Ajax staat op rand financiële afgrond

Er wordt heel veel gezegd en geschreven over de financiële situatie bij Ajax. De Amsterdammers zouden namelijk financieel totaal aan de grond zitten, sterker nog: ze zullen moeten gaan lenen om de lopende kosten te betalen. De miljoenen die opgehaald zijn met de beurs zijn totaal verdampt en verdwenen in de vergetelheid. Ajax heeft geen cent meer over en moet zijn hand gaan ophouden. Sterker nog: na de loting van de Europa League meldde financieel directeur Jeroen Slop dat Ajax door deze recettes misschien niet zijn hand hoefde op te houden. Zo diep is Ajax dus afgedaald: volledig afhankelijk van een goede loting in de Europa League.Tenminste, dat is wat er geschreven wordt, maar is dit eigenlijk wel zo? Is het geld echt op?Doordat Ajax naar de beurs is gegaan, moet het zijn cijfers openbaar maken en is dit voor iedereen inzichtelijk, zo ook voor mij. Ik heb vervolgens de jaarcijfers van de seizoenen: 2004/2005 tot en met 2008/2009 zorgvuldig doorgenomen en ik zal uiteindelijk ook nog kijken naar de halfjaarcijfers, die Ajax deze winter uitgaf. Het was een zoektocht die enkele schrikbarende resultaten opleverde, maar aan de andere kant ook zeker hoop bood voor de toekomst. Ajax lijkt namelijk zijn vrije val gebroken te hebben, maar daarover later meer.

Contractspelers

Eén van de dingen waarover veel misverstanden bestaan is het aantal contractspelers bij Ajax. In het praatprogramma Voetbal International roept Johan Derksen bijna iedere week dat Ajax maar liefst 71 spelers onder contract heeft staan. Dit is echter een misvatting, want het werkelijke aantal contractspelers van Ajax ligt op 76. Van deze 76 spelers zijn er 41 die nog op de Toekomst rondlopen en een jeugdcontract hebben. Van de overige 35 spelers lopen er op het moment 25 rond bij Ajax in het eerste elftal en zijn er tien verhuurd aan andere clubs. Nog erger wordt het als je de totale loonlijst van Ajax gaat bekijken. Daarop prijken namelijk 227 (!) verschillende namen. Volgens het CBS zouden in 2006 in heel Nederland zo’n 6000 mensen bij een voetbalclub in loondienst zijn. Ajax heeft dus zo’n vier procent van het aantal mensen dat in de voetbalwereld actief is in dienst. In het afgelopen halfjaar hebben deze mensen samen 24 miljoen euro in hun zakken gestopt, wat jaarlijks neerkomt op bijna 50 miljoen en bij een kampioenschap daar zelfs ver boven zal gaan liggen, gezien de hoge premies. Een zeer aanzienlijk bedrag.

Omzet

Het belangrijkste in een bedrijf is waarschijnlijk de omzet. Wanneer die verhoogd wordt, is er meer ruimte voor uitgaven en worden waarschijnlijker de winsten hoger. Het is dan ook aannemelijk om te constateren dat de omzet bij een bedrijf ieder jaar een stijging zal vertonen. Helemaal als je bekijkt hoe de transfermarkt in de afgelopen jaren is geëxplodeerd. Ajax slaagt er echter niet in om zijn omzet te vergroten, zeker niet gezien de volgende cijfers. (Alle bedragen dienen vermenigvuldigd te worden met 1000)

De omzet van Ajax lag in 2009 namelijk een miljoen lager dan in 2005. Echter, dit soort platte cijfers zeggen maar vrij weinig in het voetbalwereldje. De transfers worden weliswaar meestal niet meegerekend met de omzet, maar ook vele andere factoren spelen een wel erg variabele rol in de omzet. Het is dus interessanter de omzet op te delen in verschillende aspecten.

De eerste echt interessante factor voor voetballiefhebbers zijn de recettes. Oftewel, de inkomsten uit de kaartjesverkoop. Voor het gemak heb ik ze even ingedeeld in Europese en nationale recettes. Wat opvalt is dat de Europa League niet alleen qua premies (waarover later meer), maar ook qua recettes veel minder oplevert. Als Ajax dezelfde inkomsten wil halen uit recettes in de Europa League als in de Champions League, dan zal het toch ieder jaar de kwart- of halve finale van het toernooi moeten halen. Ook nationaal lopen de recettes ruim terug, maar dit is te wijten aan het afschaffen van de play-offs en de vroege uitschakeling in het bekertoernooi (die dus zo ook nog doorweegt).

De seizoenskaarten en skyboxen/business seats worden los gerekend van de recettes. Wat opvalt aan de cijfers is het stagneren van de inkomsten uit de skyboxen (mede door de financiële crisis) en de mooie stijgende lijn wat betreft seizoenskaarten. Het mag duidelijk zijn: ondanks de mindere prestaties op het veld komen de supporters nog steeds trouw naar het stadion. Sterker nog: er worden ieder jaar meer seizoenskaarten verkocht. Een mooi signaal van de supporters.

Overige belangrijke inkomsten

Wat opvalt aan de overige inkomsten van Ajax zijn vooral de verwaarloosbare inkomsten uit Europa. Waar Ajax in de Champions League (2005 groepsronde, 2006 achtste finale) nog grote premies binnen wist te halen, zijn de inkomsten uit de Europa League verwaarloosbaar. We kunnen wel stellen dat Europees voetbal voor Ajax vrijwel niets oplevert zo lang ze geen Champions League spelen. Ook de televisierechten hebben een schokkende val gemaakt. Ook dit is te wijten aan het missen van de Champions League, maar ook de val van Talpa heeft Ajax flink geraakt in de portemonnee, aangezien de inkomsten uit de televisierechten bijna gehalveerd zijn sinds 2006. Daar tegenover staat wel weer een enorme stijging aan de sponsorinkomsten, die vooral te danken is aan de miljoenendeals met Aegon en Adidas, waarvoor zeker een compliment aan de directie gegeven dient te worden. Topdeal jongens!

Lasten

Tegenover de omzet staan natuurlijk altijd de lasten. Een gezond bedrijf geeft namelijk nooit meer uit dan dat het binnen krijgt, zodat het bedrijf ook nog wat winst over zou houden. Hoe anders is dat bij Ajax. Bij Ajax wordt er geïnvesteerd als het financieel slecht gaat, omdat men hoopt met een investering resultaten te behalen en daardoor weer meer inkomsten te krijgen. Het probleem is echter dat deze extra uitgaven geen resultaat hebben gegeven in de omzet. Hierdoor heeft Ajax structureel meer uitgaven dan inkomsten en moet het dit compenseren door middel van een positieve transferbalans. Een onmogelijke balans voor iedere trainer, die bij te weinig prestaties (geen Champions League) gedwongen is zijn belangrijkste spelers te verkopen, waardoor het seizoen erop opnieuw geen resultaten geboekt kunnen worden. Maar als de spelers niet verkocht worden en Ajax wordt geen kampioen, dan zijn de rapen al helemaal gaar.

De belangrijkste bron van uitgaven bij een voetbalclub zijn natuurlijk de lonen. De spelers staan op het veld en moeten ervoor zorgen dat het product Ajax verkocht wordt en misschien nog wel belangrijker: Ajax moet met de spelers prijzen winnen en mooi voetballen om de consument (de supporter en de sponsors) tevreden te houden. Daarnaast werd in het boek dure spitsen scoren niet berekend dat 92 procent van variatie van de eindstanden in de Premier League te verklaren was door het bedrag dat wordt uitgegeven aan het loonbudget. De redenatie is namelijk dat lonen representatief zijn, aangezien een goede speler meer verdient dan een slechte en spelers die teveel verdienen automatisch van de loonlijst verwijderd worden. Dit in tegenstelling tot transfers, die slechts achttien procent van de variatie van de Premier League bepaalden.

Ondanks dat bepaalde de KNVB, om onduidelijke redenen, dat de uitgaven aan lonen slechts zestig procent van de omzet mogen bedragen. Bij Ajax ligt dit meestal rond de zeventig procent van de omzet. Op zich niet zo’n probleem, aangezien kleine kosten bij Ajax minder groot uitvallen omdat de omzet een veelvoud is als die van Eindhoven, maar dan moet Ajax het geld wel uitgeven aan spelers die ze gebruiken. Dit is momenteel niet het geval, aangezien Ajax spelers binnen kan halen voor grote salarissen, maar ze deze, als ze niet slagen, onmogelijk kwijt kunnen raken. Het is voor Ajax nu dus wachten totdat Oleguer (2011), Atouba (2011), Wielaert (2011), Ogaragu (2010), Gabri (2011), Pantelic (2010), Rommedahl (2010) en Kennedy (2011) van de loonlijst verdwijnen, voordat Ajax weer extra kan investeren in het salarishuis.

Resultaten

Als je weet wat voor blufpoker Ajax de laatste jaren gespeeld heeft, is het niet verwonderlijk dat de resultaten van Ajax qua winst en verlies niet al te best zijn. Sterker nog: Ajax draait sinds 2007 een operationeel verlies (resultaat winst verlies zonder opbrengsten uit transfers, herwaarderingen, rentes en belastingen). Oftewel: Ajax is qua financiën volledig afhankelijk geworden van de verkopen uit transfers, wat niet hoort bij een volwassen club. Nog erger is dat ondanks de hoge opbrengsten uit transfers, Ajax slechts tweemaal in de vijf jaar een positief resultaat heeft geboekt. Een dieptepunt was het operationele verlies van vijftien miljoen in 2007/2008.

Passiva

De belangrijkste post in de passiva is het eigen vermogen. Bij Ajax bestaat het eigen vermogen uit het geplaatste aandelenvermogen (8.25 miljoen) en de reserves die opgehaald zijn met de beursgang (101 miljoen), minus de aangesproken reserves en het laatste resultaat (wat bij Ajax nagenoeg altijd negatief is). Het eerste wat hieraan opvalt is het bedrag dat Ajax volgens de boeken heeft opgehaald met de beursgang. Tot nu toe was namelijk algemeen bekend dat Ajax hiermee 54 miljoen euro (120 miljoen gulden) had opgehaald, terwijl nu blijkt dat dit bedrag ruim boven de honderd miljoen ligt. Met die wetenschap is het alleen nog maar meer schrikken als je het eigen vermogen van nu bekijkt, dat in vijf jaar bijna vijftien miljoen gedaald is.

Op zichzelf staande is het eigen vermogen niet heel erg interessant. Het zegt enkel wat over de grootte van het bedrijf, maar een iets kleinere broek aandoen als je geen Champions League speelt is niet zo verkeerd. Hierbij is het echter wel belangrijk dat je geen extra vreemd vermogen aantrekt in diezelfde periode. Bij een gezond bedrijf bestaat namelijk zeventig procent van het balanstotaal uit het eigen vermogen. Dit was bij Ajax ook zo rond 2005, maar sindsdien is het eigen vermogen alleen maar gedaald en het balanstotaal is alleen maar omhoog gegaan. Inmiddels ligt het eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal zelfs onder de vijftig procent. Bij een normaal bedrijf kunnen de schuldeisers dan het faillissement van het bedrijf aanvragen. Bij Ajax is dit risico niet erg aanwezig omdat Ajax weinig tot geen schuldeisers heeft, maar mocht Ajax nog langer doorgaan met verliezen draaien, dan kunnen de spelers gaan vrezen voor hun salarissen.

In de bovenstaande grafiek zijn de schulden van Ajax in kaart gebracht. Wat vooral opvalt zijn de vele kortlopende schulden. Deze stijgende kosten zijn vooral te wijten aan de hoge uitgaven aan tekengelden en transfers, maar deze schulden kunnen net zo goed bestaan uit afkoopsommen van trainers en premies voor de directie. Ook de crediteuren vallen onder deze post.

Activa

Bij Ajax zijn de belangrijkste posten in de activa de vergoedingen, debiteuren en de liquide middelen. Bij de liquide middelen kunnen we trouwens meteen zien of Ajax nog geld over heeft. Dit blijkt gewoon zo te zijn, aangezien Ajax voor dit seizoen nog achttien miljoen euro in kas had. Een bedrag waar Feyenoord vooralsnog slechts van kan dromen. Ook het bedrag dat Ajax nog gaat ontvangen uit transfers is zeer opvallend, want waar iedereen denkt dat de transfersommen van spelers als Babel, De Mul, Sneijder en Huntelaar al lang en breed verdwenen zijn, heeft Ajax ze nog niet eens ontvangen, wat hoop moet bieden voor de toekomst. Zeker wanneer je weet dat je binnenkort ook een miljoenenverkoop van een volgende speler mag bijschrijven en je zo een behoorlijke reservepot kan opbouw.

Veel grotere problemen zitten er echter in de pot vergoedingen. Dat is namelijk een pot waarin de waarde van de spelers zijn opgeborgen. Hiermee sjoemelen is echter iets te makkelijk. Zo is de selectie van 2004/2005, met spelers als Ryan Babel, Nigel de Jong, Tom de Mul, Julien Escude, Zdenek Grygera, John Heitinga, Bogdan Lobont, Hedwiges Maduro, Wesley Sneijder, Maxwell, Steven Pienaar, Maarten Stekelenburg, Hatem Trabelsi, Rafael van der Vaart en Thomas Vermaelen, volgens de boeken minder waard dan de huidige selectie. Daarnaast is het ook zo maar mogelijk dat Miralem Sulejmani voor zo’n tien miljoen euro transferwaarde bij Ajax in de boeken staat. Als de huidige tendens zich doorzet gaat hij dit natuurlijk nooit opbrengen en kan Ajax tot 2013 zijn tien miljoen transferwaarde afschrijven. Daarnaast is het door deze post lastiger spelers kwijt te raken, omdat je bij een verkoop in plaats van geld binnenkrijgt, geld moet gaan afschrijven op de balans. Slechts jeugdspelers, die voor weinig geld op de balans staan, zullen bij verkoop voor Ajax echt financieel aantrekkelijk zijn. Sterker nog: deze brengen Ajax zelfs later nog geld op bij een doorverkoop, wat Ajax jaarlijks miljoenen oplevert.

Halfjaarcijfers

Na deze cijfers kwamen deze winter opnieuw dramatische cijfers binnen. Zo draaide Ajax een verlies van 9,9 miljoen. Daarnaast wist Ajax het zelfs te presteren om de kosten van het salarishuis opnieuw ruim te laten stijgen. Hier tegenover staat echter het stoppen van de vrije val wat betreft het eigen vermogen. Dit daalde weliswaar met 9,9 miljoen, maar ten opzichte van het balanstotaal kwam Ajax weer terecht op een veilige 49,8%, een stijging van 0,7% ten opzichte van het afgelopen jaar. Een zeer knappe prestatie, aangezien het nettoverlies schrikbarend is. Dit constaterende en wetende dat Ajax waarschijnlijk kan gaan snijden in het loonhuis, lijkt het financiële herstel bij Ajax (na een vrije val van jaren) eindelijk ingezet.

Toekomst

De grote vraag blijft natuurlijk: wat is de toekomst van Ajax? Het gat met de Europese top lijkt namelijk na jaren van wanbeleid totaal uit zicht geraakt en zelfs nationaal is Ajax al lang geen monopolie meer. Het grootste probleem internationaal zijn de televisiegelden. In Nederland brengen die namelijk vrijwel niets op. Toch bewijzen clubs als Bayern München, FC Porto, HSV en Fenerbahçe dat ook met andere activiteiten ook veel geld kan worden verdiend. Ajax moet echter niet verwachten dat zij dit ook van de ene op de andere dag gaan kunnen. Achter het financiële succes van de eerder genoemde clubs zit namelijk een uitgebreid idee om de commerciële activiteiten optimaal te benutten. Ajax is wat dit betreft pas net een beetje op weg door samenwerkingsverbanden in het buitenland en de nieuwe sponsordeals. Voordat dit rendabel wordt zijn we echter jaren kwijt.
De enige echte oplossing voor Ajax is dan ook zich weer volledig te gaan richten op de jeugd. Het verleden heeft namelijk vaak zat aangetoond dat de aankopen van buitenaf amper rendement hebben opgeleverd. De jongens uit de jeugdopleiding blijken juist essentiële spelers in het elftal, lust voor het oog voor de supporters en fantastische financiële investeringen. Om de kwaliteit van de talenten in de jeugdopleiding te verbeteren is Ajax ook al een nieuwe weg ingeslagen, aangezien spelers veel jonger worden gescout in het buitenland. Hierdoor zijn aankopen goedkoper, kunnen ze beter beoordeeld worden en hebben ze een veel langere periode om zich aan te passen aan de Ajax-cultuur. Ook zonder deze spelers heeft Ajax echter al veel talent in eigen huis, zeker gezien bijvoorbeeld de prestaties op de Aegon Future Cup, waarin gerespecteerde teams als FC Barcelona en AC Milan over de knie werden gelegd.

Om het optimale rendement uit de opleiding te halen, moet echter een snelle doorstroming mogelijk zijn. Hieraan zijn twee voorwaarden verbonden. Ten eerste: er moeten niet teveel eerste selectiespelers zijn. Raadzaam is om een groep vaste jongens te hebben van maximaal twintig man. De rest moet aangevuld worden door jeugdspelers. Hierdoor is de weg naar het eerste elftal voor spelers uit de jeugd makkelijker bewandelbaar en zullen ze meer mogelijkheden hebben om zich optimaal te ontwikkelen. Is dit niet het geval, dan loopt Ajax het risico dat jongens onnodig in de A1 of Jong Ajax blijven hangen. Een schoolvoorbeeld is Siem de Jong, die dit seizoen speelminuten kreeg en plots eigenlijk een hele goede voetballer bleek. De tweede voorwaarde is minder logisch: Ajax moet 4-3-3 spelen. Dit lijkt niet logisch, maar is het wel. De grote kracht van de jeugdopleiding van Ajax, naast de optimale randvoorwaarden en knowhow, was de razendsnelle aanpassing van jeugdspelers in het eerste. Debuteren met een doelpunt gebeurt niet voor niets bij Ajax opmerkelijk vaak. Als spelers bij het eerste elftal komen, spelen ze namelijk in het systeem dat ze hun hele leven gespeeld hebben. Slechts wat details zijn anders, waardoor ze zich razendsnel thuis voelen. Niet voor niets haalden bijvoorbeeld de jongens van Ajax 1995 bijna stuk voor stuk niet meer hun niveau uit 1995. Een trainer met een andere visie op het spelsysteem is dus de doodsteek voor de jeugdopleiding.

Inherent aan deze veranderingen in de jeugdopleiding zijn aanpassing in het loonhuis. Voor de huidige spelers zou het lastig worden om hun salaris om te zetten in een premiecontract (Emanuelson weigerde al), maar als de hele selectie vernieuwd is, zal dit mogelijk worden. Dit model snijdt namelijk aan twee kanten. Niet alleen zullen de spelers gemotiveerder zijn om prijzen te pakken, maar Ajax zelf heeft ook minder grote problemen als deze prijzen niet gepakt worden. Met dit model was Ajax ook zeer succesvol in de jaren ’70 en ’90, maar sindsdien is Ajax plots miljoenensalarissen gaan betalen. Het betekende het einde van het succesteam uit de jaren ’90 wegens jaloezie, maar ook de financiële problemen van nu. Het mag duidelijk zijn: Ajax moet terug naar de jeugd, want anders is het definitief verloren. Bij een voortzetting van het huidige beleid, is de financiële afgrond namelijk wel heel erg dichtbij. Een keuze met lef is nodig om Ajax te redden, maar de vraag is of de beleidsbepalers daar wel de ballen voor hebben.

Gerelateerde artikelen:

1. FC Twente verdient meer dan Ajax
2. PSV koerst in sneltreinvaart af op financiële catastrofe
3. Real Madrid wint financiële strijd van Barcelona