Nederland moet les trekken uit Europees falen

Daar sta je dan. Aankomende zondag kan Ajax de kampioensschaal ophalen in een thuiswedstrijd tegen Willem II. Dat is de apotheose van een spannend seizoen, waar we ons kostelijk mee vermaakt hebben. Nog geen twee weken later wordt er opnieuw een prijs uitgereikt in de Amsterdam Arena: de Europa League. Daar is Ajax geen moment bij in de buurt gekomen. Evenals de overige Nederlandse clubs. Dat geeft behoorlijk te denken.

Twintigste van Europa

De Nederlandse clubs vielen dit seizoen in Europa behoorlijk tegen

Als we afgaan op de officiële ranking van de UEFA, dan is Nederland qua clubvoetbal het twintigste land in Europa. Dat is de slechtste Europese prestatie sinds het seizoen 1993/1994, toen Nederland als 22e eindigde in dezelfde ranking. Natuurlijk is dat gegeven slechts een dagkoers. In 1994/1995 won Ajax namelijk de Champions League. Vorig seizoen was Nederland bovendien nog het vierde land van Europa volgens exact dezelfde ranking, wat ons een extra plaats in Europa opleverde. Doordat we ook nog het fairplay-klassement wisten te winnen, mochten we dit seizoen maar liefst zeven teams afvaardigen naar Europa. Het fel bekritiseerde FC Twente wist daarvan nog de meeste punten binnen te sprokkelen.

Er is eigenlijk opmerkelijk weinig aandacht gegeven aan het feit dat zes van deze zeven teams al voor de winterstop uitgevoetbald waren. Ajax struikelde vervolgens na de winterstop over de eerste de beste hindernis. Een gênant optreden in Boekarest was genoeg voor een uitschakeling. Steaua Boekarest moest direct daarna zelf het veld ruimen, wat in Amsterdam toch te denken zou moeten geven.

De andere Nederlandse clubs strandden ook op weinig aansprekende tegenstanders. AZ en Vitesse werden werkelijk weggevaagd door FC Anzhi. De nummer drie van Rusland, die in Europa uiteindelijk werd uitgeschakeld door de nummer zeventien van Engeland. Feyenoord, waar bijna ons hele nationale elftal uit gerekruteerd wordt, verloor achtereenvolgens van Dinamo Kiev en Sparta Praag. Niet bepaald de Europese top. Dinamo Kiev staat in de competitie vijftien punten achter op Shakhtar Donetsk en Sparta Praag legt het af tegen het altijd sterke Viktoria Plzen. SC Heerenveen spant absoluut de kroon. Zij vonden hun Waterloo tegen Molde FK, momenteel de hekkensluiter in de Noorse competitie.

PSV strandde ondertussen in een poule met Dnjepr Dnjepropetrovsk (nummer vier van Oekraïne), AIK (nummer elf van Zweden) en Napoli. Juist van de Italiaanse club, waartegen een nederlaag te billijken zou zijn, wist PSV tweemaal te winnen. FC Twente wist geen enkele wedstrijd te winnen in een poule met Hannover 96 (negende in Duitsland), Helsingsborg (derde in Zweden) en Levante (dertiende in Spanje).

De opsomming van de elftallen die te sterk bleken voor de beste teams uit onze Eredivisie zou te denken moeten geven. Waar Nederland in voorgaande jaren nog sneuvelde tegen teams uit de Europese subtop, blijkt dit jaar de Europese middenmoot zelfs te sterk.

Leerproces

Verliezen in Europa is echter absoluut niet erg. Van een nederlaag leer je namelijk vaak veel meer dan van een overwinning. In het leerproces van een jong elftal kan een nederlaag namelijk erg veel bijdragen. Vaak staat een pijnlijke nederlaag aan de basis van een glorieuze overwinning in een later stadium. De voorbeelden daarvan zijn talrijk, maar misschien is de 10-0 nederlaag van Feyenoord tegen PSV wel het meest illustratief. De tweede plaats in het seizoen daarop valt bijna niet los te zien van die nederlaag.

Voorwaarde voor een ‘nuttige nederlaag’ is echter dat je jouw gemaakte fouten onder ogen wilt zien en daar vervolgens lering uit trekt. Dat lijkt lang niet bij alle clubs het geval te zijn geweest.

Kop in zand

Dick Advocaat noemde de uitschakeling van zijn PSV erg vervelend, maar constateerde dat hij een aantal belangrijke spelers miste. Geen reden dus voor paniek of treurnis. Een paar maanden later sneuvelde zijn elftal in de competitie. De fouten die in Europa gemaakt werden, zijn nooit opgelost en daarvoor betaalt PSV nu de prijs.

Bij FC Twente deed Steve McClaren hetzelfde: de kop in het zand steken. “We hebben vier keer gelijkgespeeld in de poulefase, terwijl we een aantal duels hadden moeten winnen. We gaan verder en weten dat we ons nu volledig kunnen richten op de competitie.” Het gevolg is bekend: de stilstand van Twente betekende achteruitgang en het ontslag van McClaren.

Fred Rutten constateerde dat in de Eredivisie weinig tegenstanders van het niveau Anzhi lopen. Gertjan Verbeek had ook door dat ze drie maten te klein waren voor de Russische ploeg. Met die wetenschap op zak gingen beide elftallen over tot de orde van de dag. Van een leerproces was geen sprake.

Wijze les

Ronald Koeman benadrukte na de nederlaag tegen Sparta Praag vooral de voordelen van de uitschakeling. Feyenoord hoefde daardoor niet meer drie wedstrijden in de week te spelen en dat kwam hem erg goed uit. Toen diezelfde spelers echter bij bondscoach Louis van Gaal wel drie wedstrijden in de week moesten spelen, zakte zijn team als een plumpudding in elkaar. Als je spelers moeite hebben met drie wedstrijden in de week, dan is een uitschakeling een schijnoplossing. Uit de uitschakeling tegen Dinamo Kiev trok Feyenoord echter een wijze les: ze hadden een spits nodig. Graziano Pellè werd gehaald en het gevolg is bekend. De nederlaag in Kiev zorgde voor overwinningen in de Eredivisie.

Bij Ajax trok Frank de Boer na de nederlaag tegen Steaua Boekarest de juiste conclusies. Hij legde de schuld van de uitschakeling volledig bij zijn eigen ploeg en ging met de zwakke punten aan de slag. Bovendien is De Boer dit seizoen vrijwel de enige trainer geweest die continu het belang van Europees voetbal voor het leerproces van zijn elftal verdedigd heeft. Dat hij opnieuw de landstitel binnenhaalt mag derhalve geen verrassing heten.

De beste reactie op een Europese uitschakeling kwam waarschijnlijk echter van Marco van Basten. Hij zag grote tekortkomingen bij zijn elftal en legde daarvoor de verantwoordelijkheid bij zijn bestuur, dat de selectie samen had gesteld. Hij had één of twee spelers nodig waaraan zijn elftal zich zou kunnen optrekken. In de winterstop werd zijn oproep beantwoord met de komst van El Ghanassy en Van den Berg. Een reeks overwinningen volgde en inmiddels lonkt een nieuw Europees avontuur.

Volgend seizoen

Het belangrijkste is echter dat er in aanloop naar het komende seizoen wat gaat gebeuren. Bondscoach Van Gaal selecteert vooral spelers uit de Eredivisie en het is derhalve van belang dat zij onder weerstand leren voetballen. Op Europees niveau wordt namelijk meer van je gevraagd dan in een thuiswedstrijd tegen RKC Waalwijk of Willem II. Op dat hogere niveau komen tekortkomingen aan het licht, die in ons kikkerlandje gemaskeerd blijven. Wil Nederland op het WK ook maar enigszins een kans maken, dan zijn betere prestaties in Europa cruciaal.

Er zit dus niets anders op dan de pijnlijke lessen te trekken uit het falen in Europa. De verhoudingen in het Europese speelveld veranderen razendsnel en er is voor Nederland maar één manier om daarin te overleven: innovatie. Decennialang is Nederland daarin een voorloper geweest, maar inmiddels sukkelen we achter het peloton aan. Het succes van Oranje op het WK 2010 heeft veel problemen verbloemd, maar het fiasco van het afgelopen EK en het Europese seizoen van onze clubs is genoeg reden om wakker te worden.

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter