Nederlandse voetbalwereld omarmt virtual reality

Om te laten zien hoe virtual reality in de voetbalwereld werkt, word ik zelf als proefpersoon gebruikt. Op het moment dat ik de Oculus Rift, een bril die het mogelijk maakt om in een virtuele wereld te stappen, op mijn hoofd zet, transformeer ik van een journalist in een hip kantoorpand naar een Ajax-speler in een vol stadion. Ik ben de linker centrale verdediger en moet de opbouw verzorgen. Daarbij heb ik de keuze uit drie afspeelmogelijkheden. De inzakkende verdedigende middenvelder, de spits of de rechtermiddenvelder. Ik besluit op zeker te spelen en kies met de controller voor de nummer zes, maar het systeem kent geen genade. Mijn beslissing was fout. Ik ervaar het terwijl ik een demonstratie krijg van hoe virtual reality in de voetbalwereld werkt.

VR

‘Je had de spits aan moeten spelen’, vertelt Nicolaas Westerhof, een afgestudeerd bewegingswetenschapper die namens het bedrijf Beyond Sports virtual reality implementeert bij clubs. ‘Misschien was deze beslissing bij PSV wel goed geweest, maar in de jeugdopleidingen van de verschillende clubs werken ze volgens hun eigen spelopvattingen. Als je de spits aan had gespeeld, dan had die vervolgens de vrijstaande rechtermiddenvelder met zijn gezicht naar het doel toe kunnen bereiken.’

Op natuurlijke wijze raken we zo in gesprek over tactische keuzes en we kijken de situatie vanuit verschillende oogpunten terug. Dat maakt direct duidelijk wat de mogelijkheden van de Oculus Rift zijn. Met de zogenoemde custom scenario’s in virtual reality kan een trainer voetballers vrijwel onbeperkt situaties voorschotelen, zonder dat daar een teamgenoot voor aan te pas moet komen. Een coach kan daarentegen een training slechts op een aantal momenten stil leggen om duidelijk te maken wat hij verlangt. Daarbij is hij ook nog afhankelijk van hoe de spelers op dat moment gepositioneerd staan.  De computer beoordeelt in de custom scenario’s uiteindelijk – afhankelijk van de visie van de coach – of een speler de juiste keuze maakt en hoe snel hij dit deed.

Bij Ajax worden deze week de eerste resultaten bekend van de testen die zijn uitgevoerd met spelers van de A1, die ieder tot twee keer toe twintig scenario’s voorgeschoteld kregen. Dan wordt duidelijk of er sprake is van een digitaal leereffect. De vraag is bovendien of dit zich gaat vertalen naar het voetbalveld. ‘Het was leuk om te zien hoe verschillend de talenten reageerden. Eén speler zat bijvoorbeeld continu in de knoop met de draad, omdat hij voortdurend aan het draaien was om te kijken wat zijn opties waren. Ook in het veld valt hij positief op door zijn ruimtelijk inzicht’, meldt Westerhof.

Analyse

Waar Ajax met het oog op individuele talentontwikkeling in de opleiding vooral gebruikt maakt van de custom scenario’s, werken PSV, AZ en het Nederlands elftal hoofdzakelijk met de wedstrijdanalyse in virtual reality. ‘Wij zijn drie maanden geleden begonnen met 3D-analyse voor de spelers’, onthulde PSV-coach Phillip Cocu onlangs in Voetbal International. ‘Het is iets wat heel erg past bij de huidige generatie, die visueel is ingesteld. Ze krijgen een bril op en bekijken dan beelden van een wedstrijd driedimensionaal terug. Echt heel bijzonder. Als de spelers het leuk vinden en het nut ervan inzien omdat het ze in wedstrijden iets oplevert, dan ben je er.’

De 3D-analyse wordt gedaan met de zogenoemde Oculus Rift. Net als bij de andere voetbaltoepassingen van virtual reality worden hiervoor tracking data gebruikt om situaties na te bootsen. Een coach kan een duel herbeleven vanuit verschillende standpunten. Hij kan de wedstrijd in 3D bekijken vanuit zijn positie in de dug-out, maar hij kan bijvoorbeeld ook kiezen voor een plaats in de nok van het stadion die meer overzicht biedt.

Maar dat is niet alles. Het duel kan namelijk ook bekeken worden vanuit de ogen van elk van de 22 voetballers op het veld. ‘Zo kan een trainer zich makkelijker verplaatsen in het perspectief van een speler’, licht Westerhof toe. ‘Maar ook voor die jongens zelf kan het waardevol zijn om een wedstrijd driedimensionaal her te beleven.’

Beyond Sports biedt daarbij tal van andere opties aan die bij de traditionele video-analyse niet mogelijk zijn. Zo kan berekend worden hoe compact een elftal staat door de afstanden tussen de voorste en laatste speler te berekenen. Een trainer kan bijvoorbeeld ook drie spelers selecteren waarvan hij het cruciaal vindt in zijn tactiek dat zij de onderlinge afstanden bewaken.Deze worden vervolgens in de 3D-beelden gemarkeerd met lijnen en cijfers.

Om individuele coaching in virtual reality te verbeteren is Westerhof nu bezig met het ontwikkelen van een second screen. ‘Op dit moment is het voor een coach namelijk nog erg lastig om te communiceren met een speler die een Oculus Rift op heeft. Je kunt namelijk niet even met je vinger aanwijzen waar hij naar moet kijken. Daarom zijn we bezig met een tweede scherm dat vergelijkbaar is met de Piero. Een trainer kan daarop zien waar de speler zijn blik op richt en aanwijzingen geven met pijlen, cirkels en beamers. Daarnaast kan hij voetballers verplaatsen, om te laten zien wat de voordelen zijn van een andere positionering. Uiteindelijk moet een trainer ook fragmenten kunnen uitzoeken voor een speler, die deze vervolgens thuis kan bekijken.’

Commercieel

De derde mogelijkheid die virtual reality voetbalclubs biedt is commercieel. Supporters kunnen op termijn door een applicatie op hun telefoon en een 3D-bril in de huid van hun idolen op het veld kruipen. ‘Op de tribune denken mensen het vaak beter te weten dan de spelers zelf. Met deze tool kunnen zij dat laten zien’, legt Robert Overweg, strategisch directeur bij Beyond Sports, uit.

Op dit moment is de applicatie nog niet zo ver, maar uiteindelijk is het de bedoeling dat fans met hun telefoon in de rust al de belangrijkste momenten uit de eerste helft kunnen herbeleven. ‘Dan kun jij als spits ervaren hoe het is om het winnende doelpunt te maken’, vertelt Overweg enthousiast. Door vier camera’s langs het veld worden alle bewegingen geregistreerd en de hiermee verkregen tracking data worden vervolgens gebruikt om de situatie na te bootsen in virtual reality.

Had die aanvaller moeten afspelen in plaats van voor eigen succes te gaan? Overweg en Westerhof denken dat deze prangende discussie in de rust binnen enkele jaren beslecht gaat worden door een 3D-bril op te zetten en het keuzemoment zo zelf te beleven.

Adu

Op dit moment heeft virtual reality in de voetbalwereld dezelfde status als Freddy Adu in 2004. Het is jong, veelbelovend, commercieel interessant en heel erg Amerikaans. Dat roept de vraag op of virtual reality wél zijn potentie gaat waarmaken. Overweg heeft daar vertrouwen in. ‘Elke twaalf maanden worden onze toepassingen dubbel zo goed, wij denken hier niet lineair. We hebben ondertussen al gesprekken gehad met clubs uit Spanje, Italië, Duitsland en Engeland.’

Verkennend onderzoek van de Universiteit Utrecht lijkt erop te wijzen dat leereffecten in de virtuele wereld zich kunnen gaan vertalen naar het voetbalveld. ‘Zo worden met een 3D-bril op dezelfde hersengebieden geactiveerd als op het voetbalveld’, maakt Overweg duidelijk. ‘Bovendien bleek dat keepers 29 procent meer penalty’s stopten door te oefenen met een virtuele simulatie, waarin hen geleerd werd te kijken naar het standbeen van de nemer. Die versie was grafisch nog een stuk minder realistisch dan de toepassingen waar wij nu mee werken.’

Toch begrijpt Overweg dat er nog genoeg werk aan de winkel is. ‘We moeten weg van de status van leuk idee en zorgen dat virtual reality – net als bijvoorbeeld video-analyse – geïntegreerd wordt in de dagelijkse business van voetbalclubs.’

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter