Het geheim van Fuentes

In de zomer van 2006 begon het meest geruchtmakende dopingproces dat de sportwereld ooit gekend heeft. De bal begon te rollen toen dokter Eufemiano Fuentes werd aangehouden. In zijn kliniek werden vervolgens zo’n honderd zakken bloed gevonden, waarvan verwacht werd dat ze toebehoorden aan sporters. In diezelfde kliniek werd ook de boekhouding gevonden waaruit bleek dat Fuentes zo’n tweehonderd sporters had behandeld, waaronder atleten, wielrenners, tennissers en voetballers. De UCI startte vervolgens een klopjacht en een kleine vijftig renners werden geschorst. Een jaar later belandde de inhoud van het dossier Fuentes op de burelen van Sepp Blatter, waar het vervolgens heel diep is weggestopt.

De Spaanse politie doet een inval in de kliniek van Fuentes

De Spaanse politie doet een inval in de kliniek van Fuentes

Vreemd genoeg was het de wonderdokter zelf die zich in 2006 al verontwaardigd voelde over de gang van zaken: “Ik ben boos over het hele gebeuren. Er zijn namen verschenen van mensen die ik niet eens ken, terwijl anderen die wel een behandeling hebben ondergaan vrijuit gaan en ik heb geen idee waarom. Helaas verbiedt mijn beroepsgeheim de namen te onthullen. Of ik alleen wielrenners heb behandeld? Daar ben ik ook verontwaardigd over. Ik heb ook gewerkt met andere sporters, zoals atleten, tennissers en voetballers. Er zijn veel namen die nooit naar buiten zijn gekomen; er wordt enkel selectief gelekt. Ik weet niet waarom. Ik heb gewerkt met Spaanse voetbalteams uit de eerste en tweede divisie die hun prestaties hebben verbeterd. Als ik bij die clubs die behandelingen niet zelf uitvoerde, dan had ik ze bij hen aanbevolen.” In het onderzoek werd ondertussen doodleuk gemeld dat enkel wielrenners behandeld werden door Fuentes. Wie liegt er hier? Waarom worden bepaalde namen niet gewoon naar buiten gebracht?

Eufemiano Fuentes

Eufemiano Fuentes

Alvorens die vraag te beantwoorden is het eerst handig om even beter kennis te maken met onze Spaanse dokter. Eufemiano Fuentes werd in 1945 geboren in de buurt van Pamplona en is daarmee een echte babyboomer. Hij laat voor het eerst van zich horen in de jaren ’70, toen hij een gerespecteerde atleet was op de 400 meter. Opvallend genoeg werd hij getraind door Manual Pascua Piqueras, wiens broer Luis momenteel oud-Tourwinnaar Oscar Pereiro traint. Na zijn carrière start hij met een studie medicijnen, waarin hij begeleid werd door Guillermo Laig, die vele atleten behandelde met anabole steroïden.

Begin jaren ’80 rond Fuentes zijn studie medicijnen, met als specialisatie gynaecologie, af. Hij treedt dankzij de bemiddeling van zijn oude trainer direct in dienst bij de Spaanse atletiekunie. Al snel krijgt hij de reputatie dat hij atleten behandelt met verboden middelen, waar hij in 1984 officieel van beschuldigd wordt. Een jaar later treedt hij toe tot het wielrennen, opnieuw dankzij zijn oud-trainer, waar hij gaat werken bij Seat-Orbea. In 1988 gaat het echter flink mis. Zijn toenmalige vriendin (inmiddels zijn vrouw) en atlete Cristina Perez wordt namelijk betrapt op doping, waarna Fuentes gedwongen wordt de atletiekunie te verlaten. Zijn cliënt Pedro Delgado wint in hetzelfde jaar de Tour de France, maar wordt betrapt op het gebruik van probenecide, een middel om het gebruik van anabole steroïden te maskeren. Doordat de UCI, in tegenstelling tot het IOC, probenecide niet op de dopinglijst had staan, ging Delgado vrijuit. Toch keerde Fuentes de sport enkele jaren de rug toe om zich te specialiseren in autotransfusies en bloedherstel.

fuentes5Twee jaar later keert Fuentes terug in de sport bij het ONCE van Manolo Saiz. Nog geen jaar later wint Melchior Mauri zeer verrassend de Vuelta. Op weg naar de beslissende etappe spreekt de teamarts een journalist aan in het vliegtuig, wijst koeltas en meldt: “Dit is de sleutel om de Vuelta te winnen.” Een jaar later wint Fermin Cacho in Barcelona goud op de 1500 meter, zijn arts was Fuentes, die volgens meerdere bronnen destijds de volledige atletiekequipe medisch begeleidde. In 1995 komt hij uiteindelijk ook het voetbalwereldje binnen bij Elche CF, dat destijds uitkwam in de Spaanse Segunda Division B. Ze eindigen als derde, terwijl ze de seizoenen daarvoor nog twaalfde en zesde werden. FC Barcelona raakt naar verluidt van zijn beleid onder de indruk en zou hem een exclusief contract hebben aangeboden. Fuentes weigert.

Medio 1998 wordt Fuentes de nieuwe arts van de wielerploeg Kelme, waar hij samenwerkt met Nicolas Terrados, die ook betrokken was bij het schandaal van Festina. Drie jaar later vindt er een schandaal plaats rond de voetbalploeg van Las Palmas, waar in de kleedkamer een groot aantal spuiten gevonden wordt. Hun dokter? Jawel, Eufemiano Fuentes. In datzelfde jaar zou hij betrokken zijn geweest bij enkele dopinggevallen in het wielrennen. Het zijn sowieso de hoogtijdagen van Fuentes. Hij is weliswaar in dienst bij de wielerploeg Kelme, maar hij helpt iedere renner die hem voldoende betaalt. In de Spaanse media wordt zelfs gesuggereerd dat hij bepaalt welke renner welke koers wint. Nadat hij beschuldigd wordt van het beslissen van de Vuelta in het voordeel van Angel Casero, klaagt hij de desbetreffende media aan. Fuentes wint de rechtszaak.

fuentes2Een jaar later zou hij Aitor Gonzalez met zijn speciale behandeling aan de Vuelta-zege helpen. Gonzalez werd rond die periode al verdacht van doping, maar kon pas twee jaar later gepakt worden. Op dat moment wordt hij, volgens meerder betrouwbare bronnen, opnieuw benaderd door FC Barcelona, met de vraag of hij nu wel exclusief zaken wil doen. Fuentes weigert opnieuw. Een jaar later gaat Jesus Manzano ongelukkig onderuit in de Tour de France. Hij geeft Fuentes de schuld, aangezien zijn valpartij zou komen door een mislukte bloedtransactie. In die periode wordt hij ook gedwongen te stoppen bij Kelme. Hij wordt vervangen door zijn zus, Yolanda Fuentes. In datzelfde jaar worden Tyler Hamilton en sensatie van het jaar Santiago Perez betrapt op doping. Hun dokter? Eufemiano Fuentes.

In 2005 treedt Fuentes weer officieel toe in het wielrennen. Ditmaal bij Liberty Seguros-Wurth. Drie renners uit zijn ploeg worden dat jaar betrapt op abnormale bloedwaarden, waaronder Roberto Heras, winnaar van de Vuelta. Een jaar later begint vlak voor de Tour de France de geruchtmakende Operacion Puerto. De gevolgen zijn bekend. Wat een jaar later zou gebeuren weet echter vrijwel niemand. De rechter seponeert, ondanks dat zo’n vijftig wielrenners tegen een schorsing opliepen, de zaak tegen Fuentes. Nog hetzelfde jaar is hij één van de sprekers op een congres van de Spaanse Sportfederatie over het onderwerp doping.

Na deze lange reconstructie zijn we eindelijk toe aan de hamvraag. Waarom worden er hier bepaalde zaken achtergehouden, wie zijn er betrokken en waarom gaat Fuentes vrijuit? Deze zaken worden in een nog kwader daglicht gezet als je weet dat de Spaanse politie enkele harde schijven met informatie over de Operacion Puerto, zogenaamd omdat ze niets met het onderzoek van doen hadden, niet openbaar wil maken. In diezelfde tijd werden ook de middelen tot extra informatie afgesloten, waarover later meer.

De beruchte dokter op een persconferentie

De beruchte dokter op een persconferentie

Eerst is het noodzakelijk de volgende vraag te beantwoorden: Waarom is dokter Fuentes nooit veroordeeld? Het antwoord is simpel: een veroordeling zou het gehele netwerk van Fuentes, wat bestaat uit honderden, voornamelijk Spaanse, sporters openleggen. Je hoeft geen helderziende te zijn om te concluderen dat je, als je zo’n enorm netwerk openlegt, te maken krijgt met desastreuze gevolgen. De zaak van dokter Fuentes is een soort doos van Pandora, wie hem opent zal overspoeld worden met rampspoed. De belangen zijn simpelweg veel te groot. Een schoonmaak in een relatief kleine sport als wielrennen was mogelijk, maar als we gaan praten over sporten als tennis, basketbal en voetbal worden de belangen te groot. Daarnaast zou niemand in één van deze sporten willen optreden als klokkenluider, dus de zaak sluiten zou zonder gevolgen blijven. Er is namelijk helemaal niemand die een zaak als deze aan het licht gaat brengen.

Dan weer terug naar 2006, waarna de Spaanse politie een inval doet in de verschillende kantoren en appartementen van Fuentes. Opvallend genoeg slaan ze echter de grootse, en wellicht de meest bekende over, het kantoor op Gran Canaria. Als gevolg hiervan zou de Operacion Puerto slechts een fractie van Fuentes’ klanten vellen. Er zal geen twijfel over bestaan dat de pientere dokter de bezwaarlijke papieren op een zeer veilige plaats heeft opgeborgen, om vrijgegeven te worden als hij zou worden veroordeeld, aangezien hem in de gevangenis weinig kan overkomen.

Het werpt een heel ander licht op de documenten, over doping in het Spaanse voetbal, die in 2007 door de krant Le Monde werden geopenbaard. Deze zijn hoogstwaarschijnlijk niet verspreid door de Spaanse justitie, maar door dokter Fuentes zelf. Sterker nog; deze informatie is zelfs helemaal nooit bij de Spaanse justitie terecht gekomen. De boodschap was luid en duidelijk: als ik word veroordeeld, gaan jullie daar spijt van krijgen. Fuentes werd vrijgesproken.

Le Monde openbaart gegevens over Fuentes in 2007

Le Monde openbaart gegevens over Fuentes in 2007

In datzelfde artikel van de Franse krant Le Monde kreeg Fuentes de vraag of hij Real Madrid en FC Barcelona had begeleid, waarop hij een veelzeggend antwoord deed volgen: “Ik kan deze vraag niet beantwoorden. Ik ben met de dood bedreigd. Er werd mij verteld dat als ik bepaalde dingen onthul, ik of mijn familie in ernstige problemen kom. Ik ben drie keer bedreigd en dat zal mij geen vierde keer overkomen.” Na dit geruchtmakende artikel schakelden zowel Real Madrid als Barcelona de sterkste advocaten in om hun naam te zuiveren. Le Monde durfde zijn beweringen niet door te drukken en droop af.

Het moge inmiddels duidelijk zijn dat in deze zaak de waarheid waarschijnlijk met Fuentes het graf in gaat. Binnen de voetbalwereld is men te afhankelijk van de topclubs in Spanje om beschuldigingen te uiten, terwijl de journalistiek ook wel afgeschrikt is na de acties tegen Le Monde. Er is geen journalist die zijn beweringen echt hard kan maken, dus het zou een enorme kamikaze actie zijn om deze beerput te open. In het conservatieve voetbalwereld zou iedereen je uitspugen, waarna je uiteindelijk via het rioolputje de maatschappij zal verlaten als uitschot van de samenleving.

Ook ik weiger mijn vingers te branden aan deze doos van Pandora. Het enige dat ik jullie nog mee wil geven zijn enkele opmerkelijke feiten, waarvan ik de conclusies volledig aan de lezers overlaat.

Eind jaren negentig keert Valencia CF terug aan de top van het Spaanse voetbal. In 1985 was men nog gedegradeerd naar de Segunda Division met een schuld van twee miljard peseta’s. De club wist zelfs tweemaal de finale van de Champions League te bereiken. Sterspeler Gaizka Medieta werd beschouwd als één van de beste middenvelders ter wereld, maar kon dit niet waarmaken bij Lazio Roma en Middlesbrough. Ook Mauricio Pellegrino (Liverpool), Javier Farinos (Inter) en Kily Gonzalez (Inter) wisten hun belofte in het buitenland niet in te lossen. Alleen Claudio Lopez, John Carew en Pablo Aimar wisten in het buitenland nog enigszins hun niveau uit hun tijd bij Valencia te benaderen. Zo goed als bij Valencia waren ze echter nooit meer.

Redondo was een sterspeler bij Real Madrid

Redondo was een sterspeler bij Real Madrid

In diezelfde periode heerst Real Madrid over Europa. Ze weten in 1998, 2000 en 2002 de Champions League te winnen. Sterspeler Redondo maakt in 2000 de overstap naar AC Milan, maar weet daar vier jaar lang, mede door een ernstige knieblessure, geen potten te breken. Hij komt niet verder dan zestien wedstrijden in de hoofdmacht. Topspits Fernando Morientes moest in 2003 vertrekken uit Madrid. Na een goede uitleenbeurt bij AS Monaco, faalde hij bij Liverpool, waarna hij afgelopen seizoen bij Olympique Marseille ook nooit zijn oude niveau haalde. Spelbepalende middenvelder Steve McManaman moet in 2003 ook vertrekken bij Real Madrid. Bij Manchester City kreeg hij vervolgens de veelzeggende bijnaam McMoneyman. Smaakmaker Santiago Solari vertrekt in 2005 naar Inter, waar hij nooit indruk zou maken.

In dezelfde periode zakte FC Barcelona aanvankelijk af na het vertrek van Johan Cruijff. Direct na zijn vertrek (1996) en in 2002 zou Barcelona Fuentes benaderd hebben met de vraag exclusief zaken met hen te doen. Beide keren weigerde de dokter. Sterspeler Rivaldo vertrok in 2002 na een ruzie met Van Gaal richting AC Milan. Op dat moment werd hij beschouwd als één van de beste spelers ter wereld. Na zijn periode in Spanje wist hij echter slechts bij Olympiakos een fatsoenlijk niveau te halen. In 2006 winnen ze onder leiding van Frank Rijkaard de Champions League.

In datzelfde jaar boekt Sevilla een indrukwekkende prestatie door de UEFA Cup te winnen dankzij een indrukwekkende 4-0 overwinning op Middlesbrough. In 2007 herhaalt men deze prestatie door na penalty’s te winnen van Espanyol. Verdediger Antonio Puerta overlijdt datzelfde jaar aan een hartaanval. Italiaanse media suggereren dat zijn dood gedeeltelijk te wijten is aan het gebruik van EPO. Daarnaast berichtten ze dat Sevilla al jaar en dag klant was van Fuentes.

Rond de eeuwwisseling presteert ook Deportivo de La Coruña opvallend goed in de Spaanse competitie. In 2000 weet men zelfs La Liga te winnen. Sterspelers als Albert Luque, Diego Tristan, Walter Pandiani, Noureddine Naybet en Victor Sanchez konden in het buitenland hun reputatie niet waarmaken. Ook Rivaldo stond eind jaren ’90 onder contract bij Deportivo, maar hij is al besproken bij Barcelona. Opvallend genoeg wist Roy Makaay als één van de enige spelers die rond de eeuwwisseling in Spanje speelde zijn reputatie in het buitenland wel waar te maken.

Ach, misschien zijn dit soort feiten wel op te noemen bij ieder team dat de afgelopen jaren in Europa succesvol is geweest en is het een toevallige samenloop van omstandigheden. Heel goed mogelijk en ik kan op geen enkele wijze aantonen dat dit niet zo is. Er is maar één man die daadwerkelijk beschikt over de sleutel naar dit dossier en dat is dokter Fuentes, die daar het volgende over zei: “Ik heb gewerkt met Spaanse voetbalteams uit de eerste en tweede divisie die hun prestaties hebben verbeterd. Als ik bij die clubs die behandelingen niet zelf uitvoerde, dan had ik ze bij hen aanbevolen.”

De conclusie is aan jullie. Is het voetbal echt zo brandschoon als het lijkt of heeft doping de afgelopen jaren toch een zweer kwalijke rol gespeeld?

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter