust stond het toch 1-1 na een snelle uitbraak via Jeremain Lens. De buitenspelers van PSV zijn allemaal technisch vaardig. Mertens, Lens en Depay kunnen alle drie goed een man passeren. Gecombineerd met hun snelheid is dit een groot wapen. Mertens koppelt hieraan ook nog een goed schot, iets dat hem dit seizoen al dertien doelpunten heeft opgeleverd.

Een andere kwaliteit van PSV is de grote verscheidenheid aan kwaliteiten die de selectie bezit. Toivonen en Wijnaldum spelen beiden als aanvallende middenvelder, maar vullen die positie totaal anders in. Hetzelfde geldt voor de spitsen Lens en Matavz. Mocht de initiële tactiek van Dick Advocaat niet goed uitpakken, dan heeft hij een aantal zeer goede opties naast zich op de bank.

PSV zal vermoedelijk starten met een middenveld van Strootman, Van Bommel en Toivonen. Al deze spelers hebben veel fysieke kracht. Mocht het een relatief hard duel worden, dan kunnen de Eindhovenaren hierin uitstekend uit de voeten.

Het grote zorgenkindje van PSV is het gehele seizoen al de defensie. Waterman en Tyton hebben al ruim dertig tegentreffers moeten incasseren. De backs Atiba Hutchinson en Jetro Willems zijn weinig overtuigend, maar de grootste problemen liggen in het centrum.

De achilleshiel van PSV: de defensieve organisatie. Backs zijn weergegeven met een witte cirkel, centrale verdedigers met een rode en de controlerende middenvelders met een gele.

Dat wordt het best geïllustreerd door bovenstaande afbeelding. Achterin is er regelmatig geen enkele organisatie. Hierboven is goed te zien hoe niemand leiding geeft aan de defensie. Drie man staan in het centrum lucht te dekken. Hierdoor kan het gebeuren dat Marcelo bij een voorzet ineens tussen twee man in staat.

Opnieuw vallen er grote gaten in het centrum van de defensie.

Maanden later blijkt tegen Roda JC dat PSV in al die tijd geen centimeter is opgeschoten. Opnieuw staat de achterhoede niet op één lijn en is het totaal onduidelijk wie welke man oppakt.

In balbezit is de achterhoede al niet veel zekerder. Timothy Derijck is in de opbouw de beste man, maar tegenstanders geven hem vaak geen ruimte, waardoor Marcelo met zijn rechterbeen vanaf de linkerkant moet opbouwen. Vaak dribbelt hij in naar het middenveld en geeft hij een obligate pass, waardoor zijn teamgenoten in de problemen komen.

Een ander probleem voor de verdediging is het feit dat ze niet zelden onder extra druk komen te staan door opkomende backs. Mertens is een uitstekende voetballer, maar meeverdedigen is bepaald niet zijn sterkste kant. Een rechtsback die opkomt is voor PSV altijd een gevaar. Het feit dat Mertens vaak in een aanvallende positie staat bij balbezit van de tegenstander is aan de andere kant natuurlijk ook een van de redenen waarom PSV uitstekend countert. De opgekomen rechtsback kan Mertens namelijk nooit meer terughalen. Dit is dus een ruil tussen minder defensieve zekerheid en meer aanvallende stootkracht. Het wordt interessant om te zien welke keuze Van Rhijn hierin zal maken.

Dat PSV relatief veel overtredingen maakt, zal niemand verbazen. Mark van Bommel speelt immers bij deze club. De Brabanders maken er aanzienlijk meer dan Ajax dit seizoen. Daar waar 292 overtredingen voor de Ajacieden genoeg waren, daar hebben de PSV’ers er 417 nodig. Dit, gecombineerd met de kwetsbaarheid van PSV bij standaardsituaties, zou een voordeel voor Ajax kunnen opleveren.

Ajax

Het spel van Ajax is gebaseerd op driehoekjes en balbezit.

Al twee seizoenen op rij werd Frank de Boer met Ajax kampioen. Kenmerk van zijn kampioensploegen was het positiespel, dat ten grondslag lag aan twee succesvolle inhaalraces. Gemiddeld heeft Ajax 61 procent balbezit in de Eredivisie. Dit seizoen is de inhaalrace al bijzonder snel voltooid, waardoor Ajax met drie punten voorsprong aan de wedstrijd tegen PSV kan beginnen.

De grote kracht van de Amsterdammers is dat geen enkele speler zich in balbezit oncomfortabel voelt. Dat begint al diep in eigen helft. Doordat ook de doelman meedoet in het positiespel, is het voor tegenstanders lastig om Ajax het voetballen onmogelijk te maken. In voorgaande jaren had Ajax met Jan Vertonghen een inschuivende verdediger, die regelmatig aanvallend een bijdrage leverde. Tegenstanders kozen er soms voor om hem af te dekken en zijn kompaan Alderweireld vrij te laten. Met een crosspass op maat en een verwoestend afstandsschot beschikt hij echter ook over twee machtige wapens. Met Moisander heeft Ajax een vervanger voor Vertonghen gevonden, hoewel hij zich ook prettig voelt in balbezit, is hij echter een stuk minder compleet dan zijn voorganger. Het belangrijkste verschil tussen Vertonghen aan de ene kant en Alderweireld en Moisander aan de andere, is creativiteit. Als Vertonghen mee opkwam leidde dit vaak tot een goede bijdrage aan de aanval. Moisander en Alderweireld dribbelen ook vaak het middenveld in, maar weten dan niet altijd wat ze vervolgens moeten doen.

Daley Blind fungeert als linksback in balbezit vaak als een extra middenvelder. Met zijn aanvallende loopacties begint het positiespel bij Ajax vaak, omdat hij een extra afspeelmogelijkheid op het middenveld biedt. Blinds loopacties bieden Fischer bovendien de mogelijkheid naar binnen te trekken, waardoor er beweging ontstaat bij Ajax en de tegenstander keuzes moet maken. De Boer heeft altijd gezegd dat hij het liefst speelt met een type Fischer en een echte buitenspeler op de vleugel. Het is echter zeker niet uitgesloten dat Schöne tegen PSV weer als rechtsbuiten speelt. Daardoor zou Ajax gegarandeerd zijn van een overtalsituatie op het middenveld, maar het mist dan tegelijkertijd diepgang. Oeverloos getik op het middenveld – zonder echt gevaarlijk te worden – kan daarvan het gevolg zijn.

De hoge balbezitcijfers van Ajax zijn aan twee dingen te danken: ze kunnen goed balbezit houden, maar ze veroveren de bal ook snel. Een van de tactische kenmerken van het Ajax van Frank de Boer is de introductie van counterpressie: intense druk op het moment dat je de bal net hebt verloren. Dit is een idee dat De Boer van Josep Guardiola’s Barcelona heeft overgenomen. De gedachte is als volgt: de bal afpakken kost energie. Als een tegenstander dus net de bal van je heeft afgepakt, heeft die tegenstander direct daarna relatief weinig energie. De kans dat hij daarna iets goeds met de bal doet, is relatief klein. Dit is dus bij uitstek een goed moment om druk te zetten.

Ajax wordt momenteel in de media omhoog geschreven als een stabiele ploeg in vorm. De realiteit leert echter dat Ajax in topduels buitenshuis dit seizoen nooit een vuist kon maken. In de vier Europese uitwedstrijden en de twee wedstrijden op verplaatsing bij de andere titelkandidaten in Nederland wist Ajax niet te winnen. Het bleef bij twee schamele punten. Doelsaldo: 6-14.

De kwetsbaarheid van Ajax komt vooral aan het licht in de omschakeling. Opvallend genoeg de grootste kwaliteit van PSV. Verdedigers kunnen de grote ruimte achter zich niet altijd belopen, wegens een gebrek aan snelheid. Dat bleek ook afgelopen week tegen Heracles Almelo, toen Geoffrey Castillion een constant gevaar was.  Ook andere snelle spitsen, zoals Lens en Jozy Altidore waren dit seizoen een kwelgeest voor het statische centrum.

Bij snelle counters is het centrum van Ajax bijzonder kwetsbaar. Beide centrumverdedigers zijn niet erg wendbaar en hebben moeite de ruimte in hun rug goed te bespelen. Vaak staat de laatste linie ook niet op één lijn.

Linksback Daley Blind ontwikkelt zich dit seizoen weliswaar stormachtig, maar is nog steeds erg kwetsbaar tegen snelle en sterke tegenstanders. Rechtsback Ricardo van Rhijn heeft op zijn beurt juist erg lastig met spelers die hem uitdagen op zijn zwakke linkerbeen. Niet alleen Cristiano Ronaldo en Mario Götze, maar ook Jean-Paul Boëtius dreven Van Rhijn tot wanhoop. Zondag wacht wat dat betreft met rechtspoot Mertens een nieuwe uitdaging.

In Christian Eriksen en Siem de Jong heeft Ajax twee technisch vaardige middenvelders. Fysiek zijn ze aanmerkelijk minder. Dit hoeft geen probleem te zijn. Op techniek en positiespel kun je fysieke duels grotendeels vermijden. Dat is Ajax dit seizoen echter niet altijd gelukt. Tegen Steaua Boekarest verzandden de Amsterdammers keer op keer in een fysieke strijd die ze logischerwijs verloren. Lukt het ze zondag wederom niet om de duels te mijden, dan kan dit serieuze problemen opleveren.

De voorhoede van Ajax is al het gehele seizoen een zorgenkindje. Het is dat middenvelders Eriksen (8 goals) en De Jong (11) regelmatig scoren, anders had De Boer een groot probleem gehad. Van de voorhoede scoort alleen Fischer (8) namelijk regelmatig. De andere twee basisklanten Kolbeinn Sigthorsson (3) en Derk Boerrigter (4) zijn niet bepaald een doelpuntengarantie.

Conclusie

De titelstrijd zal serieus worden beïnvloed door deze wedstrijd tussen twee ploegen die vrijwel tegenovergestelde speelstijlen hanteren. De sterke punten van de ene ploeg zijn de zwakke punten van de andere en daarmee spelen ze elkaar in de kaart. Het belooft daarom een interessante tactische strijd te worden.

Ajax zal in deze wedstrijd het balbezit domineren en PSV zal, ook in eigen huis, waarschijnlijk proberen te counteren. Ajax zal druk zetten op de keeper en de verdediging om zodoende het spel van de Eindhovenaren te ontregelen. PSV daarentegen zal waarschijnlijk inzakken en de verdediging van de Amsterdammers laten opbouwen om zodoende ruimte te creëren voor de eigen counters.

Voor de supporters van beide clubs wordt het treffen een zenuwslopend gevecht, maar de neutrale kijker kan ongetwijfeld smullen van een spektakelstuk. In de voorgaande ontmoetingen dit seizoen van PSV en Ajax vielen respectievelijk zes en vier doelpunten. Het zou geen verrassing zijn als ook in deze wedstrijd veel goals zouden vallen. PSV zal sowieso kansen krijgen tegen de hoge verdedigingslinie van de Amsterdammers en het ligt voor de hand dat de Eindhovenaren zullen scoren. De afgelopen vier wedstrijden scoorde Ajax er echter ook lustig op los en tegen de kwetsbare defensie van PSV zal dat ook wel een treffer opleveren. Bovendien doen de Brabanders doen er goed aan zo weinig mogelijk vrije trappen en corners weg te geven. In deze situaties zijn ze verdedigend erg kwetsbaar.

De wedstrijd zal worden gewonnen of verloren op het middenveld. Ajax moet daarin uit de duels blijven, terwijl de thuisploeg juist in de duels moet komen. PSV is in de eerste helft vaak niet zo scherp als in de tweede helft. Ajax zal hiervan moeten profiteren. Voor rust zijn de Amsterdammers namelijk nog topfit en hebben ze het vermogen om hun pressie te combineren met veel beweging in balbezit. Dat is de enige manier voor Ajax om deze wedstrijd te winnen. Het is zaak het veldoverwicht dat te verwachten valt in de eerste helft om te zetten in een comfortabele voorsprong. Anders hebben de Amsterdammers namelijk een groot probleem.

Na rust kan PSV namelijk alle remmen los gooien. De mannen van Advocaat hebben niets aan een gelijkspel en zullen dus met ondersteuning van hun thuispubliek er alles aan doen om de wedstrijd te winnen. Het tactische steekspel dat de eerste helft waarschijnlijk wordt, zal in de tweede helft met een meer opportunistisch PSV kunnen omslaan in een meeslepend gevecht. Dat speelt PSV gezien de fysieke voorsprong enorm in de kaart. Met het oog op dit seizoen moet Ajax zich zeker niet rijk rekenen voor het Eindhovens kwartiertje, waarin PSV extreem vaak scoort, is aangebroken. Willen de Amsterdammers winnen, dan moeten ze de wedstrijd dus al voor de rust beslissen.

Dit artikel is een co-productie van Nikos Overheul (@noverheul) en Pieter Zwart (@PieterZwartNL).

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter