Hoe FC Twente geruisloos afgleed als topclub

,,Ik kan het niet geloven,’’ stamelde een emotionele Joop Munsterman tegenover NOS-verslaggever Joep Schreuder, vlak voordat FC Twente zich officieel de beste voetbalclub van Nederland mocht noemen. ,,Ik kan het niet geloven,’’ herhaalde de voorzitter. De club uit Enschede werd ruim drie jaar geleden landskampioen en dat terwijl het enkele jaren eerder bijna failliet werd verklaard. De Tukkers zouden de definitieve aansluiting vinden bij de Nederlandse top en in de loop der jaren zelfs uitgroeien tot een Europese subtopper. Tenminste, dat was het plan. Nu, drie jaar later, kraait er geen haan naar als Twente op de eerste competitiedag in eigen huis niet verder komt dan een 0-0 tegen RKC Waalwijk. FC Twente lijkt zowel sportief als financieel niet meer op een topclub.

FC Twente voorzitter Joop Munsterman

FC Twente-voorzitter Joop Munsterman

Begrotingstekort

 Schermafbeelding 2013-08-10 om 11.50.16

De kiem van de problemen die nu bij Twente aan de oppervlakte komen, ligt in een structureel tekort op de begroting. Het operationele resultaat (zonder transferkosten en –opbrengsten) van de Tukkers is al enkele jaren negatief. In het seizoen 2009/2010 was er zelfs een tekort van 8,5 miljoen euro terug te vinden op de lopende jaarrekening. Dankzij enkele lucratieve transfers, en het bereiken van de Champions League, werd er toch ieder jaar netto een bescheiden winst geboekt.

,,We hebben scherp aan de wind gezeild,’’ erkende Arjan Hoop, adviseur van de Raad van Commissarissen (RvC) van FC Twente tegenover Voetbal International. Dat is nogal een understatement. FC Twente had vorig jaar een schuld staan van 58,5 miljoen euro. Dit komt voor een groot deel door de investering in het stadion, maar tevens door twee ontslagen trainers en een salarishuis zonder dak.

Transferopbrengsten worden gebruikt als sluitstuk van de begroting. Het grote risico van deze manier is dat elke speler die je koopt weer met winst moet worden verkocht, want anders maak je geen winst op je spelers en schrijf je rode cijfers. In het begin verliep het nog allemaal goed. Cheick Tioté, Ronnie Stam en Theo Janssen bloeiden op bij FC Twente en werden met winst verkocht. De absolute klapper vond een seizoen later plaats met Luuk de Jong, die voor negen ton overkwam van De Graafschap en later voor twaalf miljoen naar Borussia Mönchengladbach verkaste. Twente balanceerde echter op een dun koord om de periode naar het nieuwe stadion te overbruggen. Dat moest een keer fout gaan en dat ging het ook.

Ommekeer

Vanaf de seizoenen 2010/2011 en 2011/2012 slaat de balans ineens door naar de andere kant. De spelers die voor aanvang van deze seizoenen zijn gehaald, verkocht Twente bijna allemaal met verlies. Zelfs de naar Tottenham Hotspur vertrokken Nacer Chadli kon de transferbalans over het seizoen 2010/2011 niet redden. De grootste oorzaak voor het verlies over dat seizoen zijn de verliezen over Marc Janko en Emir Bajrami. Alleen Roberto Rosales kan nog zorgen voor een positieve transferbalans over dat jaar, als hij voor meer dan twee miljoen euro wordt verkocht. Dit lijkt er nog niet in te zitten, gezien het feit dat zijn contract afloopt.

Schermafbeelding 2013-08-10 om 12.39.20

Deze verliezen zijn voor een groot deel op het conto te schrijven van Michel Preud’homme, die verantwoordelijk was voor het halen van de spelers. Bij FC Twente was de trainer immers lange tijd ook direct technisch manager.

Ook over de aangekochte spelers in aanloop naar het seizoen 2011/2012 maakt FC Twente (nog) geen winst, omdat de prijzige Leroy Fer niet met winst kon worden verkocht. Dat kan overigens nog wel gebeuren, mits Andreas Bjelland en Willem Jansen in de toekomst voor meer dan drie miljoen euro worden verkocht.

Schermafbeelding 2013-08-10 om 09.56.19

Dat Twente in de loop der jaren verlies boekte over gekochte spelers valt mede samen met het feit dat ze zich minder zijn gaan richten op het scouten in het buitenland. Door die goede scouting wist het voorheen zeer talentvolle spelers als Bryan Ruiz en Marko Arnautovic te strikken en met forse winst te verkopen. In plaats daarvan begonnen de Tukkers zich op de spelers uit de eigen Eredivisie te storten; met dure transfers als die van Leroy Fer en Dusan Tadic tot gevolg.

Daarnaast is FC Twente indirect slachtoffer geworden van de overname van Vitesse door Merab Jordania. FC Twente had immers altijd een nauwe relatie met Chelsea en profiteerde daar gretig van door spelers als Slobodan Rajkovic en Miroslav Stoch te lenen van The Blues. Nu Vitesse praktisch gezien in de handen ligt van Roman Abramovitsj, is het een opleidingsclub geworden voor Chelsea-spelers. De talenten uit Londen worden daardoor steevast in Arnhem ondergebracht en dus loopt FC Twente ze mis.

Salarissen

Niet alleen maakt FC Twente verlies over aangekochte spelers, ook aan salariskosten zijn de Tukkers de laatste jaren steeds meer geld kwijt. Deze lastenpost is vergeleken met het jaar 2009 met maar liefst elf miljoen euro gestegen. In het boekjaar 2011/2012 was FC Twente meer dan 60 procent van de omzet kwijt aan salariskosten, net als zich eind 2010 voordeed. Twente heeft nog nooit zo’n hoog percentage van de omzet besteed aan salarissen als in dat boekjaar. Ter vergelijking: bij Ajax besteedde men in 2011/2012 ongeveer 43,2 procent van de omzet aan salariskosten. Bij Feyenoord is dit 44,5 procent. Die twee clubs eindigden dat seizoen als eerste en tweede. Twente moest het ondanks de fors gestegen salarissen doen met de zesde plaats. Als je salarissen blijven stijgen, maar de prestaties niet meegroeien, dan heb je als club een probleem.

Schermafbeelding 2013-08-09 om 20.18.18

Doorgebroken jeugdspelers

In aanloop naar het seizoen 2011/2012 benadrukt Joop Munsterman in zijn perspresentatie dat de ontwikkeling van de jeugd bij Twente aandacht moet krijgen. ,,Er is de afgelopen drie jaar geïnvesteerd in de Voetbalacademie, die een leidende rol binnen de Regionale Jeugd Opleidingen heeft en wordt door de KNVB als voorbeeld gezien. De structuur van de academie wordt doorontwikkeld. Onder meer een sterke binding realiseren met FC Twente 1 waardoor optimale doorstroming mogelijk is en op alle niveaus een topsportcultuur neerzetten zijn daar onderdeel van. Centraal in het model staat de optimalisatie van in- en uitstroom.’’

Naast het scouten van jonge buitenlandse talenten is immers ook het kweken van eigen jeugd dé manier om je spelers met forse winst te verkopen. Bovendien is het de goedkoopste manier om je selectie te vullen en je zorgt ervoor dat de achterban zich kan identificeren met je elftal. Met de aanstelling van Co Adriaanse, voorstander van eigen jeugd, leek het zover te komen dat de jeugd een serieuze kans kreeg bij Twente. Ola John en Steven Berghuis kwamen veel meer aan spelen toe en ook jeugdspelers Nick Marsman en Nils Röseler mochten hun debuut maken in het eerste. Vooral Ola John liet zijn waarde gelden en bleek uit te groeien tot een ware assistkoning, waarmee hij later ook zijn transfer naar Benfica af zou dwingen.

Schermafbeelding 2013-08-10 om 20.24.47

Dat staat in schril contrast tot Steve McClaren, die in zijn eerste periode bij FC Twente alleen Dario Vujicevic en Alexander Bannink liet debuteren. McClaren deed daarna nooit meer een beroep op Bannink. De Engelsman, die niet zoveel moet hebben van jeugdspelers, liet bovendien bij vlagen zien een neusje te hebben voor slechte aankopen. Hij deed in zijn eerste periode met Tioté, Janssen en Stam goede zaken, maar daar stond ook een aantal miskopen tegenover.

McClaren nam Bernard Parker voor een miljoen euro over van Thanda Royal Zulu uit Zuid-Afrika. Parker wist in zeventien wedstrijden voor de Tukkers geen enkele goal te maken en vertrok anderhalf jaar later op huurbasis naar Panseraikkos in Griekenland om daarna transfervrij te vertrekken. Ook Nikita Rukavytsya, waar Twente meer dan een half miljoen voor neerlegde, mislukte in Enschede. Hij kwam niet verder dan negen wedstrijden, werd uitgeleend en vertrok uiteindelijk ook transfervrij. Ook spelers die gehuurd werden, bleken vaak waardeloos. Ransford Osei kwam op huurbasis over van Maccabi Haifa en Wellington werd van 1899 Hoffenheim geleend. Osei speelde uiteindelijk geen minuut in Enschede en Wellington kwam niet verder dan drie korte invalbeurten.

Tweede termijn Steve McClaren

Als je de aanvoer van jeugdspelers naar het eerste wil bevorderen, zoals Munsterman enkele maanden voor het ontslag van Adriaanse benadrukte, is de hereniging met McClaren dan ook een zeer tegenstrijdige keuze geweest. Desondanks vond Munsterman McClaren juist de beste keuze. ,,He’s coming home,’’ jubelde de voorzitter al. Dat was te vroeg gejuicht, ook op het gebied van de jeugd.

In zijn tweede termijn bij de Enschedeërs liet McClaren drie jeugdspelers debuteren. Dat klinkt aardig, maar in de praktijk is dit feit te verwaarlozen. Tim Hölscher en Quincy Promes speelden slechts vier wedstrijden onder McClaren en Joey Pelupessy speelde twee van zijn drie wedstrijden onder McClaren in de Europa League. Een competitie waar de trainer nooit enig belang aan heeft gehecht. Als de oefenmeester al jeugdspelers opstelde in competitiewedstrijden dan was dat vaak uit nood vanwege schorsingen of blessuregevallen. Uiteindelijk liet McClaren in ruim een jaar tijd minder jeugdspelers opdraven dan Adriaanse had gedaan in een halfjaar.

In aanloop op het seizoen 2012/2013 blies de Engelse oefenmeester ook zijn reputatie op het gebied van miskopen nieuw leven in. Met het vertrek van sterkhouders Luuk de Jong en Ola John kreeg hij van voorzitter en vriend Munsterman immers weer de ruimte om geld uit te geven. De miljoenen vlogen de deur uit als nooit tevoren. 7,5 miljoen voor Dusan Tadic, zes miljoen voor Luc Castaignos en 2,8 miljoen voor Felipe Guitiérrez: niets leek meer te gek in Enschede. Ondanks het structurele tekort op de begroting wilde Twente op de transfermarkt meedoen met de grote jongens. Ironisch genoeg bewandelen de traditionele topclubs inmiddels, overigens met succes, de tegenovergestelde weg.

Castaignos mag inmiddels worden bestempeld als miskoop, terwijl ook Gutiérrez de hooggespannen verwachtingen nog niet waar kan maken. Alleen Tadic blijft goed overeind, maar Twente weet dat het hem ooit voor meer dan 7,5 miljoen euro moet verkopen om winst op hem te maken. Voor een speler die slechts incidenteel mag opdraven in het nationale elftal van Servië en niet uitkomt op een Europees toernooi wordt dat nog een hele klus.

Schermafbeelding 2013-08-10 om 09.56.08

Ook de komst van Dedryck Boyota van Manchester City, die van McClaren absoluut gehaald moest worden, deed een hoop stof opwaaien. In de winterstop stuurde FC Twente de verdediger namelijk alweer terug naar Engeland, omdat hij helemaal niks had laten zien.

McClaren had maar één doel met FC Twente: kampioen worden. De instelling dat het kampioenschap de prioriteit genoot, leidde tot wanprestaties in Europa en de bekende blamage in de KNVB-beker tegen FC Den Bosch. De minachting naar beide competities waar geen eer en euro’s te halen vielen, is McClaren uiteindelijk heel duur komen te staan. De druk werd namelijk alsmaar hoger, wat leidde tot slechte resultaten in de competitie en uiteindelijk het ontslag van de Engelsman. Terwijl het financieel niet voor de wind ging, bleven ook de sportieve prestaties achterwege. FC Twente eindigde net als vorig seizoen op een zesde plaats en versleet in de tussentijd twee trainers: een dramatisch resultaat.

Conclusie

Voor deze tegenvallende feiten kan slechts één man verantwoordelijk worden gehouden: Joop Munsterman. Hij is de man die alle touwtjes in handen heeft en dus ook degene die alle trainers aanstelt. Er is niemand die hem tegen kan houden, want als voorzitter van FC Twente en voorzitter van de Raad van Commissarissen controleert hij zichzelf.

Terwijl de club kampt met een schuld van tientallen miljoenen en de salariskosten blijven stijgen, kan de club ook op sportief gebied geen vuist maken. De financiële malaise heeft direct invloed op de sportieve prestaties, want FC Twente heeft geen geld om te investeren in de spelersgroep.

Het lijkt erop alsof de voorzitter ook beseft dat er iets moet veranderen. Deze zomer vonden immers nog geen gekke aankopen plaats, ondanks de transferinkomsten van Chadli en Fer. Hij stelde Michel Jansen, voormalig hoofd jeugdopleidingen, officieel aan als hoofdtrainer en daarmee lijkt de jeugd van FC Twente eindelijk een eerlijke kans te krijgen. Dat was ook te zien in de wedstrijd tegen Feyenoord, waar vier jeugdspelers in actie kwamen. Een nieuwe koers is dan ook hard nodig. De Tukkers beginnen namelijk zowel sportief als financieel op een subtopper te lijken en dat lijkt me toch niet wat de voorzitter voor ogen had op 2 mei 2010, toen hij vol emoties het veld oprende om het eerste kampioenschap van FC Twente te vieren. Munsterman moet de club weer redden, zoals hij dat in zijn beginperiode zo succesvol deed. Anders zullen de Tukkers de komende jaren moeten toekijken hoe Ajax en PSV de dienst uitmaken en kan het de status van een Nederlandse topclub definitief op de buik schrijven.

About Jasper van Vliet

Jasper is freelance journalist voor o.a. NUsport en het AD Utrechts Nieuwsblad. Daarnaast studeert hij Journalistiek aan de Hogeschool in Utrecht.