Hoe de nazi’s Dynamo Kiev versloegen

kievIn de komende UEFA Cup wedstrijden staat er een geheel Oekraïnse ontmoeting op het programma. Dynamo Kiev en Shakthar Donetsk nemen het tegen elkaar op in de halve finale van deze prestigieuze Europese beker. De derde Oekraïense ploeg, Metallist Kharkov, werd eerder al uitgeschakeld door datzelfde Dynamo. Het Oekraïense voetbal lijkt in de lift te zitten. Misschien wordt het eens tijd om datzelfde voetbal eens onder de loep te nemen.
Natuurlijk kent iedere voetballiefhebber de naam van Valeri Lobanovsky. Hij was één van de weinige profvoetballers uit zijn tijd, die een doelpunt kon maken direct uit een corner. Later werd hij een alom bekende trainer die grote successen haalde met Dynamo Kiev, waarvan de laatste grote prestatie (de halve finale van de Champions League) gevierd werd met Andrei Shevchenko en Sergei Rebrov. Bij de managementmethoden van Lobanovsky stond het collectief centraal. Tijdens trainingen liet hij vaak alternatieve oefeningen doen, zoals elementen van American Football, of onderwierp hij zijn spelers aan continue testen en analyses. Dit wetenschappelijke aspect is later door heel voetballend Europa doorgevoerd. Men kan dus stellen dat voetbal naast een spelletje ook wetenschap is.

Maar voetbal is ook een politiek platform. Nog voor Lobanovsky ter wereld kwam, werd in 1927 Dynamo Kiev opgericht door de GPU, de staatspolitie en vroegere voorloper van de Russische geheime dienst, KGB. Niet veel later werd de club officieel van staatsgeld voorzien door diezelfde geheime dienst, alsmede het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het ging zelfs zover dat spelers in de jaren ’50 tot ’80 zelfs als politieman of legerofficier aan werden geduid, iets dat in meer communistisch getinte landen een gebruik was. De Hongaar Ferenc Puskas, die alom wordt beschouwd als één van de beste voetballers allertijden, werd daarom ‘de majoor’ genoemd.


De aanloop

Terug naar Dynamo Kiev. De ploeg beleefde in de Tweede Wereldoorlog één van de zwartste bladzijden van hun toen nog korte geschiedenis. In het door nazi-Duitsland bezette gebied in Kiev was door de oorlog geen georganiseerd voetbal mogelijk. Veel spelers van Dynamo vonden om die reden werk bij de plaatselijke bakkerij, door de Duitsers aangeduid als ‘Bakkerij nummer 3’. Daarnaast bleven ze wel incidentele wedstrijden spelen, die vaak ergens op een veldje geregeld werden. Het Duitse oog viel op dit collectief en ze werden uitgenodigd om een wedstrijd te spelen tegen een Duits legerteam. Dit Oekraïense team bestond uit acht spelers van Dynamo Kiev en drie spelers van Lokomotiv Kiev. Ze noemden zichzelf Start.

start

FC Start

In juli 1942 begonnen zij aan een reeks wedstrijden tegen legeropponenten, zowel Duitsers als Geallieerden. Op 12 juli werd het eerste Duitse team verslagen, gevolgd door een afdroging van een sterker Duits team met 6-0 op 17 juli. Twee dagen later, op 19 juli, was Start te sterk voor een Hongaars team genaamd MSG Wal. De Hongaren wilden revanche op de 5-1 nederlaag en speelden betrekkelijk goed in de tweede wedstrijd op 26 juli. Echter wist Start ook deze wedstrijd te winnen met 3-2, waardoor de Duitse troepen hun sterkste team selecteerde voor een titanenduel dat de lokale media beheerste. Overal in de stad werden posters opgehangen. De onverslaanbare Duitse ploeg, genaamd Flakelf, zou op 6 augustus evenwel zijn meerdere moeten erkennen in de Oekraïners, die de Duitsers met 5-1 compleet vernederden. Deze uitslag werd echter niet in de kranten vermeld, omdat de Duitsers alleen nazipropaganda duldden.

Er werd een tweede wedstrijd voorgesteld op 9 augustus, in het Zenitstadion in Kiev. De Duitsers waren van plan hun eer te herstellen, daarin ging niets hen te ver. Een SS-officier werd aangesteld als scheidsrechter, een teken voor de spelers van Start dat de wedstrijd nooit eerlijk zou verlopen. Anonieme bronnen zeiden de spelers ook dat ze gestrafd zouden worden, mochten ze weer winnen.

flakelf

De Duitse ploeg

Desondanks besloten de trotse Oekraïners te spelen zoals ze dat altijd deden. Daarbovenop weigerden ze de Hitlergroet te brengen voor het begin van de wedstrijd, iets wat bepaald niet in goede aarde viel bij de al geïrriteerde Duitsers.

poster

Het affiche

De wedstrijd
Vanaf het eerste fluitsignaal werd de wedstrijd een ordinaire schoppartij, doordat de Duitsers weinig oog hadden voor de bal, maar des te meer voor de tegenstander, die vakkundig doorgezaagd werd. De scheidsrechter zag dit alles uiteraard niet.
Toen het zelfs zo erg werd dat de doelman van Start groggy stond te keepen, scoorde Flakelf het eerste doelpunt.
De Oekraïners lieten zich echter niet uit het veld slaan en gingen ondanks de grove charges op zoek naar een tegentreffer. Uiteindelijk kon de leidsman niets anders dan een vrije trap toekennen aan de mannen van Kiev, een vrije trap die meteen gescoord werd. Daarna vervolgde Kiev-speler Goncharenko de goede remonte van zijn ploeg, door de gehele Duitse defensie te dollen en het tweede doelpunt aan te tekenen. Het werd zelfs nog 3-1 net voor de rust en de Oekraïnse fans konden hun geluk niet op. Onder luidkeels gejuich ging FC Start rusten.

Tijdens de theepauze werd het team uit Kiev gestoord door twee mannen. De eerste, genaamd Shvetsov, was een nazi-collaborateur en vertelde de ploeg dat ze maar beter konden verliezen. De tweede man was net als de scheidsrechter een SS-officier, die de spelers op het hart drukte dat er verregaande consequenties verbonden waren aan een winstpartij.

Hoezeer de nazi’s het ook probeerden, het Duitse team was geïntimideerd geraakt door het publiek en ging niet door met hun fysieke spel. Door beide teams werd er twee keer gescoord in het tweede bedrijf, wat de eindstand op 5-3 voor Start bracht. Verdediger Klimenko zorgde echter voor de ultieme vernedering door de gehele Duitse defensie te dollen, inclusief de keeper, om vervolgens demonstratief de bal naar de middenlijn te trappen. De wedstrijd was ten einde en de Oekraïners hadden bewezen dat nationalisme en trots alles kan overwinnen. Zij speelden met hun hart in plaats van hun verstand, en daar gaat het om bij voetbal. Voetbal is emotie.

Revanche
De wraak van de nazi’s liet niet lang op zich wachten. Echter, in tegenstelling tot wat Sovjet propaganda suggereerde, zijn de spelers niet gelijk opgepakt en gefusilleerd bij het Babi Yar-ravijn.
Op 16 augustus, toen de geoliede machine van Start een tegenstander genaamd Rukh met 8-0 had gesloopt, werden elf spelers van Start bij de bakkerij opgepakt door de Gestapo. Zij werden gedurende lange tijd gemarteld. Één van de spelers, Mykola Korotkykh, overleed zelfs tijdens de martelingen toen hij ontmaskerd werd als voormalig lid van de NKVD, de voorloper van de Russische KGB. Hij werd het eerste slachtoffer van de zogenaamde “dodenwedstrijd”.

De tien anderen werden naar het concentratiekamp in Siretz gestuurd, waar ze onder vanzelfsprekend erbarmelijke omstandigheden zware arbeid moesten verrichten. Toen dit kamp aangevallen werd door verzetsstrijders, gaven de kampofficieren het bevel om een derde van alle gevangen te doden. Hierdoor werden drie van de Kiev-spelers omgebracht en in een massagraf gedumpt.
Drie andere spelers waren die dag met een werkploeg in Kiev bezig. Toen zij hoorden wat er was gebeurd in het kamp, sloegen zij volgens sommige bronnen op de vlucht. Zij hebben tot het einde van de oorlog in Oekraïne ondergedoken gezeten.

Wanneer in 1943 de Russen Kiev bevrijden, worden de verhalen over Start en hun tegenstanders de kop ingedrukt. Spelen met de nazi’s stond toen op gelijke hoogte als deserteren naar de vijand. In plaats van roem en faam waren de overgebleven spelers bang voor vervolging. Pas toen Stalin overleed, kwamen de heldenverhalen bovendrijven. Deze werden door de mensen zo verteld, dat de uitslag van de voetbalwedstrijd meteen tot de dood van de spelers had geleid, zoals hoort bij een heroïsch epos.

Doelpuntenmaker Goncharenko kijkt na de val van de muur terug op de impact van het overlijden van zijn vier ploeggenoten. “Het was een wanhopig overlevingsgevecht, dat fataal afliep voor vier van mijn teamgenoten. Jammer genoeg stierven ze niet omdat ze zulke goede voetballers waren, of Dynamo-spelers. Ze stierven net als vele andere Sovjets omdat twee totalitaire systemen elkaar bevochten, en ze waren voorbestemd om slachtoffer te worden van die grootschalige massamoord. De dood van de Dynamo-spelers is niet zoveel anders als die van veel andere Oekraïners.”

Hoewel dat waar moge zijn, blijft het een verhaal van ongekende schoonheid, door zijn tragiek en betekenis voor een heel volk. Sport kan verbroederen, zelfs in de meest moeilijke tijden.

match-of-death

Het monument ter nagedachtenis aan de wedstrijd

Dit opmerkelijke verhaal heeft zijn sporen nagelaten in de samenleving. Zo heet het Zenit-stadion vanaf 1981 het Start-stadion en zijn er maarliefst vier films over deze gebeurtenis gemaakt. De bekendste is een Hollywood-productie genaamd “Escape to Victory”, met rollen van Sylvester Stallone, Michael Caine en Pelé. Schrijver en ex-voetballer James Riordan bracht een boek uit genaamd “Match of Death”, gefascineerd als hij was door de mythe rondom de wedstrijd.

About Gino van Montfort

Gino is hoofdredacteur en mede-oprichter van Catenaccio. Hij is al van kinds af aan voor Feyenoord, maar laat in zijn artikelen vooral een merkwaardige interesse zien in clubs, spelers en verhalen uit Zuid-Amerika. Oh, en nu Feyenoord het wat minder doet, hoor je hem vooral over zijn andere grote liefde: Real Madrid. Volg Gino op Twitter | Meer artikelen van Gino