Geestman kaart probleem met Ajax-structuur aan: ‘Dit is één groot compromis’

Met een klap op de gong wordt op 11 mei 1998 de beursgang van Ajax bekrachtigd. Dat levert de Amsterdamse club een kapitaalinjectie van omgerekend 53 miljoen euro op. Sinds dat moment is de dagelijkse leiding bij Ajax niet meer in handen van vrijwilligers, maar van goedbetaalde professionals. De ene na de andere bestuurder gaat in de jaren die volgen echter ten onder in het Ajax-moeras.

Dat is de situatie die Mark Geestman aantreft als hij in februari 2011 voorzitter wordt van de klankbordgroep structuur, die een einde moet maken aan de voortdurende bestuurlijke problemen. In de hectische periode die volgt, is Geestman een sleutelfiguur. Hij maakt deel uit van de commissie die verkende wat de mogelijkheden van een samenwerking tussen Cruijff en Ajax waren, is betrokken bij de benoeming van de nieuwe bestuursraad en Raad van Commissarissen. Nu, ruim vier jaar later, maakt Geestman de balans op. Terwijl hij uitkijkt over het IJ schetst Geestman het beeld van een club die gegijzeld wordt door goedbedoelende niet-betaalde vrijwilligers uit de bestuursraad en politieke spelletjes van mensen die hun privileges verdedigen.

Lege huls

‘Dit is de grap van de eeuw!’, roept Geestman uit als ik hem vraag naar zijn mening over de huidige situatie. Vorige week besloot de Raad van Commissarissen een strategische commissie, bestaande uit commissarissen Dolf Collee en Theo van Duivenbode, extra toezicht te laten houden op de directie. Daarnaast werd Tscheu La Ling aangesteld als adviseur van de RvC. Deze constructie wordt door de commissarissen nodig geacht om de periode te overbruggen tot duidelijk is wat de structuur moet worden waarin de nieuwe algemeen directeur gaat werken. De verbintenis met de huidige algemeen directeur Michael Kinsbergen, die deze zomer afloopt, wordt niet verlengd. ‘Ze wisten al een jaar dat het contract van Kinsbergen afliep. Wat hebben de commissarissen in dat jaar gedaan? Dit is één groot compromis’, aldus Geestman.

Het organogram van de huidige Ajax-organisatie. Tscheu La Ling adviseert de Raad van Commissarissen, Johan Cruijff de bestuursraad. Of Frank de Boer nog lid is van het technisch hart is onduidelijk. Op de AvA van 2014 vertelde Michael Kinsbergen dat hij nog wél onderdeel was van dat orgaan.

Het organogram van de huidige Ajax-organisatie. Tscheu La Ling adviseert de Raad van Commissarissen, Johan Cruijff de bestuursraad. Of Frank de Boer nog lid is van het technisch hart is onduidelijk. Op de AvA van 2014 vertelde Michael Kinsbergen dat hij nog wél onderdeel was van dat orgaan.

 

Op het veld ziet hij ook weinig terug van wat het toekomstbeeld dat in 2011 geschetst werd. ‘Plan Cruijff? Dat is nog teveel een plan en goede marketing, maar te weinig inhoud. Ik heb veel respect voor Frank de Boer en zijn prestaties. Maar heel eerlijk: het voetbal in de Amsterdam Arena is de laatste jaren niet om aan te zien. Op De Toekomst gebeuren goede dingen, maar voetbaltechnisch had de opleiding verder moeten zijn. Daar praat ik ook veel met Piet Keizer over. Veel spelers die worden afgeleverd zijn bijvoorbeeld niet tweebenig, de voetbaltechnische basis is niet goed genoeg. Daar heeft De Boer vervolgens ook last van. Ik ken geen enkele trainer die een goede speler uit de eigen jeugd niet opstelt en zeker De Boer niet.’

Volgens Geestman kan alleen een sterke man Ajax weer op de rit krijgen. ‘Ajax heeft één baas nodig, zodat iedereen zijn plek kent. Cruijff is op dit moment eigenlijk de grote baas, maar die is er bijna nooit. Als de baas op afstand zit, dan is er in feite geen baas en ontstaat er onduidelijkheid. Ik denk dat Cruijff in Ling die baas ziet. Dat is dan prima, maar maak hem dan niet strategisch adviseur.’

Brainstormsessies

De situatie bij Ajax gaat Geestman duidelijk aan zijn hart. Opa Geestman speelde al in 1923 voor het eerste van Ajax. De 41-jarige ondernemer is zelf met de club verweven geraakt sinds hij in 1993 het profvoetbal de rug toekeerde, nadat hij een jaar bij FC Groningen had gespeeld en overstapte naar de amateurs van Ajax. Dat maakte hem direct onderdeel van het selecte gezelschap dat zich lid van de vereniging mag noemen. In 2000 treedt hij toe tot de ledenraad, een groep van 24 man die samen met zes ereleden het driekoppige bestuur van de vereniging controleren. ‘Er is geen bedrijf waarin dertig mensen het beleid bepalen, waarvan de meeste ook nog eens oud-bestuurders zijn’, zegt Geestman over die structuur.

Het organogram van Ajax na de beursgang. Het driekoppige bestuur van de vereniging vormt ook de harde kern van de Raad van Commissarissen. Na het Rapport Coronel (2008) koos Ajax twee keer op rij voor een model met een sterke trainer zonder technisch directeur. In die periode vervulde Danny Blind de rol als technisch manager en zat er geen voetbalman in de directie.

Het organogram van Ajax na de beursgang. Het driekoppige bestuur van de vereniging vormt ook de harde kern van de Raad van Commissarissen. Na het Rapport Coronel (2008) koos Ajax twee keer op rij voor een model met een sterke trainer zonder technisch directeur. In die periode vervulde Danny Blind de rol als technisch manager en zat er geen voetbalman in de directie.

 

Met dat gegeven in het achterhoofd – en het feit dat Ajax dan al zeven jaar op rij geen kampioen is geworden – komen kritische Ajacieden, waaronder ereleden, oud-voetballers en oud-directieleden vanaf januari 2010 bijeen voor brainstormsessies. ‘Ik dacht écht dat we met Ajax naar het volgende level gingen’, aldus Geestman. ‘Dat de club zichzelf opnieuw aan het uitvinden was.’

Technisch hart

Bij de brainstormsessies wordt zowel de organisatie van de NV als die van de vereniging onder de loep genomen. ‘Veel elementen van wat we toen besproken hebben zijn nu terug te vinden in Plan Cruijff’, zegt Geestman. De aanwezigen waren het erover eens dat de functie technisch directeur afgeschaft moest worden en vervangen door een technisch hart. Dat de hoofdtrainer en hoofd opleidingen in dit driekoppige orgaan moesten plaatsnemen, was snel duidelijk. Over de derde man was meer discussie. Volgens Geestman moest dit het hoofd scouting zijn, die tevens assistent-coach werd van het eerste elftal. Anderen beargumenteren dat dit de man moest zijn die verantwoordelijk was voor het samenstellen van de selecties.

Geestman wijst op de gevaren van een voetbalman in de directie. ‘Het risico is toch dat hij zich met de inhoud gaat bemoeien en de facto als technisch directeur gaat fungeren, daarom was ik voorstander van een technisch manager die de zaken regelt. Je ziet het nu ook met Marc Overmars. Hij is officieel geen technisch directeur maar hij wordt wél zo genoemd en hij gedraagt zich ook zo. Dat is een fout in de structuur.’ De technische manager zou de verbindingsman naar de Algemeen directeur moeten zijn die de beslissingen van het technisch hart faciliteert. Zodat het technisch hart zich puur met het voetbal bezig kan houden.

Dat blijkt, want in het technisch hart staat hoofd opleidingen Wim Jonk inmiddels recht tegenover Overmars en Bergkamp. Daarnaast is er voor het tweede seizoen achtereen onrust over het budget voor de jeugdopleiding. De directie – die formeel verantwoordelijk is – weigert de gevraagde verhoging te geven en streept willekeurig kosten uit de begroting weg, om vervolgens De Toekomst een potje te geven om de ergste schade te herstellen. Geestman: ‘Daarom wilde Johan natuurlijk een voetbalman als directeur. Ik begrijp dat wel. Maar voor dit soort situaties, waarin de directie geen goedkeuring gaf aan wat het technisch hart wilde, zat Johan in de RVC en hadden wij het technisch geweten bedacht.’

De beoogde structuur die naar voren kwam in de brainstormsessies, waarin een stichting het stemrecht op de aandeelhoudersvergadering overneemt van de vereniging. Hoewel het technisch geweten is opgenomen in Plan Cruijff heeft dit orgaan uiteindelijk nooit bestaan. Johan Cruijff was vanuit de RvC de beoogd voorzitter van het technisch geweten.

De beoogde structuur die naar voren kwam in de brainstormsessies, waarin een stichting het stemrecht op de aandeelhoudersvergadering overneemt van de vereniging. Hoewel het technisch geweten is opgenomen in Plan Cruijff heeft dit orgaan uiteindelijk nooit bestaan. Johan Cruijff was vanuit de RvC de beoogd voorzitter van het technisch geweten.

 

Het technisch geweten moest gaan bestaan uit een groep prominente oud-voetballers, die als klankbord en controleur fungeerden voor het technisch hart. Als er een inhoudelijke meningsverschil was, zoals nu, dan had dit geweten op basis van de inhoud een oordeel kunnen geven. Tevens moest dit orgaan in actie komen als een vacature ontstond in het technisch hart. ‘Als Ajax nu een nieuwe trainer zou moeten aanstellen, dan weet niemand hoe dat moet. Dat is niet geïnstitutionaliseerd’, verklaart Geestman.

Structuurcommissie

De ideeën uit de brainstormsessies zijn het uitgangspunt als Ajax in februari 2011 drie klankbordgroepen uit de grond stampt. Een groep onder leiding van Cruijff richt zich op het vormgeven van het technisch beleid bij de NV. Geestman focust zich met Ruud Haarms, Hennie Henrichs, Keje Molenaar, Cees van Oevelen, Uri Coronel en Cor van Eijden op de structuur van de vereniging. Een derde klankbordgroep neemt de financiën onder de loep.
Al snel werd het Geestman duidelijk dat voor de meest radicale oplossingen geen draagvlak was. Tussen droom en werkelijkheid staan bij Ajax persoonlijke belangen in de weg. ‘Het was al heel wat om als ledenraad de ledenraad op te heffen.’

‘Het was onmogelijk om ook nog de leden hun privileges in te laten leveren’, vervolgt Geestman. ‘Het lidmaatschap van Ajax is eigenlijk een instrument van het bestuur. Zij bepalen wie er lid wordt en kunnen dat als wisselgeld gebruiken. Het is een systeem dat zichzelf in stand houdt. Mensen denken dat het lidmaatschap iets waard is en daardoor is het ook iets waard. Ik zou graag ook wat meer leden zien op vergaderingen. Van de zevenhonderd leden zijn er vaak bijna zeshonderd niet.’

Het takenpakket van het beoogde zevenkoppige bestuur van de vereniging wordt door de structuurcommissie beperkt tot drie zaken. Het stemmen op de aandeelhoudersvergadering, het verenigingsleven nieuw leven inblazen en het bewaken van het erfgoed.

Hennie Henrichs is momenteel voorzitter van de bestuursraad.

Hennie Henrichs is momenteel voorzitter van de bestuursraad.

 

Op 12 september 2011 wordt de nieuwe structuur, waarin de vereniging wordt losgekoppeld van de NV, met een Noord-Koreaanse meerderheid aanvaard. Slechts acht van de 186 aanwezige Ajax-leden stemmen tegen het voorstel. ‘Daar was Theo van Duivenbode er één van’, brengt Geestman in herinnering. ‘Daarnaast vond hij dat iedereen die in een commissie gezeten had uitgesloten moest worden van een bestuursfunctie. Waar hij overigens gelijk in had. Nog geen jaar later accepteert hij een plaats in de RvC in een structuur waar hij tegen was, nadat hij is voorgedragen door dezelfde mensen die in commissies gezeten hebben. Dat is één voorbeeld van wat ik bedoel compromissen sluiten.’

Poppetjes

Als Geestman met zijn klankbordgroep de structuurwijziging door de algemene ledenvergadering loodst, heeft de fluwelen revolutie al zijn eerste slachtoffers geëist. De voltallige Raad van Commissarissen onder leiding van voorzitter Uri Coronel heeft zijn positie ter beschikking gesteld na een hoogoplopend conflict met Johan Cruijff. Ook algemeen directeur Rik van den Boog trok zijn conclusies, nadat hij de aanbevelingen van de klankbordgroep onder leiding van Cruijff weigerde op te volgen.

Dat maakte dat er plots veel druk kwam te staan op de invulling van de poppetjes, om geen bestuurlijke impasse te laten ontstaan. ‘Het is een fout geweest dat we mensen benoemd hebben voordat de structuurwijziging officieel was’, vindt Geestman, die voorzitter werd van de commissie die de bestuursraad moest samenstellen, nu.

Geestman probeerde zorgvuldig te werk te gaan bij het samenstellen van de bestuursraad. Hij stelde met de commissie, waar ook Marc Stuut, Co Meijer en Reinier van Dantzig lid van waren, een profielschets samen en ging vervolgens op zoek naar geschikte mensen. Dat blijkt een hels karwei. ‘We hadden alle afspraken op papier gezet, maar de beoogde leden weigerden allemaal gewoon te tekenen’, blikt Geestman terug.

In het politieke krachtenspel bleek het voor Geestman vrijwel onmogelijk om met een fatsoenlijke voordracht te komen. ‘Ik ben destijds vooral teleurgesteld in diverse verenigingsmensen. Ik heb me verbaasd over de spelletjes die zij gespeeld hebben. Zij hebben een grijs gebied laten ontstaan en dat is een goede tactiek gebleken.’

Klootzakken

Terwijl de voordrachtscommissie de afspraken met de beoogde bestuursraad maar niet zwart op wit krijgt, voert het interim-bestuur de druk op. Op vrijdag 2 december moet Geestman zich spoeden naar Wageningen voor een gesprek met Roger van Boxtel, Rob Been junior en Ernst Ligthart. ‘We hadden op dat moment de bestuursraad bijna rond, ze moesten alleen nog tekenen en met Ronald Pieloor, die kandidaat was namens de supporters, praten’, meldt Geestman.

Hij vraagt namens de commissie om een week extra tijd en wil de kandidaten pas op 29 december voordragen. Het interim-bestuur gaat na een discussie akkoord met dit plan.

‘De volgende dag open ik mijn mail en zie ik dat die vergadering toch op de 22ste is geplaatst’, blikt Geestman terug. Hij overlegt met de andere leden van de commissie en geeft vervolgens zijn opdracht terug. ‘Zij zeiden tegen mij: laat ze het uitzoeken, dat stelletje klootzakken bij elkaar.’ Het interim-bestuur neemt vervolgens het stokje over en draagt alsnog de beoogde bestuursraad voor. Zonder de nieuwe mensen de afspraken te laten ondertekenen.

De bestuursraad heeft voor het verenigingsleven en het erfgoed inmiddels veel betekend, maar bemoeit zich inmiddels, tegen de gemaakte afspraken in, toch weer met NV-zaken. ‘Iemand had de rode lijn moeten bewaken. Hennie werd voorzitter, die wist overal van want hij zat ook in de structuurcommissie. Maar zodra hij de hamer in zijn hand had, is hij toch zijn eigen koers gaan varen. Goedbedoeld, maar tegen de afspraken in’, stelt Geestman vast.

‘Als blijkt dat in de NV mensen niet functioneren, dan moet de directie of RvC nieuwe mensen aanstellen, maar ga niet als RvC of bestuursraad zelf helpen en ondersteunen’, doelt Geestman op de huidige directie, die te hulp geschoten wordt door andere bestuursorganen. ‘Dat werkt op de lange termijn contraproductief. Op de ledenvergaderingen en in persoonlijke gesprekken heb ik hier meerdere malen uitvoerig over gedebatteerd met Hennie. De conclusie was dat deze wijzigingen in overeenstemming met de RvC, technisch hart en directie waren. De vraag is of zij allemaal op de hoogte zijn van alle afspraken. Of worden er gewoon teveel compromissen gesloten om noodzakelijke harde beslissing niet te nemen?’

Verkeerde wedstrijd

De grootste teleurstelling voor Geestman in de afgelopen jaren was dat de Raad van Commissarissen met Johan Cruijff ten onder ging aan een keiharde, onderlinge strijd. Op 26 april 2011 wordt een opening gecreëerd voor een terugkeer van Cruijff bij Ajax. De eerste commissie uit de fluwelen revolutie, bestaande uit Rob Been junior, Hennie Henrichs, Cees van Oevelen, Arie van Os gaat op die dag bij de voormalig nummer veertien op bezoek in Barcelona.
‘De vraag die op tafel lag was: willen we een Ajax met Cruijff, een Ajax zonder Cruijff of een Ajax met Cruijff onder duidelijke voorwaarden’, zegt Geestman. De ledenraad kiest uiteindelijk unaniem voor de laatste optie, waarbij elf voorwaarden door Geestman op papier worden gezet, want dat was nog niet gebeurd. Vervolgens wordt een voordrachtscommissie ingesteld voor de nieuwe RvC waar Cruijff deel van moet gaan uitmaken. Geestman zit ook in deze commissie. Net als Rob Been junior (voorzitter), Keje Molenaar, Cees van Oevelen en Cees Vervoorn.

De voorwaarden waaronder Johan Cruijff kon terugkeren bij Ajax op een rijtje.

De voorwaarden waaronder Johan Cruijff kon terugkeren bij Ajax op een rijtje.

 

Opnieuw blijkt echter dat afspraken bij Ajax weinig waard zijn. ‘Nadat we dit met de ledenraad hebben besproken lees ik in de notulen – die een stuk later kwamen dan normaal – dat Geestman zegt dat dit de voorwaarden zijn, terwijl dit een afspraak was en niet mijn persoonlijke mening’, verbaast Geestman zich nog steeds over de gang van zaken.

Dit leverde een grijs gebied op, wat uiteindelijk de breuk in de RvC opleverde. Cruijff wilde namelijk Tscheu La Ling aanstellen als algemeen directeur, terwijl de overige vier leden tegen waren. ‘Johan zei dat de directeur een voetballer moest zijn en dat dit dus een technisch besluit was, waar hij de volledige zeggenschap over had. Daar ontstond vervolgens een discussie over, terwijl in het protocol duidelijk was gemaakt dat het aanstellen van een nieuwe directeur een gezamenlijke beslissing was. Maar ik vraag me af of Cruijff dat protocol überhaupt ooit onder ogen heeft gehad’, concludeert Geestman.

Een flirt met Marco van Basten als directeur liep ook op niets uit. Toen vervolgens Steven ten Have, Paul Römer, Marjan Olfers en Edgar Davids achter de rug van Cruijff om Louis van Gaal aanstelden als directeur, ontstond een niet te lijmen breuk in de RvC. ‘Zij hadden de bestaande cultuur en structuur bij Ajax echt kunnen veranderen, omdat ze van buiten kwamen’, meent Geestman. ‘Maar ze hebben de verkeerde wedstrijd gespeeld. De vernieuwers namen het tegen elkaar op in plaats van tegen de macht en invloed van de vereniging.’

Strijdtoneel

Door de diverse teleurstellingen rond de fluwelen revolutie heeft Geestman zich een tijd afzijdig gehouden van Ajax. Vanwege de recente ontwikkelingen met het instellen van een strategische commissie en het aanstellen van Ling als adviseur betrad hij op 25 juni tijdens een algemene ledenvergadering weer even het strijdtoneel. ‘Ik heb gevraagd of aan Johan Cruijff gevraagd is of hij als founding father van het technisch hart de problemen zou moeten oplossen. Antwoord was dat Ling nu de beste oplossing was. Heeft Ling meer kwaliteit dan Cruijff? Ik betwijfel dat. De bestuursraad was me daarnaast voor door te verklaren dat ze het eens waren met de recente beslissingen van de RvC. Ik blijf het daarmee oneens.’

Vervolgens maakt Geestman de balans op van de afgelopen vijf jaar. ‘Ik heb bij Ajax veel geleerd. Bijvoorbeeld dat er weinig mensen zijn die hun rug recht houden en afspraken nakomen. Ajax is een succesclub en dat trekt personen aan die dat soort gedrag vertonen.’

‘Of ik zelf fouten heb gemaakt? Ja, uiteraard. De belangrijkste: we hadden eerst de structuur moeten aftikken en daarnaast ben ik te goed van vertrouwen geweest’, besluit Geestman. ‘Om het beeldend te zeggen: ik heb mijn fiets niet op slot gezet – omdat we als Ajacieden onder elkaar waren – en toen is hij gestolen. Misschien was dat naïef van mij, maar iemand anders is de dief. Dat is een wrange conclusie, maar wél een ware conclusie. Het gebeurt me in ieder geval niet nog een keer.’

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter