Interview Wim Jonk: ‘Aanvallend voetbal leidt tot resultaat’

Vorige week zaterdag werd Ajax A1 kampioen van Nederland. Het was de vierde keer in de laatste vijf jaar dat het hoogste jeugdteam van de Amsterdammers dat flikte, maar aan deze titel zat een bijzonder tintje. De A1 ontpopte zich met spectaculair voetbal namelijk tot het troetelkindje van de club. Bij de wedstrijden in de Youth League zat het stadionnetje op jeugdcomplex De Toekomst een aantal keer helemaal vol. Hoofd opleidingen Wim Jonk was een van de trainers die dit seizoen de jeugdploeg onder zijn leiding had. Jonk gaat in op de voetbalprincipes die hij probeert te volgen en laat zijn licht schijnen over het voetbal van de toekomst.

Jonk2

Jonk assisteerde Said Ouaali bij de kampioenswedstrijd tegen NEC/FC Oss, die een overtuigende 6-0 overwinning opleverde. Hij was blij met het overtuigende optreden van de A1 deze jaargang. ‘Resultaat zonder attractiviteit is saai en attractiviteit zonder resultaat is zinloos, zoals Johan Cruijff het zegt. Dit seizoen is het bij de A1 gelukt om attractiviteit te koppelen aan resultaat, daar ben ik erg blij mee. Ik geloof er in dat aanvallend voetbal leidt tot resultaat. Je kunt winnen en succes bereiken met aanvallend voetbal. De waardering van de supporters is een bewijs dat we op de goede weg zijn. Het gaat er uiteindelijk om dat de fans vermaakt worden, al is dat bij jeugdteams natuurlijk geen doel op zich. Daar draait het namelijk primair om het opleiden van spelers voor het eerste elftal’, aldus Jonk tegenover Catenaccio.

Principes

De speelwijze in de jeugd van Ajax bestaat uit een aantal bouwstenen die ontleend zijn uit de Cruijff-filosofie. ‘In de opleiding volgen we een aantal voetbalprincipes waar Johan en ik het over hebben’, licht Jonk toe. ‘Dat betekent dat we willen winnen met aanvallend voetbal. En wat betekent aanvallend voetbal? Dat we meer en betere scoringskansen creëren dan de tegenstander.’

Scoringskansen creëren kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door aanvallers in posities te brengen waar ze hun directe tegenstander kunnen passeren. Jonk wil dat dit zo vaak mogelijk gebeurt. ‘Het creëren van één-tegen-één-situaties is een van de voetbalprincipes. We willen dat buitenspelers hun wapen, de individuele actie, kunnen benutten. Daar trainen we veel op. Uiteindelijk draait het er in een elftal om dat je de kracht van een ander gebruikt. Spelers moeten hun teamgenoten in staat stellen hun wapens te benutten. Dus dat betekent bijvoorbeeld dat als Appie (Abdelhak Nouri, red.) de bal krijgt hij in zijn hoofd moet hebben dat hij op het juiste moment de buitenspeler moet lanceren en Gino (Dekker, red.) moet tegelijkertijd zorgen dat hij aanspeelbaar wordt.’

Ruben Jongkind (hoofd talentonwikkeling) en Wim Jonk (hoofd jeugdopleiding) werken op De Toekomst aan de uitvoer van Plan Cruijff.

Ruben Jongkind (hoofd talentontwikkeling) en Wim Jonk (hoofd jeugdopleiding) werken op De Toekomst aan de uitvoering van Plan Cruijff.

De voetballers op de flanken vertolken dus een hoofdrol. ‘Buitenspelers zijn een handelsmerk van Ajax. Wij willen dat vleugelaanvallers op de juiste momenten het speelveld breed houden om ruimtes te creëren voor zichzelf en anderen om in te komen. Op die manier voorkomen we dat we trechtervoetbal gaan spelen, waarbij iedereen in de as staat en niemand zorgt voor diepte of breedte. Bovendien creëer je zo ruimte in het centrum van het veld. De buitenspelers kunnen vanuit de zijkant vervolgens gaan bewegen. Het ideaalbeeld is uiteindelijk een moderne vleugelaanvaller opleiden die tweebenig is en zowel binnendoor als buitenom zijn man kan passeren’, schetst Jonk een toekomstbeeld.

Behalve door de grote leermeester Cruijff wordt het hoofd opleidingen van Ajax, die binnenkort zijn diploma coach betaald voetbal behaalt, ook door andere coaches geïnspireerd. ‘Wijlen Gerrie Mühren bijvoorbeeld op het gebied van individueel trainen. Van Louis van Gaal heb ik geleerd hoe je duidelijk kunt maken aan spelers wat ze kunnen verwachten van de tegenstander en dat om te zetten in gerichte trainingen. Van het huidige trainersgilde heb uiteraard veel bewondering voor Pep Guardiola, maar bijvoorbeeld ook voor Roger Schmidt. Wat hij presteert bij Bayer Leverkusen en voorheen bij Red Bull Salzburg vind ik innoverend.’

Video-analyse

De speelwijze van Ajax A1 brengt veel risico met zich mee, maar dat is ingecalculeerd. De moeilijkheidsgraad van het spel is bewust relatief hoog. Zoals Jonk over de junioren zegt: ‘Ze durven dingen te ondernemen. Laat het maar fout gaan, want van fouten kun je leren. Spelers moeten geen angst kennen en niet bang zijn om fouten te maken. Als jeugdtrainer is het heel belangrijk dat je talenten veiligheid biedt en in bescherming neemt. Spelers moeten een gevoel van onoverwinnelijkheid krijgen op het veld.’

Van de gemaakte fouten maakt de Volendammer gretig gebruik om de talenten verder te ontwikkelen. ‘Als er dingen misgaan in de wedstrijd dan pakken we regelmatig met een speler momenten eruit voor de video-analyse. Beelden zeggen meer dan duizend woorden. Dat is ook individueel opleiden. Het opleiden van een teamspeler en deze bewust maken van zijn taken op het veld.’

‘Als we counters willen voorkomen, dan is het belangrijk dat we de onderlinge afstanden bewaken’, treedt Jonk nader in detail over zaken die besproken worden aan de hand van beelden. ‘Als die te groot worden dan word je uit elkaar gespeeld. Het allerbelangrijkste is de drie seconden regel: als we balverlies leiden moeten we direct druk op de bal zetten om de bal binnen drie tellen terug te veroveren.’

Toekomst

Centraal in de nieuwe opleidingsvisie van Ajax staat de wens om voortdurend te innoveren. Jonk probeert dat ook qua speelwijze te doen. Onder andere Spanje staat daarvoor model. ‘Het is geen toeval dat het Spaanse voetbal momenteel zo goed presteert. Dat heeft niet alleen met geld te maken. In Engeland besteden ze ook veel, maar daar doen ze het aanmerkelijk minder goed. Het succes van Spanje heeft in mijn ogen ook te maken met organisatie en cultuur. Daar gaan ze heel bewust om met het definiëren van een speelwijze en die concepten vertalen ze vervolgens in trainingsvormen. Die hele methodologie is verankerd in de club en opgebouwd vanuit de visie en missie. Daar ligt een hele grote uitdaging voor het Nederlandse voetbal. Wij zijn daar ook mee begonnen in de jeugdopleiding en dat gaat zijn vruchten afwerpen.’

Jonk

Jonk wil met Ajax de concurrentie voortdurend voorblijven en de sleutel ligt daarvoor in de jeugdopleiding. ‘Wij willen onze spelers voorbereiden op het voetbal van de toekomst en spelers vanuit hun eigen kracht creatief eigen keuzes te laten maken.. Om voorop te lopen in de ontwikkelingen van het internationale voetbal kijken we ook in de keuken bij andere clubs, zoals Bayern München, Barcelona, Valencia en het Red Bull-concern. Dat doen we ter oriëntatie, het is natuurlijk niet zo dat we alles wat we tegenkomen blind overnemen.’

De volgende stap is dat Ajax behalve aan de hand van video-analyse ook met data het spel onder de loep kan nemen. ‘Voordat je de speelstijl meetbaar kunt maken, moet je echter eerst een definitie opstellen van aanvallend voetbal. Die definitie moet je vervolgens uitwerken in voetbalprincipes. Behalve video kan ook data daarbij helpen.’

Copa Amsterdam

Tussen 23 en 25 mei sluit Ajax A1 met de Aegon Copa Amsterdam het seizoen af. RSC Anderlecht, Besiktas en Rosenborg BK zijn de tegenstanders in de poule. De spelers die in de zomer aansluiten bij Jong Ajax of het eerste elftal zullen echter niet van de partij zijn, omdat zij van hun welverdiende vakantie mogen genieten.

Het is daardoor waarschijnlijk dat Ajax net als in vorige jaren in het Olympisch Stadion een aantal B-junioren aan het grote werk laat ruiken. Zo maakte vorig jaar de toen vijftienjarige buitenspeler Javairo Dilrosun indruk op de Copa. Een paar maanden later tekende hij zijn eerste jeugdcontract, bij Manchester City. Ook andere talenten als Timothy Fosu Mensah (Manchester United) en Mink Peeters (Real Madrid) vertrokken nog voor ze ook maar in de buurt waren gekomen van het eerste elftal.

Een risico van het beleid om toptalenten niet meer standaard een contract te geven als ze zestien jaar oud worden. Daar is Ajax nu, als gevolg van een aantal veranderingen in de voetbalwereld, op teruggekomen. ‘We hebben dat beleid geanalyseerd en aangepast’, beaamt Jonk. ‘Vorig seizoen zijn er drie talentvolle jongens bij ons vertrokken naar grote buitenlandse clubs. Dat is natuurlijk erg jammer en onwenselijk, wat hun beweegredenen ook zijn.’

‘Maar we hebben het beleid vooral veranderd vanwege een aantal belangrijke zaken die  zijn gebeurd, want van de 1997-lichting met Nouri, Dekker en Van de Beek is bijvoorbeeld niemand vertrokken’, vervolgt Jonk. ‘Afgelopen zomer is plotseling de internationale opleidingsvergoeding sterk verlaagd. Ook is de markt voor zaakwaarnemers vrijgegeven en zijn de Engelse televisiegelden explosief gestegen. Daarnaast zien we dat de eerste effecten van de veranderingen in de jeugdopleiding zichtbaar worden. De kwaliteit van de spelers neemt toe. Onze talenten worden dus steeds aantrekkelijker en ook nog goedkoper voor buitenlandse clubs. Zo’n ingrijpende wijziging in de spelregels heeft consequenties voor een opleidingsclub als Ajax. We hebben steeds gezegd: we zijn een lerende organisatie. En dat is precies wat we hier nu ook doen. Als de situatie daarom vraagt, dan moeten we aanpassingen doen. Als het voetbal en kiezen voor ontwikkeling maar voorop blijft staan.’

Jonk: ‘Wij bieden onze talenten een plan op maat en een ideale omgeving om zich verder te ontwikkelen. Spelers krijgen hier écht kansen, dat is bij de internationale grootmachten een ander verhaal. Wij hebben veel vertrouwen in onze jongens en willen ze graag behouden en verder ontwikkelen richting Ajax 1. Daar kan nu wat sneller een eerste contract aan vastzitten, maar de essentie van ons verhaal naar jongens toe blijft overeind.’

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter