Arme Marco

Het deed nogal triest aan. De grote voetballer Marco van Basten, die met een sjaaltje van Sporting Lissabon om zijn nek stemmen probeerde te winnen. Hij wilde namelijk nogal graag de nieuwe hoofdtrainer van de Portugese club worden. Vandaag bleek dat hij in de verkiezingen net een paar stemmen tekort is gekomen. Van Basten was weer eens op de verkeerde plaats, op het verkeerde moment. Iets wat hem zijn hele trainerscarrière al nekt.

Een triest beeld

Een triest beeld

De timing bij zijn eerste baantje als hoofdtrainer was meteen verkeerd. Het EK2004 in Portugal was net ten einde gekomen en Nederland was opeens helemaal klaar met Oranje. De oude generatie, met Clarence Seedorf, Edgar Davids en Patrick Kluivert als grootste blikvangers, had definitief afgedaan. Er moest een doorstart gemaakt worden, vond ook de KNVB. Een belletje naar Van Basten was vervolgens snel gepleegd. De ietwat naïeve Utrechter nam de opdracht aan en was plots de baas van het Nederlands elftal.

Aanvankelijk pakte het nog wel goed uit. De publieke opinie was inderdaad helemaal klaar met de jongens uit 2004. Iedereen was maar wat blij met het nieuwe elan bij Oranje. De bondscoach zelf gaf direct aan zich te gaan richten op het EK van 2008 en het WK slechts als leermoment te zien. Die ruime tijdspanne van vier jaar gaf hem de tijd uitgebreid te experimenteren met nieuwe spelers, wat hij dan ook deed. Nederland liep in de polonaise achter hem aan.

Op het moment dat Nederland in 2006 al in de achtste finale werd uitgeschakeld door Portugal, draaide de publieke opinie plots honderdtachtig graden. Het doorgaans verwende Oranjelegioen was Marco van Basten en zijn elftal plots volledig zat. Op dat moment had het nieuwe Oranje slechts twee wedstrijden verloren en was de bondscoach qua prestaties een van de besten aller tijden.

Het sterkte hem in de overtuiging dat hij op de ingeslagen weg voort moest gaan. De prestaties gingen echter steeds meer achteruit en de kritiek nam met de wedstrijd toe. Eenmaal in de zomer van 2008 uitgekomen, bleek al het experimenteren succesvol te zijn geweest. In de poule des doods werden Italië (3-0), Frankrijk (4-1) en Roemenië (2-0) opzij gezet. Khalid Bouhlarouz, Joris Mathijsen, Dirk Kuyt, Nigel de Jong en Orlando Engelaar waren door Van Basten speciaal in het elftal ingepast. Ook jongens als Robin van Persie, Rafael van der Vaart, John Heitinga, Ibrahim Afellay en Wesley Sneijder hadden onder Van Basten voor het eerst een serieuze kans gekregen. Een familiedrama brak het groepsproces, waarna Rusland na verlengingen te sterk bleek. Einde aan de droom.

Twee jaar later vierde Bert van Marwijk grote successen met het door Van Basten samengestelde elftal. Zijn jongens waren weer twee jaar ouder geworden en hadden dit keer wel het vermogen ook slechte wedstrijden naar hun hand te zetten. Doordat met Gregory van der Wiel, die bij Ajax onder Van Basten een kans kreeg als rechtsback, eindelijk rechtsachterin ook een goede optie te vinden was, behoorde een finaleplaats tot de mogelijkheden. Van Marwijk kreeg de credits voor het proces dat zijn voorganger had ingezet. Kwestie van verkeerde timing.

Bij Ajax kwam hij nou ook niet bepaald op een goed moment binnen. Na het rapport Coronel lag de hele organisatie op zijn kop, en ging Johan Cruijff zich opeens ook weer met zijn lievelingsclub bemoeien. Juist toen werd Van Basten aangesteld als manager. Op dat moment stond technisch directeur Martin van Geel op het punt te vertrekken, was voorzitter John Jaakke net opgestapt en was er geen algemeen directeur. Een machtsvacuüm dat hij in zijn eentje mocht opvullen.

Voor Marco was dit een onmogelijke opgave. Van Basten mocht in de zomerstop nog wel investeren, aangezien men in het Rapport Coronel had besloten dat het kapitaal op het veld moest staan, maar dat bleek niet voldoende om een evenwichtige groep op het veld te krijgen. Rondom Ajax was het, door de vele machtswisselingen, veel te onrustig. Daarnaast waren, door de slechte opleiding, de basiskwaliteiten in zijn groep niet aanwezig. De hoofdtrainer is gewend op topniveau te werken en is er niet trainer om basistechniek bij te schaven. Van Basten probeerde er naar eer en geweten nog het beste van te maken, maar kwam na een jaar zelf tot de conclusie dat hij had gefaald. Dat hij daarbij geen moment zich beklaagde over het feit dat hij als onervaren trainer tegelijkertijd algemeen directeur, technisch directeur en voorzitter moest spelen, toonde een stuk van zijn grootsheid.

De jaren daarna werd Van Basten geslachtofferd als de grote boeman. Zijn aankopen, hoewel aangestuurd door de hele club, zouden te duur zijn geweest, de resultaten te slecht en hij zou een grote puinhoop achter gelaten hebben. Dat hij Jan Vertonghen liet doorbreken als centrale verdediger, Thomas Vermaelen veel geld waard liet worden, Gregory van der Wiel door liet breken als rechtsback, doelman Maarten Stekelenburg weer op scherp zette, Urby Emanuelson eindelijk op zijn beste positie liet spelen en Luis Suarez definitief liet doorbreken werd voor het gemak vergeten.

Tegenover de pers stelt Van Basten zich altijd kwetsbaar op

Tegenover de pers stelt Van Basten zich altijd kwetsbaar op

Ook in Portugal werd de naïeve Marco van Basten er weer eens ingeluisd door bestuurders. Hij liet zich misbruiken in de campagne van zijn voorzitter, die hem ongetwijfeld gouden bergen beloofde. Toen puntje bij paaltje kwam, stond Van Basten echter weer met lege handen. Als spits was hij keihard, maar als mens is hij eigenlijk te lief voor de voetballerij. Van Basten liet zich regelmatig misbruiken door bestuurders en was niet slim genoeg om zich te laten omringen door trainers die al geslepen waren in dit gedeelte van de voetballerij. In zijn tijd bij Ajax was hij tot overmaat van ramp ook nog zijn oude strijdmakker Johan Cruijff kwijtgeraakt. Dat de Utrechter het zonder hem dacht af te kunnen, was misschien wel zijn grootste fout.

Ondertussen duiken er nog zeer regelmatig lovende verhalen in de pers over hem op van spelers die met hem samenwerkten, maar van de media zelf krijgt Van Basten almaar de zwarte piet toegeschoven. Zo blijft Marco van Basten de beste trainer, die Nederland nooit gezien heeft. Arme Marco.

About Pieter Zwart

Pieter is naast eindredacteur bij Catenaccio ook bureauredacteur bij Voetbal International. Hij is al vanaf het begin betrokken bij Catenaccio. Pieter richt zich vooral op financiële en tactische analyses, maar schrijft ook andere onderzoeksartikelen. Volg Pieter op Twitter | Meer artikelen van Pieter