Hoe Barcelona een karikatuur van zichzelf werd

Het is een mooie avond in de herfst van 2010 als Lionel Messi aanzet voor een dribbel op het middenveld. Camp Nou veert op. Het Argentijnse wonderkind heeft zojuist al de binnenkant van de paal geraakt met een subtiele boogbal en de socio’s weten dat ze opnieuw verwend gaan worden met een hoogstandje. Dit keer speelt Messi de bal achteloos in de diepte op zijn kompaan Andrès Iniesta, die aanzet voor een dribbel – vooral om tijd te winnen – en vervolgens de bal steekt op Xavi. Die heeft in zijn ooghoeken de Braziliaanse verdediger Marcelo al zien aankomen en wipt de bal subtiel over hem heen. Marcelo glijdt voorbij en daarna wordt ook Iker Casillas verschalkt. Barcelona-Real Madrid: 1-0. Er zullen die avond nog vier doelpunten volgen in een voetbalshow die zijn weerga niet kent. Dit Barcelona is waarschijnlijk het beste elftal dat het voetbal ooit heeft gekend.

Voor Barcelona-fans valt er steeds minder te genieten.

Voor Barcelona-fans valt er steeds minder te genieten.

Hoe anders was dat woensdagavond. De hoofdrolspelers van Barcelona waren nog steeds van de partij, maar de glans is verdwenen. Dat het enige doelpunt van de Catalanen uit een hoekschop viel, vertelt het hele verhaal. Barcelona heeft nog steeds het monopolie op de bal, maar het monster dat balbezit heet heeft zijn tanden verloren. Om te begrijpen hoe dit Barcelona een karikatuur van zichzelf is geworden, biedt Rasmus Ankersen uitkomst.

Honger in het paradijs

Ankersen vergaarde wereldfaam met zijn boek ‘The Goldmine-effect’, waarin hij de plaatsen in de wereld bezoekt die extreem veel wereldtoppers afleveren. Inmiddels is hij bezig met een nieuw boek, getiteld ‘Hunger in paradise’, waarin hij onderzoekt hoe wereldleiders op een bepaald terrein die positie razendsnel verliezen. Woensdagmiddag onderstreepte Ankersen dat verhaal tijdens een presentatie voor de World Football Academy met een anekdote over Nokia, waarvan de CEO na het uitkomen van de IPhone in een presentatie vertelde dat ze zich niet druk hoefden te maken over dit product, wat slechts een niche zou bedienen. ‘Voormalig CEO staat er daarom’, grapt Ankersen. Nokia verloor na het uitkomen van de IPhone in een tijdsbestek van een paar jaar zijn positie als marktleider.

Ankersen beschrijft vier lessen die winnaars moeten trekken om aan de top te blijven. Als Barcelona dat had geweten, dan waren ze nu waarschijnlijk niet op weg naar hun eerste jaar sinds 2008 zonder prijs.

Begrijpen

De eerste conclusie die Ankersen trekt is dat winnaar moeten begrijpen waar hun succes vandaan komt. Een winnaar is vrijwel altijd een verliezer, die zichzelf geëvalueerd heeft. Daarom is het cruciaal om ook als je wint te blijven evalueren. Vele winnaars leven echter in de misvatting dat goede resultaten het gevolg zijn van goede beslissingen, terwijl dat lang niet altijd noodzakelijk het geval is. Een slecht proces leidt niet altijd tot slechte resultaten. Soms verandert succes geluk namelijk in genialiteit.

Dat bleek ook bij Barcelona, dat sinds Sandro Rosell de voorzittershamer overnam van Joan Laporta uitblonk in een gebrek aan langetermijnvisie. Dat werd meer dan eens duidelijk toen de destijds 28-jarige David Villa voor veertig miljoen euro gehaald werd van Valencia. De hoofdprijs betalen voor een speler uit die leeftijdscategorie is water naar de zee dragen en dat bleek toen Villa drie jaar later met 35 miljoen verlies van de hand werd gedaan.

Ondertussen werd een evident probleem dat ontstond in de defensie over het hoofd gezien. Carles Puyol raakte aardig op leeftijd en dus drong trainer Pep Guardiola aan op de aankoop van Thiago Silva, een van de beste verdedigers ter wereld. Het bestuur sloeg zijn advies in de wind. Niet alleen bleef een nieuwe verdediger uit. Dmytro Chygrynskiy werd ook nog eens tegen de wil van Guardiola in verkocht.

Toch won Barcelona in 2011 de landstitel, de Champions League, de Supercopa, de Europese Supercup en de wereldtitel. Als de Catalanen op dat moment een evaluatie hadden gedaan, dan hadden ze dat dit succes te danken was aan de fenomenale trainer Guardiola. Daarnaast wist Guardiola zijn steeds ouder wordende kern tot het uiterste te drijven, maar de Spaanse trainer constateerde dat de ketchup-fles bijna was uitgeknepen.

De bereidheid van Guardiola om continu door te selecteren was een van de sleutels van zijn succes. Ronaldinho bezorgde Barça in 2006 de Champions League, omdat omdat hij voor 2008 niet meer de beste optie was, vloog hij zonder pardon de deur uit. Ten tweede was er de doorstroming vanuit de jeugd. Het Barcelona van de laatste jaren werd terecht geroemd voor het feit dat de selectie voor een groot deel uit eigen kweek bestond. Als deze doorstroming dan stokt, is het niet meer dan logisch dat je binnen een paar jaar in de problemen komt.

Status quo

Daarmee kwam Barcelona automatisch uit bij het tweede punt dat Ankersen maakt. Kampioenen die jarenlang aan de top blijven, zijn continu ontevreden met de status quo. Zij verbeteren zichzelf al nog voordat de buitenwereld dit noodzakelijk acht. Neem bijvoorbeeld Tiger Woods, die op het toppunt van zijn roem besloot om zichzelf een nieuwe slag aan te leren. De Amerikaanse golfer deed daarmee bewust een stap terug om later twee stappen vooruit te kunnen zetten.

Bij Barcelona was er na het vertrek van Laporta en technisch directeur Txiki Begiristain nog maar een iemand die zich weigerde neer te leggen bij de status quo: Guardiola. Hij besloot nog een jaar tegen de bierkaai te vechten. Ondanks dat de status quo hem de titel en de Champions League had opgeleverd, veranderde hij toch zijn tactiek. Guardiola haalde steeds vaker de 3-4-3 van zijn leermeester Johan Cruijff uit de kast, maar dat bleek onvoldoende om Barcelona te laten opleven. In april kondigde de afgepeigerde Guardiola zijn vertrek aan. Hij kon het niet over zijn hart verkrijgen om zijn sterspelers door te selecteren, omdat hij zijn liefdevolle relatie met deze sterren niet wilde verliezen.

Om de volledige aftakeling van het superteam van voorheen te voorkomen moesten overduidelijke harde maatregelen genomen worden, maar Rosell stelde zich op als de Mohammed Saïd al-Sahaf van Barcelona: ‘Er zijn geen Amerikanen in Irak.’ Hij had de sterren van weleer nodig om de inkomsten uit merchandising op te schroeven en dus bleven harde maatregelen uit. Met Tito Vilanova werd een marionet aangesteld. Onder hem werd Barcelona nog wel kampioen, maar de doorstroom uit de eigen jeugd stokte volledig en Thiago nam de wijk naar Bayern München om herenigd te worden met Guardiola, waardoor Barcelona de natuurlijke opvolger van Xavi uit zijn handen liet glippen.

Breek het

De derde les van Ankersen is dat als iets nog niet gebroken is, je misschien moet overwegen om dat te doen. Immers: als de buitenwereld sneller verandert dan de binnenwereld van een club, dan word je onvermijdelijk aan alle kanten ingehaald. De enige manier om te voorkomen dat je wordt ingehaald is door tijdig in te grijpen en zelf datgene te slopen wat nog niet kapot is. Zelf het elftal opnieuw opbouwen, voordat je ingehaald wordt door de tijd. Het is de keuze tussen goed lijken of beter worden.

Wanneer Barcelona had geconstateerd dat winnen niet de enige parameter van presteren is, dan had de club misschien eerder ingegrepen. In dat opzicht zou het kampioenschap van verleden jaar zo maar eens negatief – want misleidend – kunnen zijn geweest. Barcelona kreeg vorig seizoen maar liefst veertig tegendoelpunten, een gigantisch aantal voor een ploeg die zich altijd liet voorstaan op zijn vermogen een wedstrijd te controleren. Dit was een sterke indicatie dat er verdedigers moesten worden gehaald. Er kwam – uiteraard – niemand.

Oncomfortabel

De laatste les van Ankersen is dat prestaties geen resultaat zijn van comfort, maar van hard werken. Beperkingen zorgen voor creativiteit. Daar is Barcelona nota bene het schoolvoorbeeld van, met de kleine spelers, die hun gebrek aan fysieke kracht moeten compenseren met techniek. Wanneer het echter te makkelijk gaat, zal je jezelf beperkingen moeten opleggen om innovatie te blijven bewerkstelligen.

Met dat gegeven in het achterhoofd had Barcelona nooit akkoord mogen gaan met – zoals Spaanse media suggereren – de wens van Messi om Gerardo Martino aan te stellen als nieuwe trainer. Wat Messi nodig heeft is geen trainer die hem op zijn gemak stelt, maar een trainer die hem hard laat werken. Onder Guardiola verrichtte Messi nog veel arbeid bij balverlies, maar de Argentijn stapt daar inmiddels geen energie meer in. Guardiola was ook op andere terreinen veeleisend tegenover Messi, die onder zijn bewind vrijwel nooit geblesseerd was. Inmiddels kwakkelt de Argentijnse vedette al het hele seizoen met blessures. Het lijkt te onderstrepen dat zelfs iemand met het waanzinnige talent van Messi hard moet werken om aan de wereldtop te blijven.

Met Messi heeft Barcelona zijn eigen monster gecreëerd. In de loop der jaren kreeg hij een steeds belangrijkere rol binnen de club. Hij verhuisde van de rechterflank naar de spits en had vervolgens een grote hand in het vertrek van Zlatan Ibrahimovic. Na het vertrek van Guardiola dwong hij af dat hij steeds minder defensieve arbeid hoefde te verrichten. Vriend en reservekeeper José Manuel Pinto krijgt steeds een nieuw contract. Keer op keer betaalde Messi zijn verhoogde status terug met fenomenale acties en doelpunten, maar dit heeft wel tot gevolg dat Barcelona meer dan ooit afhankelijk is geworden van zijn sterspeler. Maar wie daagt de zonnekoning van Barça nog uit tot innovatie?

De aanwezigheid van Lionel Messi zorgt er ook paradoxaal ook voor dat Barcelona als club zich niet tot innovatie gedwongen voelt. Het scoutingsapparaat onder de loep nemen? Een andere technisch directeur aanstellen om de selectie op peil te houden? Hoeft niet, want Messi schiet er wel gewoon vijftig in en dan worden we kampioen.

Toekomst

Barcelona bevindt zich ondertussen wederom op een kruispunt. De club werd uitgeschakeld in de kwartfinale van de Champions League en de kans is groot dat ze voor het eerst sinds 2008 buiten de top twee gaan eindigen in de competitie. Carles Puyol en Victor Valdes zullen bovendien beiden de club verlaten. Daarnaast lijkt het zeer waarschijnlijk dat Gerardo Martino na één seizoen de club zal verlaten.

Doordat de club de FIFA-regelementen met betrekking tot jeugdspelers heeft overtreden, kampt de club bovendien met een transferverbod voor de komende twee transferperiodes. De meest dringende verbeterpunten zijn een keeper – Marc-Andre Ter Stegen lijkt de belangrijkste kandidaat – één of meerdere centrale verdedigers en een centrale middenvelder om Xavi te ontlasten. Voorlopig moet Barcelona het echter doen met spelers uit de eigen opleiding en de succesvolle A1, die dit jaar de jeugd Champions League won, biedt wat dat betreft perspectief.

De moeilijkste keuze zal die van de nieuwe coach zijn. Meest genoemde kandidaten zijn Frank de Boer, Luis Enrique (nu Celta de Vigo) en Ernesto Valverde (nu Athletic Club). Wie het ook wordt, aan hem de taak de selectie uit te blijven dagen en de tactiek te vernieuwen, terwijl de huisstijl wordt gerespecteerd.

Barcelona heeft nog steeds een sterke selectie en een uitstekende jeugdopleiding. Het is nog niet te laat om in te grijpen, maar het moet deze zomer gebeuren. De club kan zich niet nog een serie slechte besluiten veroorloven.

 

Dit artikel is geschreven door Pieter Zwart en Nikos Overheul

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter