Nog geen reden voor polonaise bij PSV

PSV gaat soeverein aan kop in de Eredivisie. Met twaalf punten uit vier wedstrijden en een positief doelsaldo van elf beleven de Eindhovenaren de beste seizoenstart sinds 2002/03. Daarnaast blijven Memphis Depay en Georginio Wijnaldum voor de club behouden. Toch is er weinig reden om de polonaise te lopen. Onderliggende statistieken en spelpatronen verraden dat PSV geen overwinningen aan elkaar zal blijven rijgen als het op deze voet verder gaat.

Een kampioenschap voor trainer Phillip Cocu is nog alles behalve een uitgemaakte zaak.

Een kampioenschap voor trainer Phillip Cocu is nog alles behalve een uitgemaakte zaak.

Verdedigende zwakte

 De eerste reden om dat te veronderstellen is de verdedigende zwakte van de ploeg. De laatste tien jaar werd acht maal de ploeg met de minste tegendoelpunten kampioen in de Eredivisie. Om de titelkansen van een team te beoordelen, is een blik op de defensieve organisatie essentieel. Juist dat aspect is bij PSV ook dit seizoen weer een zorgenkindje.

Van alle achttien teams in de Eredivisie heeft PSV na vier duels de meeste schoten (71) tegen. Sterker nog: de Eindhovenaren schoten in geen enkele wedstrijd vaker dan de tegenstander. Tegen Willem II lag de schotenverhouding op 17-17, tegen NAC Breda op 15-16, tegen Ajax op 13-18 en tegen Vitesse op 16-20. Gezien die statistieken is het een klein mirakel dat PSV nog geen averij heeft opgelopen. Weliswaar geldt het als verzachtende omstandigheid dat de Eindhovenaren het grootste gedeelte van het seizoen op voorsprong stond (waardoor tegenstanders meer risico nemen en vaker schieten), maar dat neemt niet weg dat 71 schoten tegen een waanzinnig hoog aantal is na vier duels. Ter vergelijking: Ajax incasseerde 46 schoten, Feyenoord 51.

Dat zo’n statistiek niet uitmaakt als je gewoon je wedstrijden wint, is niet helemaal juist. Op korte termijn gaat dat wel op, maar het blijft niet standhouden. Dit seizoen resulteerde slechts 4,2% van de schoten tegen in een doelpunt, tegen 10,6% vorig jaar. Toen incasseerde PSV  al teveel treffers voor een titelkandidaat: 45.  Je zou het lage percentage van dit seizoen kunnen toeschrijven aan reddingen van doelman Jeroen Zoet, maar zoiets is op de lange termijn niet houdbaar. PSV zal het aantal schoten dat het tegen krijgt drastisch omlaag moeten brengen om kampioen van Nederland te worden.

Hoe het komt dat PSV zoveel schoten incasseert, werd in de wedstrijd tegen Vitesse andermaal duidelijk. Met Adam Maher en Wijnaldum op één middenveld beschikt PSV over twee creatieve spelers, maar dit gaat wel ten koste van de verdedigende organisatie. Daarbij is controlerende middenvelder Andrés Guardado geen type dat zich negentig minuten alleen maar bezighoudt met verdedigen en organiseren. Opgeteld bij een defensie die niet overloopt van de kwaliteit, is dat een garantie voor problemen.

PSV

Tegen Vitesse koos PSV ervoor Guram Kashia de bal te gunnen, maar met de tijd die hem geboden werd, wordt zelfs een matige opbouwer als Kashia het startpunt van een hoop veelbelovende aanvallen. Als er een verdediger het middenveld inschuift, zal er op den duur iemand moeten uitstappen. Maakt een team de ruimtes klein, dan is dat geen probleem. Bij PSV is dat het wel. Zoals op bovenstaande afbeelding te zien is, dekt Guardado door op Kashia en loopt Davy Pröpper in zijn rug vrij. Maher en Wijnaldum wandelen rustig met hun directe tegenstander mee, in de veronderstelling daarmee voldoende bij te dragen aan het defensieve spel. Zo werd Pröpper een aantal keren opvallend makkelijk bereikt in de zone achter de spits.

De defensie van PSV staat al jaren te boek als de zwakste linie. Bovendien slaagt de ploeg er dus niet in deze tekortkomingen te maskeren door als team de ruimtes klein te maken. Wijnaldum en in mindere mate Maher mogen dan in balbezit wat extra’s brengen, het opstellen van twee aanvallend ingestelde middenvelders heeft ook een keerzijde.

Speelstijl

Een ander probleem voor PSV is het vinden van de juiste speelstijl bij het spelersmateriaal. Phillip Cocu gaf aan dit seizoen verzorgder positiespel te willen spelen en meer wedstrijden te willen domineren. Tegen Ajax en Vitesse werden de Eindhovenaren echter vooral in de verdedigende organisatie gedrukt en werd er toegeslagen via snelle counters. Daarin lijkt de ploeg ook erg sterk. Met onder meer Luciano Narsingh en Depay beschikt PSV over razendsnelle voorhoedespelers, die ruimte nodig hebben om te excelleren.

Gezien de resultaten tegen Ajax (1-3 winst bij de kampioen) en Vitesse (2-0 zege) lijkt de counter dit seizoen de weg naar succes voor PSV, maar het is de vraag of deze speelwijze ook succesvol is tegen pak ‘m beet Excelsior en ADO Den Haag. Dat vormt een dilemma voor Cocu: moet PSV in zijn kracht spelen en de eigen ruimtes creëren door een stukje in te zakken of willen domineren en het grootste gedeelte van de wedstrijd vooruit druk zetten.

Er zijn drie uitwegen uit dit dilemma voor de PSV-coach, maar aan al deze opties kleeft een duidelijk nadeel. Als de Eindhovenaren het hele seizoen op de tegenaanval spelen, dan benutten ze weliswaar de kwaliteiten in de selectie optimaal, maar krijgen ze problemen om kansen te creëren tegen kleinere clubs, die over het algemeen minder risico’s nemen en daarmee minder ruimtes weggeven. Een tweede alternatief is om zoveel mogelijk te willen domineren, maar PSV heeft er de spelers niet voor om, zoals Ajax dat wil, elke wedstrijd naar zijn hand te zetten. De derde optie is wellicht de meest logische: de strategie laten afhangen van de beschikbare spelers (fitheid, vorm) en tegenstander. Helaas kleeft ook daaraan een behoorlijk nadeel: dat maakt ontwikkelen van vastigheden erg lastig.

Rendement

De wonderschone doelpunten gingen tot nu toe als warme broodjes over de toonbank in Eindhoven, maar dat is een vorm die niet vast te houden valt. Weliswaar beschikt PSV met een voorste vijf die bestaat uit Maher, Wijnaldum, Narsingh, Depay en Luuk de Jong over de aanvallende kwaliteiten om het – ongeacht de speelstijl – iedere Nederlandse tegenstander lastig te maken, maar het rendement van deze spelers valt nauwelijks door te zetten.

De wedstrijd tegen NAC Breda is daarvan het beste voorbeeld. Volgens de expected goal-formule van @11tegen11 kreeg NAC in die wedstrijd de beste kansen, ondanks de geflatteerde 6-1 overwinning voor PSV. Op zo’n formule is weliswaar een hoop aan te merken als deze wordt toegepast op één enkele wedstrijd, maar het is onrealistisch wedstrijden te blijven winnen via een eigen doelpunt, tweede directe vrije trappen en een afstandsschot.

Europees voetbal

Een vierde hindernis voor PSV op weg naar de titel ligt buiten de invloedsfeer van de club zelf. De Eindhovenaren komen namelijk, net als Feyenoord, uit in de Europa League. Hierdoor moeten de spelers achtereenvolgens op donderdag en zondag spelen. In de twee tussenliggende (rust)dagen is het lichaam niet in staat volledig te herstellen. Dat bleek ook  uit een onderzoek (waarbij ruim 27.000 wedstrijden geanalyseerd werden) van inspanningsfysioloog Raymond Verheijen. Teams die slechts twee dagen rust hebben tussen twee wedstrijden hebben gemiddeld plotseling veertig procent minder kans om te winnen, kregen in het laatste half uur 75 procent meer tegengoals en scoorden zelf zeventig procent minder vaak.

Voor clubs met een breed opgezette spelersgroep zijn deze problemen redelijk te ondervangen door te rouleren, maar juist daar lijkt de schoen te wringen voor PSV. De Eindhovenaren hebben namelijk een relatief smalle selectie. Als Depay wegvalt moet Cocu bijvoorbeeld terugvallen op Florian Jozefzoon of Jürgen Locadia op de vleugel, een wereld van verschil. Voornaamste titelconcurrent Ajax heeft het voordeel van een of twee rustdagen extra, omdat Champions League-wedstrijden op dinsdag en woensdag worden gespeeld.

Conclusie

PSV is zeker een van de topkandidaten om de hegemonie van Ajax dit seizoen te doorbreken. De Eindhovenaren beschikken over een surplus aan aanvallende kwaliteit. Toch vertekent de uitstekende seizoenstart behoorlijk; PSV geeft veel te veel schotkansen weg, staat op een tweesplitsing tussen domineren en counteren, de aanvallende output van de eerste vier wedstrijden houdt geen heel seizoen stand en de Europa League kan de ploeg punten kosten. Daarmee bouwt Cocu vooralsnog zijn kampioenploeg op een wankel fundament. PSV zal zich ondanks de vier opeenvolgende overwinningen dus moeten verbeteren om aan het eind van de rit de titel te grijpen.

P.S.: Sander IJtsma (@11tegen11) publiceerde op zijn website iets van gelijke strekking

About Marco van der Heide

Marco van der Heide voetbalde in de Jupiler League voor SC Cambuur, maar moest stoppen vanwege een hoofdblessure. Nu richt hij zich op de sportjournalistiek, is hij voetbaltrainer, startte hij de onderneming VoetbalTaal en werkt hij aan een boek over talentontwikkeling.