Hoe AZ de Europese top uitdaagt

‘Wat willen jullie bereikt hebben aan het einde van het interview?’ De vraag van Marijn Beuker zet ons direct op het verkeerde been. Hij weet dat het een gesprek is dat moet uitmonden in een artikel op Catenaccio, maar daar is hij met zijn vraag niet naar op zoek. Beuker wil weten wat onze intrinsieke motivatie is geweest om op een regenachtige middag naar trainingscomplex ’t Lood te komen, gelegen op een troosteloos industrieterrein. Pas als hij ons aan het einde van het urenlange gesprek vraagt of we ons doel gehaald hebben valt het kwartje: Beuker heeft de filosofie van AZ vandaag op ons toegepast.

Marco van Basten, vanaf volgend seizoen de trainer van AZ.

Marco van Basten, vanaf volgend seizoen de trainer van AZ.

Ontwikkeling

De hoeksteen waar AZ op rust is namelijk menselijke ontwikkeling en leervermogen. De Alkmaarders houden als vanzelfsprekend rekening met alle facetten van een profvoetballer (voetbal, fysiek en topsport) maar de nadruk ligt op het karakter van de speler. AZ wil spelers ontwikkelen tot inzichtelijk vaardige en zelfstandige topsporters die continu werken om beter te worden. Een AZ-speler moet binnen en buiten de lijnen zijn eigen keuzes kunnen maken.

Marijn Beuker en Bart Heuvingh, twee ambitieuze, jonge medewerkers, dragen deze filosofie nadrukkelijk uit in het gesprek. Beuker, zeven jaar actief in Alkmaar en uitgegroeid tot Hoofd Prestatie & Ontwikkeling, praat zoals AZ wil voetballen: dominant en initiatiefrijk. Heuvingh, afgestudeerd bewegingswetenschapper en sportpsycholoog, ondersteunt hem zodra het onderwerp op zijn vakgebied komt. Als topsportbegeleider vervult ook hij een cruciale rol in de opleiding van AZ.

Visie

AZ ziet zichzelf als uitdager van de gevestigde orde. Zoals de club het zelf verwoordt: ‘We werken iedere dag om uitdager te worden van Europese topclubs, waarin we een nieuw soort standaard creëren in de voetbalwereld.’ Gezien de financïele situatie van de Alkmaarders houdt dit logischerwijs in dat ze de status quo moeten doorbreken. Uiteindelijk is het doel om met het eerste team aanvallend, dominant voetbal te spelen zodat ook het publiek wordt vermaakt.

Wat is de rol van de jeugdopleiding hierin? De Alkmaarders zijn op dit vlak in grote lijnen bezig met het scouten en opleiden van potentiële Europese top. De nadruk ligt hier voornamelijk op cognitieve vaardigheden, zoals intelligentie, inzicht en creativiteit. Dit zijn de kwaliteiten die in de opleiding worden gecultiveerd. ‘Het allerbelangrijkste is cognitief vermogen’, stelt Beuker. Naast de technische en fysieke ontwikkeling, kunnen we spelers in een opleiding ook veel leren om hun inzichtelijke vaardigheden te gebruiken en ontwikkelen.

Wat AZ in wezen doet is het scheppen van de basisvoorwaarden voor het ontwikkelen van cognitieve vaardigheden, in plaats van te zeggen wat een speler moet doen in een specifieke situatie. ‘We vertellen het eindpunt, bijvoorbeeld kansen creëren, maar de weg daarnaartoe is flexibel’, legt Beuker uit. ‘Die methode is effectiever, leuker en leerzamer.’

Beuker raakt enthousiast en vertelt geestdriftig verder. ‘Wij bevragen spelers altijd in wat er gedaan moet worden in plaats van dat we vertellen wat ze moeten doen, zonder daarbij onze rol als veeleisende partij te verliezen. Als ze bijvoorbeeld als taak hebben om positie te kiezen, dan is de keuze afhankelijk van de ruimtes, de mogelijkheden en de kwaliteiten van de individuele speler. Dat moet je dus niet allemaal voorzeggen, maar dat moet de speler zelf ontdekken.’

Scouting

Zoals de jeugdopleiding tot doel heeft om een constante stroom voor het eerste elftal te zijn, zo geldt dat ook op het gebied van talentherkenning. Beuker: ‘Wij zoeken spelers die volgens ons de potentie hebben om binnen een aantal jaar aan te sluiten op het gewenste niveau. Niet alleen in de jeugd maar ook in de talentherkenning op latere leeftijd. Toen Brett Holman vertrok en Maarten Martens zijn plek overnam, haalden we met Steven Berghuis zijn toekomstige opvolger al in huis en hij kon zich rustig ontwikkelen. Totdat Maarten Martens in de afgelopen winterstop vertrok en was hij er klaar voor. Dat is de weg die wij willen bewandelen.’

Hoe vinden jullie spelers die binnen die filosofie passen?

Beuker: ‘Wij willen zelfstandige profvoetballers opleiden, die ieder moment tot de ideale prestatie kunnen komen. Onze spelers moeten op het gebied van voeding, gezondheid, mentaal en zelfstandig en zelfsturend kunnen zijn. Technologie en statistieken kunnen helpen om rendement te meten en het maximale uit mensen te halen, maar kunnen in mijn ogen nooit het verschil maken.’

Hoe wordt die technologie concreet toegepast?

Beuker: ‘We hebben een werkgroep met mensen van de scouting, de jeugdopleiding en het eerste elftal waarmee we praten over hoe we de principes van Moneyball kunnen toepassen. Er gaat veel aandacht naar het Milan-lab, maar wij hebben ook ons eigen AZ-lab. Wij werken bijvoorbeeld samen met een Israëlisch bedrijf om technologieën die succesvol zijn in de NBA ook in het voetbal toe te passen.’

Beuker vervolgt. ‘Wij coachen altijd motivatiegericht en door de ontwikkeling meetbaar te maken, stimuleer je betrokkenheid. Zo krijgt iedere speler bij ons video-analyses om zijn eigen spel en keuzes te bekijken. Wat voor de voetballers in de opleiding geldt, dat is ook zo voor het eerste. Iedere speler bij AZ heeft een leerplan om zijn ontwikkeling te stimuleren, alleen moet het eerste voor de hele club de kastanjes uit het vuur halen en op nationaal en Europees niveau presteren.’

Bij het eerste elftal staat presteren centraal, terwijl het in de jeugdopleiding gaat om ontwikkelen.

Beuker. ‘Dat hangt eraf wat je onder presteren verstaat. Voor ons is presteren het uitvoeren van je basistaken. Als je dat doet, dan is de kans op winst groter en daar draait het uiteindelijk om. Bij de jeugd gaat het voor ons als opleiders primair om ontwikkelen, maar moeten de spelers er wel alles aan doen om te winnen.’

‘Voor het monitoren van prestatie en ontwikkeling hebben we een aantal prestatie-indicatoren en basistaken per positie, die zijn hetzelfde voor het eerste en de jeugd.’ Dit raamwerk stelt Beuker in staat een concrete ambitie op tafel te leggen. ‘Over vijf jaar willen wij van iedere wedstrijd, en misschien ook van de training, een objectief rapport met percentages per basistaak hebben van elke speler. Op basis van beelden uit de computer: video-analyse en tracking. Hoewel we al redelijk veel kunnen met de ondersteuning van innovatie is, dat nu nog allemaal te subjectief.’

Heuvingh: ‘Een groot voordeel is ook dat je de ontwikkeling zichtbaar maakt. Daarom zijn games ook zo populair bij jeugd, omdat je bij ontwikkeling in het spel je muntjes ziet stijgen. Dat kan hiermee ook.’

Beuker vult aan: ‘Al onze spelers hebben een eigen database, die ze op schermen in het jeugdcomplex kunnen activeren. Daarin vinden ze nu al hun programma terug, video’s die voor hen bedoeld zijn en actiepunten. Zij zien bijvoorbeeld ook continu hun huidige prestatiestatus en meest recente ontwikkeling. Bij een groen pijltje is er sprake van groei en bij een rood pijltje van een daling. Daardoor ziet een speler continu zijn ontwikkeling.’

Dat geldt natuurlijk voor spelers binnen de eigen opleiding, maar hoe vind je spelers met potentie Europese top?

Beuker: ‘Daarvoor heb je naar mijn mening ook altijd nog het oog van de meester nodig: de scout, die beoordeelt op basis van ervaring en intuïtie. Dat kan nooit een computervoorspelling nodig, dat is slechts ondersteunend aan, niet leidend. Daarnaast hebben we nu al veel informatie over waar de toppers van nu op fysiek gebied stonden op tienjarige leeftijd. Daarmee heb je vergelijkingsmateriaal. Hetzelfde geldt voor cognitief vermogen, alleen techniek is nu nog lastig te meten.’

Heuvingh: ‘Doordat we gegevens hebben van het verleden, kunnen de spelers in de jeugdopleiding zich relateren aan de spelers in het eerste elftal op hun leeftijd. Dat databestand is ook dynamisch. Als een speler het niet redt, dan wordt hij uit de database gegooid.’

Hoe weet je of jullie filosofie werkt?

Beuker: ‘Ik denk dat AZ een van de betere opleidingen van Nederland en Europa heeft. Dat is zeker een geloof wat wij hebben in onszelf en vaak bevestigd krijgen van anderen. Het is leuk om dat terug te zien in objectieve onderzoeken van de KNVB en NOC*NSF, waarin we periodiek gecertificeerd worden. Daarnaast zijn we als club continu bezig om onszelf verder te ontwikkelen. Die cultuur zorgt ervoor dat je continu kritisch blijft en kijkt naar verbetering.Precies de cultuur die we ook bij spelers willen stimuleren en hopen terug te zien.’

Nieuwe fase

De échte test van de filosofie van AZ zal echter pas in de komende jaren volgen. De club staat met het vertrek van Directeur Algemene Zaken Toon Gerbrands en Dick Advocaat aan de vooravond van een nieuwe fase. AZ werkt nog slechts een korte tijd met de huidige visie en dit betekent dat de club nog geduld moet hebben voordat de resultaten zichtbaar zullen zijn.

‘Ik denk dat we met de toevoeging van  Marco van Basten als hoofdtrainer en de nieuwe Directeur Algemene Zaken een nieuwe dimensie gaan toevoegen aan de club.We hebben in de laatste jaren veel jeugdige spelers ontwikkeld voor AZ 1 en onze A-selectie bestaat voor de helft uit eigen jeugd, maar we realiseren ons dat we nog meer stappen moeten maken. Dat is de volgende stap en we zijn er van overtuigd dat we dit gaan bereiken. De ontwikkelingen die zich nu binnen de club afspelen, zijn goede voorwaarden om in de komende jaren deze stappen te maken’, stelt Beuker.

Dit seizoen bereikte AZ, mede dankzij een fortuinlijke loting, al de kwartfinale van de Europa League. Dit leek een eenmalig avontuur. Met alle nieuwe ontwikkelingen binnen AZ en een beetje geduld gaan de Alkmaarders vanaf komend seizoen echter een poging wagen om permanent de Europese top uit te dagen.

Artikel van Pieter Zwart (@PieterZwartNL) en Nikos Overheul (@noverheul).

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter