Kan Ajax nog wel opleiden?

Nog eventjes wachten en de transferperiode is weer afgelopen, maar bij Ajax is het nog als vanouds onrustig. Er wordt gevreesd voor een vertrek van Suarez, terwijl Jol ondertussen vindt dat er wat spelers wegmoeten. Ondertussen eist dezelfde Jol ook nog een centrale verdediger en een centrumspits, want zonder die aankopen kan Ajax niet meedoen om de titel. Dat is wel even wennen voor de Ajax-fan. Ajax is namelijk al vijf jaar geen kampioen geworden, iedere nieuwe hoofdtrainer heeft aankopen nodig, iedere hoofdtrainer spoelt ook wat vuil weg uit de selectie, een absolute topper uit de eigen opleiding zit ondertussen niet meer in de selectie en de afgelopen vier seizoenen begon Ajax met een aanvoerder die niet uit de eigen opleiding kwam. Dan rijst bij mij de vraag: kan Ajax eigenlijk nog wel opleiden of heeft Cruijff al die tijd gelijk gehad? Die vraag ga ik proberen te beantwoorden en dat doe ik met keiharde, niet te weerleggen feiten.

Heeft de Toekomst nog toekomst?

Als je de eerste paar statistieken bekijkt, dan lijkt het erg goed te gaan met de jeugdopleiding. Maar liefst 173 (!) spelers uit de Ajax-opleiding waren namelijk actief in het betaalde voetbal sinds het seizoen 2004/2005. Ervan uitgaande dat ieder seizoen zo’n zestien spelers hun opwachting maken in de A1, dan mag je concluderen dat je als jeugdspeler van Ajax een grote kans maakt in het betaalde voetbal terecht te komen. Toch valt het te betwijfelen of men daar bij Ajax wel zo blij mee moet zijn. Ajax laat namelijk iets te vaak een talent te vroeg lopen. Die komen dan later bij een andere club wel aan hun minuten en breken dan alsnog door. PSV en Feyenoord hebben dit soort dingen ook verkeerd gedaan, zie Glenn Loovens, Klaas-Jan Huntelaar en Roy Beerens. Ajax maakt het echter wel erg bont.

Je kan namelijk zo een topclub creëren vol met te vroeg afgeschreven Ajacieden. Even een paar opmerkelijke namen: Boy Waterman, André Ooijer, Khalid Bouhlarouz, Niklas Moisander, Gijs Luirink, Dwight Tiendalli, Mike Zonneveld, Robbert Schilder, Marko Vejinovic, Danny Landzaat, Jermaine Lens, Moussa Dembele, Diego Biseswar,  Nordin Amrabat en Quincy Owusu-Abeyie. Zomaar een rijtje met spelers die prima mee zouden kunnen met dit Ajax, maar wel erg vroeg zijn afgeschreven. Dan heb ik het nog niet eens over de jongens die Ajax heeft laten lopen bij haar satellietclubs, want Luciano, de keeper van FC Groningen, werd niet gezien bij GBA en John Obi Mikel werd niet opgepikt bij Ajax Cape Town. Zo hebben we binnen één oogopslag al een probleem gevonden bij Ajax. De club heeft niet genoeg geduld met haar talentjes en schrijft ze zonder pardon af, om daar vervolgens eeuwig spijt van te hebben.

Toch is het onzin om de hele Ajax-opleiding af te kraken op basis van een paar te vroeg afgeschreven spelers. Ik ga de opleiding namelijk meten op nog drie andere punten. Te weten: hoeveel Ajax-talenten zijn actief in de Eredivisie (ook ten opzichte van andere clubs), hoeveel procent van de A-selectie bestaat uit eigen jeugd en tenslotte, hoe doen de jeugdspelers het in het Nederlands elftal. Drie bruikbare meetpunten in het vraagstuk: kan Ajax nog wel opleiden?

Jeugdspelers in Eredivisie

In de eerste grafiek is direct te zien dat het zo slecht nog niet is met de opleiding van Ajax. PSV en Feyenoord komen samen namelijk niet eens aan het aantal jeugdspelers dat Ajax heeft rondlopen in de Eredivisie en AZ, dat de opleiding van Ajax wil evenaren in Noord-Holland, heeft vijf keer minder spelers rondlopen in de Eredivisie. Ajax daarentegen kan twee volledige selecties op de been brengen, indrukwekkend. Maar het wordt pas interessant als we bij de volgende grafiek de ontwikkeling van de grote vier beter kunnen volgen.

De enorme toename van jeugdspelers van Ajax in 2006 is ten eerste te danken aan een toename van gegevens. Daarom is het ook mooi om andere clubs er bij te hebben als referentiekader. Maar zelfs met die clubs erbij, blijkt dat Ajax grote stappen heeft gemaakt. Dit is echter vooral te danken aan de komst van Danny Blind en Martin van Geel. Zij gaven de jeugd bij Ajax de kans en lieten ook meteen een blik jeugdspelers vertrekken. Daarnaast kwamen er ook wat verloren Ajacieden terug naar Nederland.

In 2007 zet zich echter plots een negatieve tred in. Waar Ajax in aantal verliest, maken Feyenoord en PSV een goede lichting door in de jeugd. Ajax levert weliswaar nog steeds meer jeugdspelers af dan PSV en Feyenoord bij elkaar, maar Ajax verliest al wel terrein.

Een seizoen later zet die negatieve tred zich voort. Ajax verliest opnieuw terrein en Feyenoord komt opeens verdacht dichtbij. Het investeren in de jeugd betaalt zich uit voor Feyenoord, terwijl Ajax zich verliest in het aankopen van een vreemdelingenlegioen. AZ maakt een dieptepunt mee, doordat de club slechts zeven jeugdspelers voortbrengt, ondanks de vele investeringen in de jeugd.

In 2009 lijkt er een herstel te zijn van Ajax, maar eigenlijk is dit niet het geval. De jeugdspelers die Ajax heeft zijn niet goed genoeg voor het buitenland en blijven dus in Nederland, terwijl ook de nieuwe lichting ergens onderin de Eredivisie terechtkomt. Ondertussen blijven PSV en Feyenoord aardig gelijk ten opzichte van het vorige jaar, terwijl AZ eindelijk weer een elftal met jeugdspelers op de been kan brengen.

Conclusie: Ajax heeft in Nederland nog steeds een monopoly met zijn jeugdopleiding. Toch is de tred die vanaf 2006 werd ingezet op zijn minst verontrustend te noemen. Als Ajax op die voet voort zal gaan en heet blijft volharden in het aankopen van B-spelers, dan komt de jeugdopleiding ook onder druk te staan. Toch maakt de jeugdopleiding qua voortgebrachte spelers nog steeds zijn faam waar en komt er ieder jaar weer een nieuwe lichting. Over de kwaliteit van de spelers valt echter te twisten. Ajax is nog steeds een opleidingsinstituut pur sang, maar als het noodlijdende Feyenoord tijd en geld in de jeugd blijft stoppen, dan kunnen die op termijn Ajax in gaan halen.

De selectie

Het tweede aspect in het vraagstuk: kan Ajax nog wel opleiden is de opbouw van de selectie. In 2004/2005 is die al flink uit balans. Na het kampioenschap vertrekken opnieuw enkele spelers en Ajax zoekt zijn heil in het buitenland. In dit seizoen maken ze het zelfs zo bont dat er bijna meer spelers in het buitenland opgeleid zijn, dan in Nederland. De onevenwichtige selectie kost Ronald Koeman uiteindelijk de kop en de onervaren Danny Blind volgt hem op. Onder leiding van Blind zet Ajax direct de lijn naar boven in en uiteindelijk maskeert een tweede plaats veel problemen bij Ajax. Nu sterspelers uit eigen opleiding als Nigel de Jong en Rafael van der Vaart de Arena gaan verlaten, komen de problemen op de Toekomst steeds meer naar voren. Staat er wel een volgende lichting op?

In 2006 staat Ajax met Danny Blind plots op een cruciaal kruispunt. Gunt de ploeg de kans aan de aanstormende jeugd of kiest men vooralsnog voor middelmatige aankopen? Een echte keuze durft Blind lange tijd niet te maken. De erfenis van Koeman moet nog verkocht kunnen worden en kiezen voor de ervaren aanwinsten voelt wel erg veilig. Tegen het einde van het seizoen snijdt Blind echter alle banden door en hij kiest definitief voor de jeugd. Het levert een debuut op voor Anita, Boakye, Sarpong, Schilder en Timisela en uiteindelijk zelfs de beker. Blind krijgt echter niet de kans om verder te werken met zijn jeugd en Ten Cate wordt aangesteld.

Onder leiding van Ten Cate wordt het werk van Blind meteen teniet gedaan. Ajax is namelijk af van enkele buitenlanders, maar Ten Cate haalt samen met Van Geel een hele lichting terug met minder talent dan de vorige lichting. Onder leiding van Stam, Davids, Sneijder en Huntelaar maakt Ajax echter een goede indruk na de winterstop. De lichting die vorig jaar doorkwam onder Blind krijgt echter geen kansen van Ten Cate. Toch zijn er ook positieve punten. Babel en De Mul zijn helemaal terug aan het front en Vertonghen en Van der Wiel drukken ook hun neus aan het venster. Tel daar nog eens sleutelspelers als Heitinga en Sneijder bij op en het is duidelijk dat er bij Ajax leven is na Van der Meyde, Pienaar, De Jong en Van der Vaart.

Als Babel, De Mul en Sneijder in 2008 verkocht worden, blijkt echter dat de nieuwe generatie nog niet klaar is de kar te trekken. Ajax medicijn tegen deze mokerslagen blijkt het aantrekken van spelers die het Ajax-niveau niet hebben. Zo lopen plots Colin, Delorge, Rommedahl en Kennedy rond bij Ajax. Dit belemmert echter niet de doorbraak van De Jong, Vermaelen en Vertonghen, die allen het vertrouwen kregen van Adrie Koster. Het leverde Ajax weliswaar weinig resultaat op, maar de nieuwe trainer had wel weer een pakket talenten om mee te bouwen. Daarnaast kostte het rapport Coronel ook nog eens het hoofd van de bestuurders van de club en dus leek er eindelijk een keuze gemaakt te worden voor de jeugd. Zelfs Johan Cruijff diende zich aan om te helpen, maar zijn plannen kregen geen doorgang van Van Basten.

Diezelfde Van Basten ruimde meteen een hoop onnodige spelers op. De spelers zelf wilden echter niet allemaal vertrekken en dus zat ook Van Basten opgescheept met een veel te grote selectie, met veel te veel buitenlanders die niet Ajax-waardig zijn. Door veel blessureleed staat Van Basten constant voor de keuze tussen jeugd en ervaring. Hoe verder het seizoen vorderde, hoe minder vaak Van Basten de jeugd prefereerde, waardoor Ajax weer een verloren seizoen meemaakte. Positieve meevallers waren Alderweireld, Enoh en Van der Wiel.

Conclusie: Al vijf jaar lang zit Ajax in een spagaat tussen aankopen van buitenaf en de eigen jeugdopleiding. Geen enkele trainer kreeg echt het vertrouwen om te mogen bouwen aan een team vol met jeugdspelers en ook Martin Jol zou dit niet gaan doen. Jongens als Alderweireld, Donald en Zeegelaar krijgen weliswaar kansen van Jol, maar toch haalt ook hij met Atouba een speler zonder meerwaarde en is hij nog bezig met een spits en een centrale verdediger. Het kan wel, maar Jol moet ook in de gaten houden dat hij geen talenten tegen gaat houden.  Op termijn moeten de talenten van nu namelijk de club gaan dragen en niemand is groter dan de club, ook Jol niet.

Nederlands elftal

Het derde referentiekader is het Nederlands elftal. Als het goed is moeten Ajax-talenten daar namelijk terechtkomen en dus zou een analyse van de Nederlandse selectie wat zeggen over Ajax. Dus heb ik van ieder jaar een sleutelwedstrijd gemaakt en gekeken waar de spelers vandaan kwamen. In 2004 was Ajax wat dat betreft hofleverancier in de halve finale tegen Portugal. Het leverde uiteindelijk een uitschakeling op, maar dat vijf Ajacieden hun entree mochten maken, maakte duidelijk dat het wel goed zat met de opleiding in 2004.

In 2005 kwam rasajacied Marco van Basten aan het roer en de stijging van het aantal Ajacieden in Oranje is misschien wel aan hem te danken. Toch kwam er met Babel en Maduro een echte nieuwe lichting Ajacieden in Oranje. Ook ex-Ajacied Khalid Bouhlarouz mocht zeer regelmatig zijn opwachting maken, evenals André Ooijer, die ook opgeleid is in Amsterdam.

Een jaar later stonden er op het WK nog steeds zes door Ajax opgeleide spelers in het elftal van de bondscoach. Succes leverde het niet op, want Nederland werd opnieuw uitgeschakeld door Portugal. Toch moet de entree van een nieuwe lichting Ajacieden de mensen in Amsterdam goed hebben gedaan. Ajax was op het WK opnieuw de hoofdopleider van het Nederlandse team, met afstand zelfs.

Een jaar later nam dat proces, mede door het uitsluiten van Van Bommel en Van Nistelrooy, absurde vormen aan. Meer dan de helft van het Nederlands elftal was in 2007 namelijk opgeleid door Ajax. Het deed terugdenken aan de jaren ’90, toen ook meer dan de helft van het Nederlands elftal uit Ajacieden bestond. Eén verschil: toen zaten al die jongens ook nog bij Ajax, nu waren ze verspreidt over het buitenland. Van de jongens die bij Ajax speelde waren er namelijk maar een paar oranjewaardig.

Ook op het EK zorgde een overvloed aan Ajacieden ervoor dat de problemen uit de jeugdopleiding niet in keiharde cijfers omgezet worden. Ook Van Basten, die bewust kiest voor Ajacieden, zorgt ervoor dat de schijn hoog gehouden wordt. Over geen één van de door Van Basten opgestelde spelers kon hij namelijk een seizoen later bij Ajax beschikken.

Met de komst van Van Marwijk en het stoppen van Van der Sar komen de problemen bij Ajax pas echt bovendrijven. Met Van der Wiel en Stekelenburg levert Ajax echter toch weer twee basisspelers af aan het Nederlands elftal en Ajax bewijst opnieuw in Nederland het beste te zijn in opleiden. Maar echte wereldklasse lijkt het niet meer te zijn.

Eindconclusie: Kan Ajax nou opleiden of niet? Ja, Ajax kan nog steeds opleiden en in Nederland heeft het nog steeds een straatlengte voorsprong op alle concurrenten. Toch moet het oppassen dat het die voorsprong niet weggaat geven door onnodige aankopen. Daarnaast moet Ajax talenten langer de kans geven zich te bewijzen. Gelukkig is er wat dat betreft onder Blind een nieuw beleid ingezet. Als een jeugdspeler wordt verkocht neemt Ajax namelijk direct een clausule op waarmee ze die speler bij goede prestaties redelijk voordelig kunnen terughalen. Een prima regeling waarvan Ajax ook daadwerkelijk kan gaan profiteren in de toekomst als Donovan Slijngard, John Goossens en Rydell Poepon het plots op hun heupen krijgen. Wat dat betreft laat Ajax alvast zien dat het heeft geleerd van zijn fouten.

Ajax kan hem redelijk goedkoop terughalen

Ook van de fout om eerst aan te kopen en vervolgens niet van de B-spelers af te komen, om zo de jeugd te blokkeren, lijken ze inmiddels geleerd te hebben. Zo moest eerst Cvitanich vetrekken, voordat Ten Cate ook maar mocht denken aan een nieuwe spits en zo moeten ook eerst spelers vertrekken, voordat er weer aan aankopen gedacht kan worden. Over het feit dat Ajax al een tijd geen topaanvaller heeft voortgebracht mag echter wel gepraat worden in Amsterdam. Iedereen wordt tegenwoordig omgetraind en de jongens die blijven staan, komen kwaliteit tekort. Het is ook geen toeval dat sinds Babel en De Mul weg zijn gegaan, er geen enkele aanvaller meer door is gekomen bij Ajax. Met Zeegelaar zit er gelukkig weer een talent aan te komen.

Mijn advies aan Ajax zal uiteindelijk zijn niet al teveel te veranderen aan de opleiding. Het eerste terughalen naar de Toekomst was een goede stap en ook is het mooi dat er enkele jeugdspelers die niet voldeden zijn vertrokken. Sinds er weer capabele mensen zitten op de juiste posities bij Ajax lijkt er weer structuur te komen in de opleiding en dat moet zich wel uitbetalen over enkele jaren. Op dit moment is er echter ook meer dan genoeg talent bij Ajax, het feit dat er zestig door Ajax opgeleide spelers rondlopen in de Eredivisie zegt meer dan genoeg. Ajax moet gewoon de overbodige spelers van buiten gestaag naar buiten werken en de jeugdopleiding moet weer kansen krijgen. Op het moment dat die omslag gemaakt wordt in het eerste elftal, dan zal plots blijken dat Ajax nog steeds kan opleiden. Maar wanneer de fout gemaakt wordt om opnieuw niet voor de jeugd te kiezen, dan zal Ajax langzaam zijn status verliezen. Jol moet echter bijna wel voor de jeugd kiezen, want veel geld is er niet en met een aantal wilde aankopen werd Ajax al vijf jaar op rij geen kampioen. En Jol kan beter geen kampioen worden met een jong team uit eigen jeugd, dan met een paar verwende nesten van boven de dertig uit het buitenland. Al lijkt Ajax dit ook eindelijk in te zien en dus lijkt men in Amsterdam klaar om naast de beste opleiding van Nederland, ook weer de beste opleiding van de wereld te krijgen. Want opleiden kunnen ze, gezien de cijfers, in Amsterdam nog steeds als de beste.

Noot: De cijfers over de selectie van Ajax en het aantal jeugdspelers in de Eredivisie zijn voor een groot deel gebaseerd op de seizoensgids van VI. Die heb ik ook als bepalende datum genomen, omdat er anders vertekenende cijfers uit de bus zouden kunnen komen.

Gerelateerde artikelen:

1. Ajax heeft de Toekomst
2. De Boer is Ajax’ nieuwe Van Basten
3. Ajax staat op rand financiële afgrond