Het Vogeltje had de Vogel kunnen zijn

Een mopperend geluid. Soppende voeten. Chagerijnige blikken voeren de boventoon in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro. Het is 28 oktober 1933. Waar in Duitsland het fascisme opkomt schreeuwt in een klein stadje, Raiz de Serra, een vrouw de plaatselijke favela bij elkaar. Na enig getouwtrek wordt er een zoon geboren. Manoel da Silva, Garrincha, het Vogeltje.

Garrincha staat op het punt weer een man te passeren

Bij zijn geboorte bleek de dreumes een verkort linkerbeen te hebben en een rechterbeen dat naar buiten stond. De kleine Manoel moet veel gepest zijn, want naast een mismaakt lichaam had het jongetje een laag IQ. Maar God had hem iets gegeven waar veel Braziliaanse jongetjes van dromen. Het talent om geweldig te kunnen voetballen. In Brazilië was het voetbal net in opkomst, waar eerst het paardenrennen een populaire sport was. Mede door toedoen van ‘de Tijger’, Arthur Friedenreich, werd voetbal populairder in het grootste land van Zuid-Amerika.

Dat Garrincha, een bijnaam die gegeven is door zijn zus, een geweldig talent was bleek in de zomer van 1953. Het Vogeltje, de vertaling van de naam Garrincha, ging op proef bij de Braziliaanse grootmacht Botafogo. In een proefpartij stond Garrincha als rechtsbuiten tegen één van de beste linkerverdedigers van de wereld: Nílton Santos. De jeugdige rechtsbuiten kwam er bij zijn eerste actie meteen voorbij. Santos moet gedacht hebben dat het beginnersgeluk zou zijn. Integendeel. Het Vogeltje vloog nog een aantal keer langs de gerespecteerde linksback en de trainer van Botafogo had genoeg gezien. Na drie trainingen debuteerde Garrincha en scoorde bij zijn debuut meteen een hattrick.

Dan komt 1958. Op een haartje na weet Brazilië zich te plaatsen voor de eindronde in Zweden. De ploeg beschikte over een geweldige selectie. Váva, Zagalo, Pelé, Nílton Santos en die andere. Ook Didi was erbij, ondanks de twijfels. Didi was dertig, getrouwd met een blanke vrouw en er was onzekerheid over de fitheid van Didi. Hierop antwoordde de aanvaller met de woorden: ‘Het zou raar zijn als ze mij uitsloten nadat ik voor hun de kaartjes heb betaald’. Didi had voor het beslissende doelpunt in de kwalificatieronde gezorgd.

Vicente Feola, de altijd bedroefd kijkende coach, meende het in de eerste twee wedstrijden tegen Oostenrijk en Engeland zonder Pelé en ‘die andere’, Garrincha, te kunnen. De Gouden Kanaries wonnen met 3-0. Bij Feola kon er geen glimlach vanaf. Tegen Engeland mochten de Brazilianen van geluk spreken dat het bij 0-0 bleef.

Toen was de Sovjet-Unie aan de buurt. Een samenzwering van de spelers tegen Feola resulteerde in een droomopstelling. Garrincha was erbij, Edson Arantes do Nascimento, volgens velen de beste speler ooit was erbij. Didi, Vava werden tot overmoed opgesteld. Het spelbeeld was anders. Koeznetsov beleefde die wedstrijd als een nachtmerrie. De verdediger werd dolgedraaid door de verbluffende acties van Manoel da Silva. De Sovjet-Unie was de formatie die als eerste kennis mocht maken met dit buitenaardse team. In de eerste minuut was het Garrincha die de paal raakte, een minuut later schoot Pelé op het aluminium. Twee minuten later was het wel raak. Vava wist een voorzet van ‘die oude’ Didi in het netje te werken. De uitslag was 2-0, maar als slecht een klein percentage van de kansen erin was gegaan, was dit de WK-wedstrijd met de meeste tegendoelpunten in één wedstrijd.

Brazilië drong door naar de kwartfinale waar Wales de tegenstander was. Feola had tweevoudig doelpuntenmaker tegen de Sovjet-Unie, Vava, op de bank gelaten en Mazzola als vervanger opgesteld. Weinig mensen konden de ogen achter de brillenglazen van Feola doorgronden, maar dit sloeg werkelijk alles. Brazilië won wel, met 1-0, door een doelpunt van de zeventienjarige Pelé.

Na die wedstrijd wachtte Frankrijk. Vava speelde weer en mede door een uitzinnige Garrincha en een astronomische Pelé bereikte Brazilië de finale tegen Zweden. Ook die wedstrijd werd gewonnen en Brazilië werd wereldkampioen.

Vier jaar later, dat zou het toernooi van Het Vogeltje worden. Net zoals 1986 het toernooi van Maradona was. Het team dat in Chili ’62 opereerde was nagenoeg hetzelfde als die van ’58. Alleen was de bravoure en lef van vier jaar terug minder. En toch was daar, die speler van 27 lentes jong. Die jongen met een laag IQ en een mismaakt lichaam. Manoel da Silva, Garrincha, ‘die andere’. Nadat Pelé geblesseerd was geraakt in de tweede wedstrijd nam Garrincha het team op sleeptouw. Tot de halve finale, tegen Chili ging het uitstekend met ‘het Vogeltje’. In eerste instantie ging het prima met Garrincha. Hij scoorde de 1-0 en 2-0. Tot in de slotfase. Een moment van zwakte en inzinking. De linksbuiten was het getrap tegen zijn schenen zo zat dat hij zich liet gaan. Garrincha schoot uit zijn sloof en werd van het veld gestuurd. Brazilië zou de finale moeten spelen zonder ‘de speler van het toernooi’, Garrincha.

Door bemiddeling van de Braziliaanse president Tancredo Neves werd de schorsing van Manoel da Silva omgezet in een officiële waarschuwing. Garrincha kon de finale spelen en speelde die ook, maar moest de hoofdrol aan anderen overlaten. Garrincha speelde met hoge koorts. In de finale werd Tsjecho-Slowakije, met regisseur Josep Masopust in de gelederen, met 3-1 verslagen.

Nadien ging het minder met Garrincha. Zijn privéleven was een drama. Garrincha trouwde twee keer, kreeg dertien kinderen en was alcoholverslaafd. In 1966, tijdens het WK in Engeland was het Vogeltje van Zweden en Chili geen schim van zichzelf. In de tweede wedstrijd verloren de ‘Seleçaos’ voor het eerst met Garrincha in de gelederen. Daarna zou het snel bergafwaarts gaan met Garrincha. In 1969 veroorzaakte Garrincha een auto-ongeluk waarbij zijn schoonmoeder overleed. Garrincha kon nooit met de roem omgaan, evenals Jimmy Greaves, greep hij als een bezetene naar de drank. Jimmy Greaves overwon de alcoholverslaving. Garrincha’s einde is treuriger.

Het jaar 1983 is twintig dagen oud als de voormalige ster bezwijkt aan de drank. Het Vogeltje overlijdt aan cirrose, wat betekent dat levercellen worden omgezet in littekenweefsel. Garrincha zal altijd een grote speler blijven, maar hij had zoveel groter kunnen zijn. Je had Pelé en ‘die andere’. Pelé is een wereldwijd gerespecteerd wereldburger. Garrincha leeft verder als naam, legende, fenomeen, met zijn letters getekend op zijn grafsteen. Garrincha, het Vogeltje dat ligt onder de groene zoden. Het Vogeltje, waarvan de vleugels afgestorven zijn en weggevlogen zijn naar een andere dimensie. Garrincha – held – het vogeltje wat de Vogel had kunnen zijn.

About Tjeerd Leendertse